In de huidige context van kinderopvang en voorschoolse educatie (VVE) is de professionalisering van pedagogisch medewerkers van groot belang voor de kwaliteit van de zorg en educatie voor jonge kinderen. In dit artikel wordt ingegaan op de verplichtingen en mogelijkheden die verband houden met de inzet van hbo-gecertificeerde pedagogisch medewerkers in de VVE. We behandelen de wettelijke kaders, de functionele eisen voor medewerkers, trainingsopties en de rol van coaches en beleidsmedewerkers in de versterking van de kwaliteit van de VVE. Het artikel richt zich vooral op de regelgeving en praktijkuitvoering in Nederland sinds de invoering van de wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) in 2019 en de verplichte inzet van hbo’ers in VVE-locaties sinds 2022.
Inleiding
Sinds 2019 is de wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) van kracht in Nederland. Deze wet stelt nieuwe eisen aan de kwaliteit en professionalisering van de kinderopvang. Eén van de centrale verplichtingen is de inzet van een hbo-gecertificeerde pedagogisch medewerker per kinderopvanggroep, zowel in reguliere kinderopvang als in VVE-locaties. Deze verplichting is verder uitgewerkt in 2022, toen alle gemeenten verplicht werden om hbo-gecertificeerde medewerkers in te zetten in de VVE.
Deze veranderingen zijn mede het gevolg van een bewuste keuze voor opbrengstgericht werken, verbetering van de taalontwikkeling van kinderen en een sterke rol van ouders in de kinderopvang. Het kader voor VVE bevat verder ook de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers en coaches, die een centrale rol spelen in het opzetten en uitvoeren van een kwaliteitsbeleid binnen de voorschoolse educatie.
De wettelijke verplichtingen voor VVE
Wettelijke basis: IKK en de inzet van hbo’ers
De wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) stelt duidelijke eisen voor de professionalisering van de kinderopvang. Vanaf 1 januari 2019 is het verplicht om op elke kinderopvanggroep een professional op hbo- of mbo 4-niveau in te zetten. Deze verplichting geldt zowel voor reguliere kinderopvang als voor VVE-locaties.
VVE-locaties zijn speciaal gericht op jongere kinderen (0-4 jaar) en leggen een nadruk op het stimuleren van taalontwikkeling, sociaal-emotionele ontwikkeling en leerprocessen. Vanaf 2022 zijn ook alle gemeenten verplicht om hbo-gecertificeerde pedagogisch medewerkers in te zetten in deze locaties. Deze medewerkers moeten gecertificeerd zijn volgens de relevante standaarden voor VVE en moeten zowel praktisch als beleidsgericht functioneren.
Pedagogisch beleidsmedewerker en coach
Binnen de VVE zijn twee verplichte functies van belang: de pedagogisch beleidsmedewerker en de coach. De pedagogisch beleidsmedewerker is verantwoordelijk voor het opstellen en uitvoeren van het pedagogisch beleid van een VVE-locatie. Deze functie is verplicht sinds 2019 en vereist een hbo-opleiding. De pedagogisch beleidsmedewerker kan bovendien ook als coach functioneren of samenwerken met een aparte coach.
De coach heeft de taak om het kwaliteitsbeleid verder te versterken door professionele hulp bij het uitvoeren van pedagogisch werk. Sinds 2022 is het verplicht om een pedagogisch coach in te zetten in VVE-locaties. Deze coach moet gecertificeerd zijn en actief betrokken zijn bij het ontwikkelen van het pedagogisch beleid en het coachen van medewerkers.
De verplichte uren voor deze functies zijn als volgt:
- Pedagogisch beleidsmedewerker: 50 uur per locatie (per LRKP-nummer) per jaar.
- Coach: 10 uur per fte per jaar.
Deze uren zijn bedoeld voor het uitvoeren van coachingsactiviteiten en het bijsturen van het pedagogisch beleid. Het is mogelijk dat een pedagogisch beleidsmedewerker tijdens het coachen ook als beroepskracht voorschoolse educatie telt, maar in dat geval moet hij of zij aan de formele (opleidings)eisen voldoen.
Functionele eisen voor pedagogisch medewerkers in VVE
Certificering en opleiding
De eisen voor pedagogisch medewerkers in VVE zijn duidelijk gesteld. Zij moeten gecertificeerd zijn op hbo-niveau. Er zijn diverse certificeringstrajecten beschikbaar, zoals het NJI erkend VE-certificaat en opleidingen van instellingen zoals Summa Onderwijs & Opvoeding. Deze opleidingen richten zich op het ontwikkelen van praktijkgerichte kennis en vaardigheden, gericht op de specifieke behoeften van jonge kinderen in de VVE.
Bijvoorbeeld, de opleiding Basis ontwikkelingsgericht werken in de VVE van Summa Onderwijs & Opvoeding richt zich op pedagogisch medewerkers die reeds basiskennis hebben van kinderontwikkeling en leren hoe ze jonge kinderen met een mogelijke ontwikkelingsachterstand doelgericht kunnen ondersteunen. De cursus bevat 12 dagdelen en is bedoeld voor 8 tot 15 deelnemers. Deze opleiding is een goede aanvulling voor wie werkt op een VVE-locatie.
Ervaren coaches en methoden
Ook binnen de coachingfunctie is er behoefte aan gecertificeerde en ervaren professionals. De training VE-coach van bijvoorbeeld werkendleren.nl duurt gemiddeld 4 tot 8 weken en bevat 16-30 uur studielast. De training omvat zowel online modules als fysieke bijeenkomsten en richt zich op het coachen van pedagogisch medewerkers, het opstellen van beleidsmaatregelen en het werken met methoden zoals UK, PUK en Piramide. Deze training is bedoeld voor pedagogisch coaches en beleidsmedewerkers binnen de VVE en eindigt met een certificaat.
Specifieke methoden in de VVE
Binnen de VVE zijn diverse methoden in gebruik die gericht zijn op speel- en leerprocessen bij jonge kinderen. Een voorbeeld is de Speelplezier-methodiek, een landelijk erkende methode voor kinderen van 2 tot 6 jaar. Deze methode is uitgewerkt in een opleiding die bestaat uit 10 cursusbijeenkomsten van 3 uur en 8 individuele begeleidingsmomenten per deelnemer. De opleiding leidt tot een VE-erkend certificaat. Daarnaast zijn er ook losse modules beschikbaar, zoals workshops van 8 uur per sessie, met 3 contacturen en 5 studieuren.
Praktijkgerichte uitvoering van VVE
Coöperatieve werkwijze en kwaliteit
De inzet van hbo-gecertificeerde pedagogisch medewerkers in VVE-locaties heeft geleid tot een sterke nadruk op een coöperatieve werkwijze. Hierbij spelen ouders, pedagogisch medewerkers, coaches en beleidsmedewerkers een centrale rol in de uitvoering van het pedagogisch beleid. Deze samenwerking is bedoeld om de kwaliteit van de VVE te verhogen en te zorgen voor een consistente aanpak in de voorschoolse educatie.
De verplichte coachinguren en de aanwezigheid van hbo’ers op de groep worden gezien als essentieel voor het verbeteren van de leeromgeving en het verbeteren van het pedagogisch beleid. De praktijkgerichte trainingen en certificeringen zorgen ervoor dat de medewerkers en coaches goed onderbouwd zijn in hun werkzaamheden en kunnen functioneren in een opbrengstgerichte omgeving.
Invloed op de beroepskracht-kind-ratio
Een belangrijk aspect van de inzet van hbo-gecertificeerde pedagogisch medewerkers is de invloed op de beroepskracht-kind-ratio. Als een pedagogisch beleidsmedewerker tijdens het coachen ook functioneert als beroepskracht voorschoolse educatie, telt hij of zij mee in deze ratio. Dit betekent dat er een extra aandacht moet worden besteed aan de formele certificering en opleiding van deze medewerkers, zodat ze aan de wettelijke eisen voldoen.
Trainingen en certificeringen in de praktijk
Beschikbare trainingsopties
In de praktijk zijn er diverse trainingsopties beschikbaar om pedagogisch medewerkers en coaches op te leiden. Zo biedt werkendleren.nl een training voor VE-coaches die bestaat uit online modules, praktijkopdrachten en fysieke bijeenkomsten. De training duurt gemiddeld 4 tot 8 weken en bevat 16-30 uur studielast. De cursus is ontwikkeld door gecertificeerde VVE-trainers en richt zich op het coachen van medewerkers en het uitvoeren van het pedagogisch beleid.
De training omvat ook een praktijkopdracht en theoretische verdieping. Een deelnemer merkte op dat hij tijdens de training geen nieuwe dingen leerde, maar dat de modules wel een frisse blik op het groepsbeleid en de indeling gaven. Dit benadrukt het belang van praktijkgerichte trainingen en het gebruik van modules die direct toepasbaar zijn in de werkpraktijk.
Investeringsaspecten
De kosten voor dergelijke trainingen variëren per instelling. De VE-coach-training kost bijvoorbeeld €795 per persoon, bijvoorbeeld voor 10 of meer deelnemers. Deze prijs is exclusief BTW omdat het hier om scholing gaat. De training bevat studiemateriaal, inclusief e-learning, praktijkopdrachten en materiaal voor de bijeenkomsten.
Andere opleidingen, zoals de Basis ontwikkelingsgericht werken in de VVE van Summa Onderwijs & Opvoeding, starten in november 2025 en duur 12 dagdelen. Deze cursus is bedoeld voor pedagogisch medewerkers die reeds basiskennis hebben van kinderontwikkeling en die willen werken op een VVE-locatie.
De rol van de coach in de praktijk
De coach heeft een centrale rol in de uitvoering van het pedagogisch beleid. De coach helpt bij het coachen van medewerkers, het verbeteren van het groepsbeleid en het stimuleren van een opbrengstgerichte werkwijze. De coach werkt vaak in nauwe samenwerking met de pedagogisch beleidsmedewerker en is verantwoordelijk voor het uitvoeren van coachingsuren per fte.
De training van een coach omvat niet alleen praktische kennis, maar ook theoretische inzichten in de regelgeving en methodieken van de VVE. De coach moet dus niet alleen praktisch betrokken zijn, maar ook goed onderbouwd zijn in het begrijpen en uitvoeren van het pedagogisch beleid.
Conclusie
De professionalisering van pedagogisch medewerkers in de VVE is een centraal onderdeel van de huidige kinderopvangwetgeving in Nederland. Sinds 2019 is het verplicht om op elke kinderopvanggroep een hbo-gecertificeerde medewerker in te zetten. Deze verplichting is verder uitgewerkt in 2022, toen alle gemeenten verplicht werden om hbo-gecertificeerde medewerkers in te zetten in de VVE.
De inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers en coaches speelt een cruciale rol in het uitvoeren van het pedagogisch beleid en het verbeteren van de kwaliteit van de VVE. Deze functies zijn verplicht en vereisen specifieke certificeringen en trainingen. Daarnaast zijn er diverse trainingsopties beschikbaar om medewerkers en coaches op te leiden en hen goed onderbouwd te maken in hun werkzaamheden.
De praktijkgerichte aanpak, gericht op opbrengstgericht werken en samenwerking met ouders, is essentieel voor het succes van de VVE. Door de inzet van hbo-gecertificeerde medewerkers en coaches is er een sterke focus op kwaliteit, professionalisering en coöperatieve werkwijzen. Dit leidt tot een consistente en doelgerichte aanpak in de voorschoolse educatie.