Inleiding
De ontwikkeling van kinderopvanglocaties die niet alleen een veilige en speelse omgeving bieden, maar ook duurzaamheid en verbinding met de natuur centraal stellen, is een groeiende trend in de Nederlandse kinderopvangsector. Het voorbeeld van BSO de Kaardebol, onderdeel van Dikkertje Dap Kinderopvang in Zutphen, illustreert dit duidelijk. Op basis van offertes uit 2013, actuele ontwikkelingen tot 2020, en de uitgifte van het kwaliteitsmerk Groene Kinderopvang in 2019, is duidelijk dat deze locatie een duurzame, speelse en ondersteunende omgeving heeft weten te creëren. Het doel van dit artikel is een uitgebreid overzicht te geven van de ontwikkeling, de praktische uitvoering, de pedagogische benadering en het erkende kwaliteitsniveau van deze buitenschoolse opvanglocatie. De focus ligt op de integratie van natuur, duurzaamheid, speelse ontwikkeling en de erkenning van externe kwaliteitscertificering, gebaseerd uitsluitend op de levering van de bronnen.
Ontwikkeling van de buitenspeelruimte: Van plannen tot uitvoering
De grondleggende ontwikkeling van de buitenruimte van BSO de Kaardebol begon in het jaar 2013, toen een plan werd opgesteld voor een herstructurerende aanpak van het buitenterrein. Vanaf maart 2013 werd er actief gewerkt aan de uitvoering van dit plan. In de eerste fase werden 24 platanen en 7 hazelaars geplant, wat een duurzame basis legde voor het groen. Deze bomen en struiken vormden niet alleen een esthetisch en ecologisch voordeel, maar boden ook ruimte voor speelactiviteiten en natuurwaarneming. In het kader van het herstructureren werd de bestaande grasstructuur aangepast: een deel van het gras en tegels werd verwijderd om ruimte te maken voor een nieuw pad dat geheel uit kleurrijke klinkers was aangelegd. Dit pad had een oppervlakte van 100 m² en diende niet alleen als doorgangsweg, maar werd ook door de kinderen direct als fietspad benut, wat aantoont dat het ontwerp functioneel en kindvriendelijk was. De uitvoering van dit deel van het project gebeurde na een voorafgaand uitwisselen van zand door vruchtbare grond, een technische maatregel die essentieel is voor het groeien van graszoden. De bouw van deze ruimte vond plaats onder leiding van een gespecialiseerd bedrijf, Mulderij, dat verantwoordelijk was voor de professionele verwijdering van de grote witte berk. Deze actie werd als een belangrijke stap beschouwd, waarbij zowel kinderen als medewerkers aandacht hadden voor het proces, wat duidt op een hoge mate van betrokkenheid en betekenis van de verandering voor het personeel en de omgeving.
Na deze aanleg van het pad en de aanpassing van de grondstructuur, werden er voorzichtigheidssignalen gegeven voor verdere ontwikkeling. Er werd duidelijk gemaakt dat er een groot aantal tegels opgeslagen was, bedoeld om later te worden ingezet voor het aanleggen van een speelruimte met paaltjes voor voetbal. Dit toont een voorzichtig, stapsgewijs benaderingspatroon in de ontwikkeling van de ruimte, waarbij het gebruik van materialen en ruimte optimaliseert op basis van de behoeften van de kinderen. Bovendien werden er in de tuin bakken aangelegd waarin de eerste zaadjes in de grond werden geplaatst, wat aantoont dat de ontwikkeling van de ruimte niet beperkt bleef tot het fysieke wegwerken van materialen, maar ook gericht was op het aanplanten van groen en het bevorderen van groei, zowel natuurlijk als cultureel. De plannen voor de buitenruimte werden in maart 2013 gepubliceerd onder het kopje “buitenspeelplaats” en het ontwerp werd op dit moment al vastgelegd door het bedrijf Dikkertje Dap. De officiële start van de uitvoering van het ontwerp werd in februari 2013 gegeven, nadat het kwaliteitsbeleid en het kwaliteitsbeleidshandboek waren herzien onder leiding van Peter Mengerink van Awake Advies. Dit toont aan dat de ontwikkeling van de ruimte niet alleen technisch of esthetisch was, maar ook ondersteund werd door professionele kwaliteitsbeheersing en -beleid.
De bouw van de buitenspeelruimte ging verder met een gerichte nadruk op speelse ontwikkeling. Zo werd in 2019 een vernieuwde speelse en ruime buitenruimte gerealiseerd in samenwerking met Bart de Vries, een erkend tuinman. Deze samenwerking zorgde ervoor dat het ontwerp niet alleen technisch correct was, maar ook volledig afgestemd op de behoeften en ontwikkelingsfase van de kinderen. De ontwikkeling van de ruimte was gebaseerd op het idee dat kinderen het grootste gedeelte van hun tijd buiten moeten doorbrengen. Dit is een kernprincipe van het pedagogische beleid bij BSO de Kaardebol. Het doel was om kinderen spelenderwijs te leren omgaan met de natuur, zowel in termen van ervaringen als van verantwoordelijkheid. De ruimte werd ontworpen om te prikkelen tot ontdekken en beleven, van het bouwen van hutten, het zoeken naar water- en bodemdiertjes, tot het klimmen en klauteren. De ruimte was ontworpen als een ‘droomspeelparadijs’ voor kinderen, zoals in een persbericht van 14 maart 2013 werd geopperd, en de uitvoering van dit doel werd in de loop van 2019 duidelijk.
Duurzaamheid en groene kinderopvang: Het kwaliteitsmerk van Stichting Groen Cement
Een van de meest opvallende en erkende kenmerken van BSO de Kaardebol is de uitgifte van het kwaliteitsmerk “Groene Kinderopvang” door Stichting Groen Cement in november 2019. Dit kwaliteitsmerk is uiterst zeldzaam en maakt de locatie tot de eerste groene buitenschoolse opvanglocatie in Zutphen. De uitgifte van dit certificaat is gebaseerd op een grondige evaluatie aan de hand van een controlelijst, waarbij een belangrijk criterium is dat de natuur volledig verankerd is in het pedagogische beleid. Dit betekent dat kinderen niet alleen in de natuur spelen, maar dat het spel en leren in de natuur ook centraal staan in de dagelijkse activiteiten van de groepen. De ruime buitenruimte is ontworpen om te stimuleren tot ontdekken, ervaren en spelen. De kinderen leren hier spelenderwijs om te gaan met de natuur, zowel op het niveau van natuurkennis als van verantwoordelijkheid. Het doel van Stichting Groen Cement is om de afbraak van het natuurcontact van kinderen tegen te gaan, omdat dit voor hun fysieke, emotionele en sociaal-emotionele ontwikkeling essentieel is. De uitgifte van het certificaat is dus niet alleen een erkenning van esthetiek of duurzaamheid, maar een erkentenis van een diepgaande en geïntegreerde benadering van kinderopvang die gericht is op duurzaamheid en verbinding met de natuur.
De praktische uitvoering van deze filosofie is duidelijk zichtbaar in de dagelijkse activiteiten. Zo zijn er op de locatie specifieke groepen die zich richten op het onderhouden van een moestuin. De peutergroepen van Dikkertje Dap hebben elke week hun eigen moestuin, waar ze groenten en fruit toezien. De kinderen leren hier niet alleen over groei en voeding, maar ook over verantwoordelijkheid: ze geven planten water, plukken besjes en frambozen, en proberen de oogst. Dit proces wordt beloond met een picknick op het gras, waarbij de kinderen genieten van groenten uit eigen teelt. De moestuin is dus niet alleen een onderdeel van het eten, maar ook een onderdeel van het leren en spelen. De opbrengst van de tuin wordt direct gebruikt in de maaltijden, wat aantoont dat de praktijk van duurzaamheid in elke stap van het dagelijkse leven tot uitdrukking komt. Bovendien is het belangrijk dat de kinderen de natuur kunnen ervaren, niet alleen vanuit het venster, maar ook door actief met de natuur om te gaan. Zo bouwden de kinderen in augustus 2019 zelf een vlot, wat een combinatie is van creatief denken, technisch inzicht en samenwerken in de natuur.
De visie van Stichting Groen Cement is gebaseerd op het besef dat steeds minder kinderen regelmatig buiten spelen in de vrije natuur. Het kwaliteitsmerk is dus geen versiering, maar een noodzakelijk middel om het gebrek aan natuurervaringen aan te vullen. Door dit certificaat te verkrijgen, wordt BSO de Kaardebol erkend als een voorloper in de ontwikkeling van duurzame en natuurgerichte kinderopvang. Het certificaat is dus een bewijs van een diepgaande verandering in het pedagogische beleid, waarbij de natuur niet als decor, maar als levende leeromgeving fungeert. De uitgifte van dit certificaat op 14 november 2019 was een belangrijk moment in de ontwikkeling van de locatie, en het wordt in de bronnen uitdrukkelijk genoemd als een belangrijke stap in de ontwikkeling van de ruimte.
Pedagogisch beleid en activiteiten: Spel, natuur en samenwerking
Het pedagogisch beleid van BSO de Kaardebol is duidelijk gericht op het bevorderen van het speelse leren in de natuur, gebaseerd op een diepgaande integratie van natuurervaringen in elke dag van de week. De kern van dit beleid is dat kinderen het grootste deel van hun tijd buiten moeten doorbrengen, wat een essentieel onderdeel is van hun ontwikkeling. De ruimte is ontworpen als een speelbare omgeving waarin kinderen kunnen ontdekken, experimenteren en spelen. Van het bouwen van hutten, het zoeken naar bodemdiertjes, tot het klimmen en klauteren in een natuurlijk omgeven, zijn alle activiteiten gericht op het stimuleren van motoriek, creativiteit en sociale vaardigheden. De ruimte is niet alleen ruim, maar ook gevarieerd, wat zorgt voor veel ruimte aan variatie in activiteiten.
De activiteiten zijn sterk gericht op thema’s die passen bij de seizoenen en de natuur. Zo vond in de voorjaarsvakantie van 2017 een actieve week plaats met het thema “Hollandse Kou”. Tijdens deze week werden activiteiten uitgevoerd zoals schaatsen bij de Scheg, het uitvoeren van ijsproeven, het spelen van Hollandse spelen en het maken van erwtensoep. Deze activiteiten zijn niet alleen speels, maar ook educatief, omdat kinderen leren over hun cultuur, natuurlijke processen en voeding. Andere thema’s, zoals “water” in juli 2019, lieten de kinderen zelfs de natuur in actie zien: ze fietsten van brug naar brug, wat aantoont dat ze lichamelijk en mentaal betrokken zijn bij hun omgeving. De kinderen leren hier niet alleen over natuur, maar ook over veiligheid en verantwoordelijkheid.
De samenwerking met externe partijen speelt ook een belangrijke rol. Zo bracht de “gele verhalenbus” in oktober 2020 een bezoek aan de peutergroep van de Kennedy, waar kinderen leerden over de inhoud van de bus en luisterden naar verhalen. Dit toont aan dat de locatie ook actief is in het aanmoedigen van het leesgedrag bij jonge kinderen. Bovendien zijn er regelmatige activiteiten gericht op fysieke ontwikkeling. Zo wordt er elke donderdag ‘B-SpOrtief’ aangeboden, een sportactiviteit voor kinderen van 4 tot 13 jaar, die plaatsvindt in de gymzaal van het Mozaiek. Bij mooi weer wordt er ook buiten gesport. Deze activiteiten zijn niet alleen goed voor de gezondheid, maar stimuleren ook samenwerking, discipline en zelfvertrouwen. De locatie heeft ook een samenwerking met de Stichting Judo Zutphen, waarbij in december 2019 een gratis judo-clinic werd georganiseerd voor kinderen van 4 tot 12 jaar. Deze activiteiten tonen duidelijk aan dat de locatie niet alleen gericht is op natuur, maar ook op lichamelijke ontwikkeling en veiligheid.
De communicatie met ouders en het brede publiek speelt ook een rol. Zo vroeg de locatie in februari 2020 om hulp van ouders om de afgeleverde COVID-afdeling van het Gelre Ziekenhuis Zutphen te sieren met kunstwerken van kinderen. Deze actie toont hoe de locatie ook maatschappelijke betrokkenheid en solidariteit bevordert. Bovendien zijn er regelmatig acties gericht op het bevorderen van het zelfstandig en creatieve spelen. Zo werd in juli 2020 een kleurplaat verschenen ter ere van de zomervakantie, waarbij kinderen uitgenodigd werden om zelf mee te tekenen. Deze vorm van betrokkenheid is niet alleen leuk voor de kinderen, maar ook belangrijk voor het bouwen van een sterke gemeenschap rondom de locatie.
Kwaliteit en erkendheid: Het certificaat van de HKZ en externe controle
Een belangrijk aspect van de kwaliteit van BSO de Kaardebol is de externe keuring en het certificaat dat de locatie heeft ontvangen. In december 2020 vond de externe audit plaats voor het certificaat van de HKZ (Huisvestingskwaliteit Zorg), dat gericht is op kwaliteit in de zorg en opvang. Het resultaat van deze audit was uiterst positief: er werden geen afwijkingen geconstateerd. Dit betekent dat de locatie aan alle eisen van het kwaliteitsbeleid voldoet, en dat de kwaliteit van zorg, veiligheid en pedagogisch werk op een hoog niveau is. De audit vond plaats onder leiding van een erkend externe partij, wat de onafhankelijkheid en objectiviteit van het proces waarborgt. Binnenkort werd het certificaat officieel uitgereikt, wat een erkentenis is van de hoge kwaliteit die BSO de Kaardebol levert. Dit certificaat is een belangrijke erkenning voor zowel de ouders als de overige stakeholders, omdat het aantoont dat de locatie niet alleen goed functioneert, maar ook aan externe eisen voldoet.
Bovendien is er sprake van een sterke focus op kwaliteitsbeheersing op het niveau van het kwaliteitsbeleid. Zo werd in februari 2013 het kwaliteitsbeleidshandboek herzien onder leiding van Peter Mengerink van Awake Advies, een erkend adviesbureau op het gebied van kwaliteitsbeheersing. Deze herziening was gericht op het verbeteren van het kwaliteitsbeleid, wat aantoont dat de organisatie continu aan haar eigen kwaliteit werkt. De interne controle van kwaliteit is dus niet een eenmalige stap, maar een continue process, wat een hoge mate van professionele zorgvuldigheid laat zien. Deze focus op kwaliteit is cruciaal, want kwaliteit is niet alleen belangrijk voor het goede functioneren van de locatie, maar ook voor de veiligheid en ontwikkeling van de kinderen.
Het feit dat zowel het kwaliteitscertificaat van de HKZ als het kwaliteitsmerk “Groene Kinderopvang” zijn verkregen, toont aan dat de locatie op meerdere niveaus geëvalueerd is. Het is dus geen enkelvoudige erkenning, maar een combinatie van meerdere kwaliteitscertificaten. De combinatie van het milieubeleid (Groene Kinderopvang) en het algemene kwaliteitsbeleid (HKZ) maakt de locatie tot een voorbeeld van hoe kwaliteit, duurzaamheid en kindvriendelijke ontwikkeling samensmelten tot een volledig beeld van kwalitatief hoogwaardige kinderopvang.
Conclusie
De ontwikkeling van BSO de Kaardebol bij Dikkertje Dap is een voorbeeld van hoe duurzaamheid, natuurverbondenheid, kwaliteit en speelse ontwikkeling samensmelten tot een geheel dat kinderen en hun ouders ten goede komt. Vanaf 2013 is er systematisch gewerkt aan het verbeteren van de buitenruimte, met een focus op duurzaamheid, natuurervaring en kindgerichtheid. De realisatie van een ruime, speelse en natuurlijke speelruimte, gerealiseerd via een samenwerking met een erkend tuinman, is een sterke stap in deze richting. De uitgifte van het kwaliteitsmerk “Groene Kinderopvang” door Stichting Groen Cement in 2019 is een erkentenis van deze inspanningen en toont aan dat de natuur niet als decor, maar als levende leeromgeving wordt benut. Bovendien is de kwaliteit van de opvang op een hoge, erkende norm, zoals aantoont door het certificaat van de HKZ, dat in 2020 zonder afwijkingen werd verleend. De combinatie van deze certificaten en de regelmatige activiteiten gericht op lichamelijke ontwikkeling, creatief denken en samenwerking tonen aan dat de locatie niet alleen een plek is om te spelen, maar ook een plek voor duurzame ontwikkeling. De locatie vormt derhalve een voorbeeld van innovatieve en duurzame kinderopvang, dat in veel opzichten voorloopt op de huidige trends in de sector.