Inleiding
De Beleidsregel tegemoetkoming kinderopvang via een Sociaal Medische Indicatie gemeente Almelo 2021, zoals vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Almelo, is een gerichte maatregel gericht op het bieden van financiële ondersteuning voor ouders die, vanwege sociale of medische redenen, geen of beperkte toegang hebben tot kinderopvangtoeslag via de Belastingdienst, maar wel een noodzakelijke opvang voor hun kinderen vereisen. Deze regeling is in werking van 1 januari 2021 tot 5 maart 2021, nadat zij per 6 maart 2021 is ingetrokken. De regeling is gebaseerd op de Wet kinderopvang (Wko), de Algemene wet bestuursrechtspraak (Awb) en de Participatiewet, en is ontstaan uit advies van de Eindrapportage Preventie en algemene voorziening Jeugd – alternatief dagbesteding Jeugd. Het doel is om ouders die, onder andere wegens lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen of verslaving, de zorg voor hun kinderen niet volledig kunnen uitoefenen, te ontlasten door financiële bijstand te verstrekken voor kinderopvang. Deze ondersteuning is bedoeld als tijdelijke oplossing binnen een structurele maatregel voor de gezinssituatie en de ontwikkeling van het kind. De regeling is bedoeld voor ouders die niet in aanmerking komen voor een kinderopvangtoeslag, maar wel een kinderopvang nodig hebben vanwege een sociaal medisch probleem. De regeling is niet van toepassing op ouders die wél recht hebben op kinderopvangtoeslag, of op ouders die via andere overheidsregelingen of zorgverzekeringen vergoeding kunnen ontvangen voor opvang. De regeling is opgezet als een vorm van overheidssteun die gericht is op het bevorderen van het welzijn van het kind en het behouden van de gezinsstructuur.
Juridische en maatschappelijke basis van de regeling
De Beleidsregel tegemoetkoming kinderopvang via een Sociaal Medische Indicatie gemeente Almelo 2021 is juridisch geïnspireerd op een combinatie van wet- en regelgeving. De rechtsgrondslag is gelegen in de Wet kinderopvang (Wko), artikel 4:81 van de Algemene wet bestuursrechtspraak (Awb), en de artikelen 31, 32, 34 en 35 van de Participatiewet. Deze wettelijke kaders geven de gemeente Almelo de bevoegdheid om maatregelen te nemen ter bevordering van de kinderopvang in gevallen waar sprake is van een sociaal medisch geval. De regeling is daarom niet gebaseerd op algemene subsidies, maar op een specifieke, beperkte toepassing van overheidsbevoegdheden voor maatschappelijke doelstellingen. De gemeente stelt de regeling vast via een besluit van het college van burgemeester en wethouders, een handeling die juridisch is gegrondvest op het bevoegdhedenregime van de gemeente inzake sociale zorg en jeugdzorg. Het doel van de regeling is niet de financiering van kinderopvang op langere termijn, maar het bieden van tijdelijke ondersteuning voor ouders die, wegens een beperking of zorgvraag, geen gebruik kunnen maken van de standaard kinderopvangtoeslag. Dit is van belang omdat de kinderopvangtoeslag, welke wordt aangevraagd via de Belastingdienst, gebaseerd is op inkomen en gezinsomstandigheden, en niet altijd beschikbaar is voor ouders met een lage of beperte inkomens of met een specifieke gezondheidsprofiel. De regeling vult dus een maatschappelijke leiding in, waarbij ouders die in de praktijk zorg nodig hebben, maar niet in aanmerking komen voor standaardregelingen, financiële steun kunnen ontvangen om opvang te kunnen regelen. De regeling is opgezet als een vorm van maatschappelijke zorg, gericht op het bevorderen van het welzijn van het kind en het behoud van de gezinsstructuur. De regeling is niet bedoeld als vervanging van bestaande regelingen, maar als aanvulling op bestaande maatregelen zoals de kinderopvangtoeslag of de Zorgverzekeringswet. De regeling is beperkt tot de periode van 1 januari tot en met 5 maart 2021, wat aangeeft dat het een tijdelijke maatregel was, gericht op een specifieke periode waarin ouders met een sociaal medisch probleem extra steun nodig hadden. De regeling is geïnspireerd op adviezen uit het domein van de jeugdzorg, zoals de Eindrapportage Preventie en algemene voorziening Jeugd – alternatief dagbesteding Jeugd, wat aantoont dat de regeling niet op basis van willekeur is, maar gebaseerd op deskundig advies.
Doelgroep en voorwaarden voor deelneming
De regeling is gericht op ouders die, vanwege een aantoonbare lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking of verslaving, niet in staat zijn om zelfstandig de zorg voor hun kinderen te verzorgen en waarbij kinderopvang noodzakelijk is om de ouder te ontlasten. De voorwaarden voor deelneming zijn strikt gedefinieerd en gebaseerd op een officiële vaststelling van de zorgvraag door een erkend beroepsvertegenwoordiger. De doelgroep bestaat uit ouders of wettelijke voogden van kinderen die woonachtig zijn in de gemeente Almelo en wier kinderen in een kinderopvang zijn geplaatst of geplaatst kunnen worden. De kinderopvang moet zijn gevestigd in een landelijk geregistreerde kinderopvanginstelling, zoals een BSO, een kinderdagverblijf of een gastouderbureau. De kinderen moeten in overeenstemming zijn met de criteria van de Basisregistratie Personen (BRP). De regeling is niet van toepassing op ouders die al recht hebben op een kinderopvangtoeslag via de Belastingdienst, noch op ouders die via een andere regeling, zoals de Zorgverzekeringswet of een aanvullende verzekering, vergoeding voor kinderopvang ontvangen. De regeling is in beginsel bedoeld voor ouders die geen of beperkt gebruik kunnen maken van de standaard kinderopvangtoeslag wegens hun eigen gezondheidsprofiel of maatschappelijke positie. De regeling is dus geen vervanging van bestaande regelingen, maar een aanvulling op deze systemen. De regeling is bedoeld om ouders die in een zorg- of maatschappelijke noodtoestand verkeren, financieel te ondersteunen bij het regelen van kinderopvang. De regeling is tijdelijk van toepassing en is beperkt tot een korte periode in het jaar, namelijk van 1 januari tot 5 maart 2021. De regeling is niet gericht op kinderen die reeds via andere regelingen zijn ondersteund, noch op ouders die geen zorgvraag hebben. De regeling is ook niet van toepassing op ouders die wel recht hebben op een kinderopvangtoeslag, maar die om andere redenen, zoals financiële belemmeringen, niet in staat zijn om de volledige opvangkosten te dragen.
Voorliggende voorzieningen en de plaats van de SMI-regeling
In de gemeente Almelo wordt erkend dat ouders die kinderopvang nodig hebben, eerst moeten overwegen of er al bestaande voorzieningen beschikbaar zijn voordat de gemeente in actie komt. Deze voorzieningen worden geclassificeerd als "voorliggende voorzieningen". De gemeente definieert vier soorten voorzieningen: (a) opvang via het eigen sociale netwerk, (b) opvang via de Zorgverzekeringswet, (c) opvang via de Wet kinderopvang, en (d) opvang via Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Het sociale netwerk omvat familie, vrienden, buren en collega’s, en wordt als eerste optie beschouwd. De gemeente bespreekt bij elk aanvraagproces of een beroep kan worden gedaan op hulp uit het netwerk en in welke mate dit mogelijk is. Indien er sprake is van een zorgvraag binnen de Zorgverzekeringswet, zoals bij ziekenhuisopname, kan de zorgverzekeraar mogelijk vergoeding verstrekken voor kinderopvang. Deze vergoeding is afhankelijk van de voorwaarden van de eigen verzekering en kan variëren per verzekeraar. Indien de opvang via de Wet kinderopvang kan worden ingezet, geldt dit boven de SMI-regeling. Dit houdt in dat ouders die in aanmerking komen voor een kinderopvangtoeslag van de Belastingdienst, geen recht hebben op de SMI-regeling. De SMI-regeling is dus uitsluitend bedoeld voor ouders die wél een zorgvraag hebben, maar geen recht hebben op kinderopvangtoeslag. Daarnaast is er sprake van opvang via Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE), een vorm van ondersteuning voor jonge kinderen met ontwikkelingsbelemmeringen. Deze vorm van opvang is gericht op kinderen die behoefte hebben aan extra pedagogische begeleiding. Voor ouders van kinderen met een VVE-indicatie is de SMI-regeling niet van toepassing, omdat deze reeds onderdeel uitmaakt van de reguliere ondersteuningsmaatregelen. De SMI-regeling is dus een aanvulling op deze bestaande systemen, niet een vervanging. De regeling is bedoeld als tijdelijke maatregel voor ouders die, vanwege hun persoonlijke situatie, geen toegang hebben tot de standaard regelingen, maar wel behoefte hebben aan kinderopvang.
Toepassing in de praktijk: gevalstudie Leemhorst 11
Een concrete toepassing van de regeling is zichtbaar bij het kinderdagverblijf Partou Carrousel gevestigd aan de Leemhorst 11 in Almelo. Dit kinderdagverblijf, onderdeel van het netwerk van Partou, biedt opvang aan kinderen van 2,5 tot 4 jaar. De opvang is opgedeeld in twee scenario’s: (1) kinderen die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag (SUB) en die een VVE-indicatie van het consultatiebureau hebben, en (2) kinderen die wel recht hebben op kinderopvangtoeslag, maar geen VVE-indicatie. Voor de eerste groep is er de mogelijkheid om halve dagen opvang te nemen (slechts in de ochtend van 9:00 tot 13:00 uur), wat aantoont dat de opvang flexibel is ingesteld op de behoeften van ouders met een beperking. Voor ouders die wel recht hebben op kinderopvangtoeslag, wordt alleen hele dagen reguliere opvang aangeboden, van 7:00 tot 18:00 uur. Dit toont aan dat de organisatie de regelingen nauwlettend toepast: ouders die in aanmerking komen voor de standaard kinderopvangtoeslag, worden niet ondersteund door de SMI-regeling. Het kinderdagverblijf biedt daarmee een voorbeeld van hoe de regeling in de praktijk wordt toegepast. Het personeel is bereid om ouders te adviseren en te begeleiden bij het bepalen van hun situatie. Indien twijfel bestaat over de toepasselijkheid van de regeling, wordt het ouders geadviseerd om contact op te nemen via e-mail ([email protected]), tijdens een rondleiding of telefonisch. Dit geeft een duidelijk kader voor de communicatie tussen de gemeente, de kinderopvangorganisatie en de ouders. De locatiemanager, Debbie Koning, is de contactpersoon voor vragen. Het kinderdagverblijf is gevestigd in een rustige wijk van Almelo, in de wijk De Windmolenbroek, en beschikt over een uitgebreide buitentuin, wat een waardevolle omgeving biedt voor kinderlijke ontwikkeling. De opvang is opgezet in een veilige, gewone, pedagogisch verantwoorde en ontspannen omgeving, zoals vereist in de regeling. De opvang is gericht op spel en leren via thema’s, zoals lente of wilde dieren, wat aantoont dat de opvang niet alleen doelgericht is op zorg, maar ook op ontwikkeling.
Juridische en financiële beperkingen van de regeling
De regeling is juridisch gebaseerd op een combinatie van wet- en regelgeving, maar is beperkt in haar geldigheidsduur en toepassingsmogelijkheden. De regeling is slechts van toepassing gedurende de periode van 1 januari tot en met 5 maart 2021, nadat zij per 6 maart 2021 is ingetrokken. Dit betekent dat de regeling geen continue maatregel is, maar slechts een tijdelijke oplossing voor een bepaalde periode. De regeling is niet uitgebreid tot latere jaren, noch is er sprake van heroplezing of herzien. De regeling is ook beperkt in haar financiële toepassing. Ouders kunnen geen financiële steun ontvangen via de SMI-regeling indien zij al recht hebben op een kinderopvangtoeslag via de Belastingdienst. Deze voorwaarde is strikt en wordt op basis van inkomensgegevens en gezinsstatus beoordeeld. De regeling is dus geen vervanging van de kinderopvangtoeslag, maar een aanvulling op het bestaande systeem. Bovendien is de regeling niet van toepassing op ouders die al vergoeding ontvangen via de Zorgverzekeringswet of een andere zorgverzekering voor kinderopvang. Dit betekent dat ouders die in aanmerking komen voor andere vormen van financiële ondersteuning, niet in aanmerking komen voor de SMI-regeling. De regeling is dus gericht op een specifieke doelgroep: ouders die zowel een zorgvraag hebben als geen recht hebben op kinderopvangtoeslag. De regeling is ook beperkt in haar toepassing op opvangorganisaties. Alleen kinderopvangorganisaties die zijn geregistreerd in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) zijn gevolgd. Dit betekent dat alleen erkende kinderopvanginstellingen in aanmerking komen voor de regeling. De regeling is dus niet van toepassing op particuliere opvangorganisaties of opvang door buren of vrienden, tenzij deze geregistreerd zijn. De regeling is ook niet van toepassing op opvang in andere gemeenten dan Almelo, omdat de regeling specifiek is vastgesteld door de gemeente Almelo. De regeling is dus beperkt in haar reikwijdte, zowel in tijd als ruimte.
Conclusie
De Beleidsregel tegemoetkoming kinderopvang via een Sociaal Medische Indicatie gemeente Almelo 2021 was een gerichte, tijdelijke maatregel gericht op het bieden van financiële ondersteuning voor ouders in een zorg- of maatschappelijke noodtoestand. De regeling was bedoeld voor ouders met een aantoonbare lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking of verslaving, waarbij kinderopvang noodzakelijk was om de ouder te ontlasten. De regeling was gebaseerd op de Wet kinderopvang, de Algemene wet bestuursrechtspraak en de Participatiewet, en werd vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders op basis van advies van de Eindrapportage Preventie en algemene voorziening Jeugd – alternatief dagbesteding Jeugd. De regeling was van toepassing op ouders die geen of beperkt recht hadden op een kinderopvangtoeslag, maar wel behoefte hadden aan opvang voor hun kinderen. De regeling was niet van toepassing op ouders die al recht hadden op kinderopvangtoeslag, noch op ouders die via een andere regeling vergoeding konden ontvangen. De regeling was beperkt tot de periode van 1 januari tot en met 5 maart 2021, nadat zij per 6 maart 2021 was ingetrokken. De regeling is dus geen duurzame oplossing, maar een tijdelijke maatregel. De praktijktoepassing is zichtbaar bij organisaties zoals Partou Carrousel aan de Leemhorst 11, die jonge kinderen opvangt en rekening houdt met de vereisten van de regeling. De regeling is beperkt in haar reikwijdte, zowel in tijd als ruimte, en is geen vervanging van bestaande regelingen, maar een aanvulling op deze systemen. De regeling is dus een gerichte maatregel voor een specifieke doelgroep binnen een bepaalde periode.