Ouderbetrokkenheid speelt een centrale rol in de voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Het betreft niet alleen de interactie tussen ouders en instellingen, maar ook het gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid dat ouders kunnen ontwikkelen ten aanzien van de ontwikkeling en educatie van hun kind. Deze betrokkenheid heeft een meetbaar positief effect op het functioneren van kinderen in school, zowel qua leerprestaties als qua gedrag en werkhouding. In dit artikel wordt ingegaan op de rol van ouders in de VVE, de manieren waarop zij betrokken kunnen worden, en de kwaliteitsborging die centraal staat bij het VVE-beleid.
Wat is ouderbetrokkenheid?
Ouderbetrokkenheid houdt in dat ouders zich gedeeld verantwoordelijk voelen voor de ontwikkeling en educatie van hun kind. Dit verschilt van ouderparticipatie, zoals het opdraaien van hulpverlening of het opstarten van oudergroepen. Ouderbetrokkenheid speelt zich vooral thuis af en betreft activiteiten die het kind ondersteunen in zijn of haar ontwikkeling. Voorbeelden zijn het voorlezen, het houden van gesprekken over school, en het zingen van liedjes.
Ouderbetrokkenheid is een speerpunt in de voor- en vroegschoolse voorzieningen, zoals kinderopvang, peuterspeelzalen en kleutergroepen. Hierbij is het doel om ouders te betrekken bij het dagelijks functioneren van hun kind in de instelling en om hen te ondersteunen bij het begeleiden van hun kind thuis. Het is een aanvullende strategie die ervoor zorgt dat het kind op meerdere plekken een gestructureerde, stimulerende omgeving ervaart.
Het belang van ouderbetrokkenheid
Een groot aantal onderzoeken wijst uit dat ouderbetrokkenheid een positief effect heeft op de ontwikkeling van jonge kinderen. Onderzoek door Desforgers & Abouchaar (2003) laat zien dat ouders die betrokken zijn bij de educatie van hun kind, een positief effect hebben op zowel de leerprestaties als het gedrag en de werkhouding van het kind. Dit effect is onafhankelijk van de economische of culturele achtergrond van de ouders.
Bijvoorbeeld, ouders die het kind ondersteunen door te lezen of door activiteiten uit te voeren die aansluiten op de lesstof, draagen bij aan het versterken van de ontwikkeling van de kinderen. Sacker e.a. (2002) benadrukken dat dit in het bijzonder van toepassing is op activiteiten die thuis worden uitgevoerd. Deze activiteiten zijn belangrijk omdat ze het kind helpen zich te ontwikkelen in een omgeving die bekend en vertrouwd is.
Daarnaast is ouderbetrokkenheid een onderwerp dat de Inspectie van het Onderwijs in het oog heeft. De inspectie houdt toezicht op de wijze waarop voor- en vroegschoolse voorzieningen ouders informeren en betrekken bij de educatie van hun kind. Bovendien worden instellingen gestimuleerd en ondersteund bij het optimaliseren van ouderbetrokkenheid. Het ITS heeft bijvoorbeeld een brochure ontwikkeld genaamd ‘Stappenplan optimalisering ouderbetrokkenheid in de VVE’ (ITS, 2009), terwijl programma’s zoals Ko, Piramide en Kaleidoskoop ook aandacht besteden aan ouderbetrokkenheid.
Uitvoering van ouderbetrokkenheid
Er zijn verschillende manieren om ouders in de VVE te betrekken. Een voorbeeld is de aanbieding van activiteiten die ouders en kinderen samen kunnen doen. In de praktijk wordt dit vaak gerealiseerd door middel van spelinloopactiviteiten, waarbij ouders en kinderen samen een activiteit uitvoeren. Deze activiteiten worden aangeboden bij de start van de dag en zijn bedoeld om de band tussen ouders en kinderen te versterken en het kind te stimuleren in zijn of haar ontwikkeling.
Daarnaast worden ouders ook betrokken bij thema’s die in de groep worden behandeld. Zo worden ouders tijdens ouderbijeenkomsten geïnformeerd over het thema en krijgen zij bijvoorbeeld woordjes, liedjes of activiteiten mee die ze thuis met hun kind kunnen uitvoeren. Soms worden boeken meegedeeld die ouders kunnen gebruiken om te lezen met hun kind, wat bijdraagt aan de geletterdheid van het kind en de stimulering van de taalontwikkeling.
In sommige gevallen wordt extra aandacht besteed aan ouders die moeite hebben met het begeleiden van hun kind in de educatie. Zo kan het programma VVE Thuis worden ingezet, waarbij ouders worden ondersteund in het begeleiden van hun kind thuis. In programma’s zoals de VoorleesExpress of Samen Leren wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van vrijwilligers die bij gezinnen komen om te lezen of om ouders te helpen bij het begeleiden van hun kind in het leren.
Ouderbetrokkenheid en andere talen
Bij de benadering van ouders die andere talen spreken, is het belangrijk om extra instrumenten in te zetten. Zo kunnen vertalingen worden gebruikt om ouders te informeren of beeldmateriaal in plaats van tekstmateriaal kan worden aangeboden. Het doel is om zoveel mogelijk contact te leggen met ouders en hen te betrekken bij de educatie van hun kind. Centraal staat het opbouwen en onderhouden van een betrouwbare relatie met ouders.
In dit kader is het ook belangrijk om rekening te houden met de taalbeheersing van ouders. Ouders die de Nederlandse taal niet voldoende beheersen, kunnen bijvoorbeeld moeite hebben met het participeren in activiteiten op school. Dit betekent echter niet dat zij niet betrokken zijn bij de educatie van hun kind. Het is wel van belang dat zij ondersteund worden bij het begeleiden van hun kind thuis.
Educatief partnerschap
Partnerschap tussen ouders, voor- en vroegschoolse educatie en de basisschool is van groot belang. Ouders zijn primair verantwoordelijk voor hun kind, maar het is ook belangrijk dat zij betrokken worden bij de educatie van hun kind. Dit partnerschap reikt verder dan educatie en betreft ook de sociale en emotionele ontwikkeling van het kind.
Ouders kunnen op verschillende manieren betrokken worden bij het educatieve proces. Zo kunnen ze actief meedenken over het programma dat op school wordt gevolgd, of kunnen ze actief meewerken aan activiteiten die gericht zijn op de ontwikkeling van het kind. In sommige gevallen kan het nodig zijn om ouders extra ondersteuning te bieden bij het begeleiden van hun kind in de educatie.
Kwaliteitsborging in VVE
De kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie is een continu aandachtspunt. De kwaliteit moet voldoen aan de door het Rijk bepaalde basisvoorwaarden ten aanzien van locatie, programma en leidsters en onderwijzend personeel. In het 'Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie', dat is gebaseerd op de Wet OKE, staan de eisen voor VVE vermeld.
De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van het VVE-beleid en voor het bewaken van een goede kwaliteit van het VVE-aanbod. Om dit te waarborgen, heeft de gemeente inzicht nodig in de uitvoering van het beleid, zoals het bereik, de kwaliteit en het effect ervan. Samen met de OAB-partner voelt zij zich verantwoordelijk voor het realiseren van een meetbaar en toetsbaar VVE-aanbod. Daarbij gaat het zowel om het toezien op het proces als om de opbrengsten van VVE.
Het VVE-programma in de kinderopvang biedt een degelijk fundament voor het basisonderwijs. In groep 1 en 2 van de basisschool wordt het programma voortgezet. Het is van belang dat VVE van goede kwaliteit is, zodat het kind goed voorbereid is op de volgende stappen in het onderwijs. Voor een deel is de kwaliteit meetbaar en kan de praktijk gemonitord worden. Het gaat bij onderwijs echter niet alleen om het effectief aanleren van kennis en vaardigheden, maar ook om het vormen van kinderen tot verantwoordelijke en zelfredzame personen.
Ouderbetrokkenheid en de rol van de gemeente
De gemeente speelt een centrale rol in de uitvoering van het VVE-beleid. In dit kader is het ook de taak van de gemeente om te zorgen voor een goede kwaliteit van het VVE-aanbod. De gemeente houdt toezicht op het VVE-beleid en werkt samen met partners om het beleid te optimaliseren. Dit betreft zowel het bereik als de kwaliteit van het VVE-aanbod.
Ouderbetrokkenheid is een onderdeel van het VVE-beleid en wordt daarom ook in het beleidskader verwerkt. In het beleidskader wordt benadrukt dat ouders zoveel mogelijk betrokken moeten worden bij het programma en de activiteiten in de opvang. De gemeente werkt daarbij samen met partners zoals de GGD en de Inspectie voor het Onderwijs, die toezicht houden op de kwaliteit van het programma.
Conclusie
Ouderbetrokkenheid is een belangrijk onderdeel van de voor- en vroegschoolse educatie. Het betreft het gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid dat ouders kunnen ontwikkelen ten aanzien van de educatie van hun kind. Ouderbetrokkenheid heeft een positief effect op de ontwikkeling van jonge kinderen, zowel qua leerprestaties als qua gedrag en werkhouding. Er zijn verschillende manieren om ouders te betrekken bij het educatieve proces, zoals het aanbieden van activiteiten die ouders en kinderen samen kunnen doen of het ondersteunen van ouders bij het begeleiden van hun kind thuis.
De rol van de gemeente is centraal in de uitvoering van het VVE-beleid. De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid en voor het bewaken van een goede kwaliteit van het VVE-aanbod. Het VVE-beleid is onderdeel van het onderwijsachterstandenbeleid (OAB) en wordt daarom ook verwerkt in het beleidskader. De gemeente werkt samen met partners om het VVE-beleid te optimaliseren en te zorgen voor een meetbaar en toetsbaar aanbod.
Ouderbetrokkenheid is dus niet alleen een onderdeel van de educatie, maar ook van het beleid dat wordt uitgevoerd op het gebied van voor- en vroegschoolse educatie. Het is een aanvullende strategie die ervoor zorgt dat ouders betrokken worden bij het educatieve proces en dat het kind op meerdere plekken een gestructureerde, stimulerende omgeving ervaart.