De gemeente Roosendaal streeft ernaar om een duurzaam, integraal en toegankelijk aanbod van voorschoolse educatie (VVE) te bieden aan alle kinderen met een verhoogd achterstandsrisico, onafhankelijk van hun achtergrond. Dit doel wordt gerealiseerd via een gecoördineerde aanpak die is gebaseerd op een breed geïntegreerd beleidsondersteuningskader, gebouwd op samenwerking tussen de gemeente, zorgorganisaties, onderwijsinstellingen en kinderopvangaanbieders. Het uitgangspunt is dat ieder kind, ongeacht sociaal-economische achtergrond, toegang moet hebben tot een kwalitatief hoogwaardig, aanpasbaar en voortdurend ondersteund VVE-aanbod. De kern van dit beleid ligt in drie pijlers: een duidelijke doelgroepdefinitie, een uitgebalanceerd aanbod van 960 uur per kind over minimaal 1,5 jaar, en een naadloze doorgaande lijn vanuit de peuterkinderopvang naar de basisschool. Deze drie pijlers zijn nauw met elkaar verbonden en vormen de basis voor een duurzame ontwikkeling van kinderen in de gemeente.
Deze intersectorale aanpak is geïnspireerd op het beleidskader van de Jeugdagenda 2021-2022 en is een voortzetting van het beleid van 2019 tot 2023, met als doel het voorkómen van onderwijsachterstanden van kinderen vóór ze de basisschool bereiken. Hoewel het landelijke kader voor OAB-middelen gebaseerd is op een aantal omgevingskenmerken — zoals het opleidingsniveau van de ouder(s), herkomst, verblijfsduur in Nederland en eventuele schuldsanering — is de gemeente Roosendaal actief bezig met de herziening van haar eigen doelgroepdefinitie, zodat deze beter aansluit op de werkelijke praktijk van het identificeren van kinderen met een ontwikkelingsachterstand. Deze aanpassing is essentieel om te voorkomen dat kinderen die in een risicomilieu leven, zoals armoede of gebrek aan taalvaardigheid in de thuissituatie, onvoldoende ondersteuning ontvangen. Het doel is een balans te vinden tussen de wettelijke richtlijnen en de daadwerkelijke behoeften van kinderen, zodat het beleid zowel juridisch solide als sociaal doeltreffend is.
In het kader van de uitvoering van het beleid wordt het toeleidingsproces, de toewijzing van plaatsen en het monitoren van bereik geregeld via een duidelijk gestructureerd overlegssysteem op drie niveaus: strategisch, tactisch en uitvoerend. Op het strategische niveau vindt bespreking plaats op het niveau van het bestuur via het overleg Jeugdagenda. Tactisch niveau wordt het onderwerp behandeld in werkgroepen van de afdeling Jeugd en Onderwijs en in de VE-werkgroep. Op het uitvoerend niveau worden besluiten genomen tijdens accountgesprekken met aanbieders van VVE, waarbij de beleidsadviseur van OAB de leiding heeft over het bespreken van vragen en oplossingen. Deze gestructureerde aanpak zorgt ervoor dat er geen kloof ontstaat tussen beleid en uitvoering. Bovendien wordt het monitoren van resultaten en het evalueren van het bereik van het VVE-aanbod op een gestage basis gevolgd, waarbij de gemeente samenwerkt met de JGZ en de uitvoeringspartners om te zorgen dat het beleid niet alleen wordt uitgevoerd, maar ook daadwerkelijk effectief is.
De doelstellingen zijn duidelijk: in 2026 moet 90% van alle kinderen met een VVE-indicatie werkelijk deel uitmaken van een VVE-aanbod. Om dit te bereiken, moet zowel het aanbod als de toegankelijkheid van de plaatsen worden geëvalueerd en, indien nodig, aangepast. De gemeente en haar partners monitoren hierbij zowel het vraag- en aanbod van plaatsen als de mate waarin de 960-uursnorm wordt gehaald. De focus ligt daarbij niet alleen op het aantal kinderen dat op een plek staat, maar ook op de redenen waarom ouders wellicht geen VVE willen volgen. Deze gegevens worden geanalyseerd en acties worden ontplooid om eventuele barrières te verhelpen. Deze systematische aanpak zorgt ervoor dat het beleid niet alleen op papier goed is, maar ook in de praktijk werkt.
Doelgroepdefinitie: Van wettelijke richtlijnen naar praktische toepassing
De basis van elk effectief VVE-beleid ligt in een duidelijke, juridisch en sociaal geïntegreerde doelgroepdefinitie. In de gemeente Roosendaal is dit proces in beweging. De huidige definitie is gebaseerd op het opleidingsniveau van de ouders, zoals vastgelegd in het document ‘Toeleiding VVE Roosendaal’. Dit is een officieel document dat de huidige benadering van de gemeente weergeeft. Echter, er is een duidelijke afwijking tussen de juridische definitie en de werkelijke toepassing in de praktijk. Terwijl de wetgeving oog heeft op een taalachterstand, wordt in de werkelijkheid ook rekening gehouden met bredere ontwikkelingsachterstanden. Deze kunnen voortvloeien uit een combinatie van factoren zoals armoede, sociaal-emotionele problemen, of een gebrek aan stimulerende taalomgeving thuis. De gemeente erkent dat kinderen uit zulke achtergronden vaak niet alleen taalachterstand vertonen, maar ook problemen kunnen ondervinden op het gebied van cognitieve ontwikkeling, sociale competenties en emotionele stabiliteit.
De gemeente is zich bewust van dit verschil tussen theorie en praktijk. Daarom is er een besluit genomen om de definitie van de VVE-indicatie te herschrijven. Het doel is om de definitie zo te formuleren dat ze beter aansluit op de werkelijke manier waarop betrokkenen de doelgroep interpreteren. Dit houdt in dat er geen enkele voorwaarde meer is die beperkt is tot taalvaardigheid. In plaats daarvan wordt er rekening gehouden met een bredere vorm van ontwikmelingsachterstand, inclusief de invloed van thuisomstandigheden zoals armoede. Deze aanpassing is essentieel om ervoor te zorgen dat kinderen die in risico zijn, niet onderschat worden wegens een te strakke definitie. De herziening is in overleg met de JGZ, die de verantwoordelijkheid draagt voor het afgeven van de indicatie. De JGZ beoordeelt op basis van een medische en maatschappelijke beoordeling of er sprake is van een risico op een ontwikkelingsachterstand, en neemt hierbij zowel de taalvaardigheid als het algemene ontwikkelingsniveau in beschouwing.
Deze aanpak is gebaseerd op een bredere visie op kindontwikkeling, waarbij de visie van de gemeente aansluit op het landelijk OAB-beleid, dat op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) werkt. De belangrijkste indicatoren voor het voorspellen van onderwijsachterstanden zijn het opleidingsniveau van de ouder(s), de herkomst, de verblijfsduur in Nederland en eventuele schuldsanering. Deze factoren worden gebruikt als grondslag voor de verdeling van OAB-middelen. In Roosendaal wordt deze informatie echter niet alleen gebruikt als rekenkundig hulpmiddel, maar ook als basis voor een diepgaande beoordeling van de leefomstandigheden van elk kind. Zo wordt de focus verschoven van een zuiver statistische bepaling naar een mensgerichte benadering, waarbij ieder kind als uniek wordt gezien.
Deze bredere definitie is echter niet zonder gevolgen. Aangezien de gemeente in haar beleid meer kinderen insluit dan het Rijk op basis van de landelijke verdelingswijze, loopt de gemeente met een groter aanbod in de wacht. Het gevolg is dat de financiële druk op de gemeente stijgt, omdat er meer kinderen zijn die in aanmerking komen voor een VVE-indicatie dan het land op basis van de cijfers voorzie. De gemeente is zich bewust van deze financiële druk en voert jaarlijks een evaluatie uit om te bepalen of de huidige doelgroepdefinitie nog steeds de juiste kinderen bereikt, en wat de gevolgen hiervan zijn voor het budget. Deze evaluatie is niet alleen een financieel proces, maar ook een kwaliteitsmaatstaf voor het hele beleidskader. De gemeente streeft ernaar dat het aanbod niet alleen groot is, maar ook doeltreffend en doeltreffend wordt geleverd.
Aanbod en spreiding: Van ambitie naar uitvoering
Het doel van het VVE-beleid in Roosendaal is een dekkend aanbod van voorschoolse educatie, zodanig dat elk kind met een VVE-indicatie in een passend, kwalitatief hoogwaardig en duurzaam aanbod kan deelnemen. Het doel is dat ieder kind minimaal 960 uur aan onderwijs ontvangt gedurende een periode van minimaal 1,5 jaar. Deze norm is een referentiepunt voor kwaliteit en duurzaamheid van het onderwijsaanbod. De gemeente streeft ernaar dat alle kinderen, onafhankelijk van hun woonplaats of achtergrond, toegang hebben tot dit aanbod. Daarom is er een ambitie om de spreiding van de voorzieningen zodanig te regelen dat er een goede match is tussen de woonplaats van de geïndiceerde peuters en het aanbod van voorschoolse educatie.
Deze uitvoering vindt plaats via een gestructureerde aanpak op drie niveaus van bespreking en besluitvorming. Het strategische niveau, gevestigd in het bestuur via het overleg Jeugdagenda, bepaalt de algemene richting van het beleid. Het tactische niveau, in de vorm van werkgroepen van de afdeling Jeugd en Onderwijs, zorgt voor het omzetten van beleidsintenties naar uitvoeringsplannen. Op het uitvoerende niveau vinden de besprekingen plaats tijdens accountgesprekken met de aanbieders van VVE. Hier worden concrete thema’s besproken, zoals de overdracht van kinderen vanuit de peuterspeelzaal naar de basisschool, of de kwaliteit van het pedagogische aanbod. Deze drie niveaus zorgen voor een diepgaande en gestructureerde uitvoering van het beleid.
De gemeente en haar partners monitoren regelmatig zowel het vraag- als aanbod van VVE-plaatsen. De doelstelling is om wachtlijsten te voorkomen en een evenwicht te vinden tussen vraag en aanbod. Indien nodig, wordt er in gesprek gegaan met de JGZ en de uitvoerende partijen om passende acties te nemen. Dit gebeurt niet op basis van gissingen, maar op basis van gecijferde data. De gemeente heeft daarnaast een beleidsondersteunend systeem opgezet dat het toezicht op het bereiken van doelen en het monitoren van resultaten mogelijk maakt. De resultaatafspraken voor VVE worden elk jaar opnieuw vastgesteld aan de hand van het nieuwe OAB-beleidskader. Dit zorgt voor een continue verbetercyclus en zorgt ervoor dat het beleid niet verzuimt om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden.
Een belangrijk onderdeel van het aanbod is ook de locatie. In het Integraal KindCentrum Dorpsschool Rozendaal is de opvanglocatie van Kindercentrum Puck&Co gevestigd. Deze samenwerking tussen de gemeente, de school en de kinderopvangaanbieders is een voorbeeld van het integrerende karakter van het Roosendaalse beleid. In dit centrum zijn verschillende opvangsoorten gevestigd, inclusief een dagopvang (De Bosuil) en een peutergroep (De Eekhoorn) voor kinderen van 2 tot 4 jaar. Deze groep is specifiek bestemd voor kinderen met een VVE-indicatie. De samenwerking tussen de verschillende instanties zorgt ervoor dat er een continue lijn is tussen het vroegopvoeden en de basisschool. De gemeente en haar partners monitoren ook de mate waarin de 960-uursnorm wordt gehaald. Wanneer er tekorten zijn, wordt er met de betrokken instanties gesproken om oplossingen te vinden.
De doorgaande lijn: van kinderopvang naar basisonderwijs
Een van de meest uitdagende onderdelen van het VVE-beleid in Roosendaal is het creëren van een naadloze pedagogisch-didactische doorgaande lijn tussen kinderopvang en basisonderwijs. Deze doorgaande lijn is essentieel om ervoor te zorgen dat kinderen vanaf hun vroege jeugd een continue, gestructureerde en gestaag groeiende ontwikkeling kunnen ondergaan. De gemeente streeft ernaar dat zowel kinderopvang als onderwijs op hetzelfde niveau van kwaliteit en doelgerichtheid werken, zodanig dat er geen sprake is van een barrière tussen de twee fasen. Deze visie is geïntegreerd in de gemeentelijke visie op Integrale Kindcentra.
De doelen zijn duidelijk: kinderopvang en basisonderwijs moeten zoveel mogelijk op elkaar aansluiten. Dit gebeurt door samenwerking tussen schoolleiders, directeuren van kinderopvang, vestigingsbeheerders en JGZ-medewerkers. Zo zorgen zij er samen voor dat het pedagogisch aanbod op elkaar is afgestemd. Dit betekent dat de inhoud van de lessen, de leerdoelen, de methodieken en de begeleiding van kinderen op elkaar zijn afgestemd. De gemeente heeft daarom een beleid opgesteld waarin wordt benadrukt dat niet elke kinderopvanglocatie direct gekoppeld hoeft te zijn aan een school. Toch zoeken veel van deze locaties actief contact met één of twee scholen waar veel kinderen naartoe stromen, zodat er een continue lijn ontstaat.
Om deze doorgaande lijn te versterken, is er een voorstel om de inzet van peuter-kleuterconsulenten te onderzoeken. Deze beroepsbegeleiders zullen in de toekomst een belangrijke rol kunnen spelen bij het verbinden van kinderopvang en school. Ze kunnen zowel de kinderen ondersteunen als ouders begeleiden. Hun rol is niet alleen beperkt tot het bieden van ondersteuning aan kinderen, maar ook het vergemakkelijken van de overgang van kinderopvang naar school. Door deze rol uit te breiden, kunnen ouders beter worden ingelicht over het belang van het voortzetten van het VVE-aanbod en kunnen kinderen beter voorbereid worden op het schoolse leven.
De gemeente heeft ook besloten om de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs te versterken door ketenpartners bij het samenstellen van het uitvoeringsplan te betrekken. Dit zorgt ervoor dat alle betrokkenen, van directie tot verantwoordelijk personeel, betrokken zijn bij het uitvoeren van het beleid. De samenwerking is niet beperkt tot één of twee plekken, maar is op gemeentelijk niveau geïntegreerd. Op dit niveau zijn er afspraken gemaakt over de rolverdeling van de deelnemers, zodat er geen misverstanden zijn over wie wat moet doen.
Acties en toekomstvisie: Van doelstelling naar uitvoering
De gemeente Roosendaal is zich ervan bewust dat het niet genoeg is om alleen doelen te stellen. Daarom zijn er concrete acties ondernomen om de doelen te bereiken. De gemeente en haar partners monitoren het bereik, het non-bereik en de redenen daarvoor. Deze gegevens worden gebruikt om passende acties te ondernemen. Zo wordt gekeken naar de redenen waarom ouders mogelijk geen VVE willen volgen. Deze informatie wordt geanalyseerd en indien nodig worden er acties ondernomen om deze barrières te verwijderen.
Eén van de belangrijkste acties is het onderzoeken van de mogelijkheid om de startleeftijd voor extra VVE-aanbod in de praktijk vaker te vervroegen naar 2 jaar. Dit is een belangrijke stap om de ontwikkeling van kinderen vroeg in hun leven te ondersteunen. Het doel is om te zorgen dat kinderen die in risico zijn, al vanaf hun derde levensjaar worden benaderd. Dit vereist een diepgaande evaluatie van de voor- en nadelen van deze stap. De gemeente en haar partners zullen hierover in overleg met de uitvoeringspartners bespreken.
Bovendien is er een focus op het verbeteren van het toeleidingsproces en de informatievoorziening voor ouders. De gemeente en de JGZ zullen de huidige procedures evalueren en indien nodig nieuwe afspraken maken. Dit helpt om ouders beter te informeren over het belang van het volgen van VVE en wat hen wacht bij het inschrijven.
Conclusie
De gemeente Roosendaal heeft een duurzaam, geïntegreerd en doeltreffend beleid ontwikkeld rondom voorschoolse educatie. De kern van dit beleid ligt in de combinatie van een brede doelgroepdefinitie, een uitgebalanceerd aanbod van 960 uur per kind en een naadloze doorgaande lijn tussen kinderopvang en basisonderwijs. Deze drie pijlers vormen de basis voor een duurzaam en effectief systeem dat kinderen met een verhoogd achterstandsrisico ondersteunt. De gemeente is zich bewust van de uitdagingen, maar streeft ernaar dat ieder kind in 2026 deelneemt aan een passend VVE-aanbod. Door regelmatig te evalueren en acties te ondernemen, zorgt de gemeente dat het beleid niet alleen op papier goed is, maar ook daadwerkelijk werkt in de praktijk.