Inleiding
In Amstelveen wordt voorschoolse educatie (VVE) als een cruciale stap gezien in de vroegkinderlijke ontwikkeling van kinderen. De gemeente Amstelveen heeft een gestructureerd kader vastgelegd voor het aanbod van voorschoolse educatie (VE) en peuterarrangementen, dat gebaseerd is op een combinatie van wettelijke eisen, gemeentelijke doelstellingen en uitvoeringsregels. Deze regeling, gebaseerd op het ‘Uitvoeringskader voorschoolse educatie Amstelveen 2017’ en de ‘Nadere regels subsidiëring peuterarrangementen en voorschoolse educatie Amstelveen 2019’, streeft ernaar om kinderen met een risico op onderwijsachterstand vroegtijdig te ondersteunen. Belangrijke aspecten zijn het toegankelijk maken van een VVE-programma via subsidie, het voorkomen van dubbele financiering per kind, en het verlenen van voorrang aan kinderen met een VVE-indicatie. Het systeem is gebaseerd op samenwerking tussen de gemeente, kinderopvangaanbieders, de GGD- Jeugdgezondheidszorg Amstelland en andere overheidsinstanties. De huidige regelgeving, goedgekeurd op 17 september 2019, legt vast hoe het kinderopvangaanbod moet worden geleverd, welke eisen worden gesteld aan de kwaliteit, en op welke voorwaarden subsidie wordt verleend. Deze tekst biedt een uitgebreide, feitengebonden beschouwing van het huidige kader voor VVE in Amstelveen, met nadruk op juridische grondslagen, financiële structuren, educatieve eisen en het rollenspel van de diverse betrokken partijen.
Juridische en beleidskader voor VVE in Amstelveen
De juridische en beleidsgrondslag voor voorschoolse educatie (VVE) in Amstelveen is gebaseerd op een gecombineerd kader van nationale wetgeving en gemeentelijke regelgeving. De hoofdverantwoordelijkheid voor de uitvoering van het VVE-aanbod ligt bij de kinderopvangaanbieders, maar de gemeente Amstelveen speelt een centrale rol door het vaststellen van kwaliteitskaders en de financiering van subsidie. De wetgeving is gebaseerd op het wetskader van de wet op het onderwijstoezicht, de wet op het primair onderwijs en de wet Kinderopvang, welke in de wet OKE (Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie) zijn geïntegreerd. Dit zorgt voor een juridisch kader dat zowel de opvang van jonge kinderen als de voorbereiding op het basisonderwijs ondersteunt.
De gemeente Amstelveen heeft in 2017 het ‘Uitvoeringskader voorschoolse educatie Amstelveen’ vastgesteld, dat als maatstaf dient voor de kwaliteit van het VVE-aanbod. Deze richtlijn is verplicht voor alle aanbieders van voorschoolse educatie. Daarnaast zijn er specifieke regels voor peuterarrangementen, die worden geregeld in de ‘Nadere regels subsidiëring peuterarrangementen en voorschoolse educatie Amstelveen 2019’. Deze regeling is formeel vastgesteld in de vergadering van burgemeester en wethouders op 17 september 2019, wat de wettigheid van het kader ondersteunt. De regeling is gebaseerd op de Algemene subsidieverordening Amstelveen (subsidieverordening) en is bedoeld om de financiële duurzaamheid van het aanbod te waarborgen.
Een belangrijk juridisch element is de VVE-indicatie, die wordt afgegeven door de GGD- Jeugdgezondheidszorg Amstelland. Deze indicatie is een vereiste om recht op een gesubsideerd VVE-aanbod te hebben. Zonder indicatie is er geen recht op subsidie, ongeacht de leeftijd of ontwikkelingsfase van het kind. De gemeente zorgt er derhalve voor dat kinderen met een risico op onderwijsachterstanden via dit indicatieproces kunnen worden geïndiceerd. Dit proces is geïntegreerd in het gemeentelijke beleid, zoals geïntroduceerd door D66, dat in juni 2023 benadrukte dat meer peuters met een dergelijk risico ondersteuning moeten krijgen via VVE. De indicatie vormt dus het juridische toegangspunt tot het subsidieprogramma.
Er zijn ook duidelijke regels voor het voorkómen van dubbele financiering. Volgens artikel 1, lid 3 van de subsidieregeling mag een peuter slechts één gesubsidieerd peuterprogramma tegelijkertijd binnen de gemeente Amstelveen volgen. Dit is bedoeld om financiële verspilling te voorkomen en om eerlijke toegang tot het programma te waarborgen. Daarnaast zijn er afspraken over samenwerking tussen aanbieders en de gemeente, waarbij oplossingen worden gezocht om dubbele subsidiering uit te sluiten, bij voorkeur via overleg tussen de betrokken partijen of met facilitering vanuit de gemeente. Dit toont een gemeentelijk beleid dat gericht is op transparantie en duurzaamheid.
Financiële structuur en subsidievoorwaarden
Het financiële kader voor voorschoolse educatie in Amstelveen is gebaseerd op een kindplaatsgebaseerde subsidie, zoals vastgelegd in de ‘Nadere regels subsidiëring peuterarrangementen en voorschoolse educatie Amstelveen 2019’. Het subsidiebedrag is per kindplaats per jaar gerekend en is gebaseerd op de kostprijs van het aanbod. Dit systeem zorgt voor een voorspelbare financiering en maakt het mogelijk voor aanbieders om het programma duurzaam te runnen. De exacte hoogte van het subsidiebedrag wordt niet in de beschikbare bronnen vermeld, maar wordt vermeld in een aparte bijlage getiteld ‘Subsidiebedragen peuterarrangementen en voorschoolse educatie 2019’, die als document bij de regeling is gevoegd.
De subsidie is gericht op twee soorten activiteiten. Allereerst wordt er subsidie verleend voor het aanbieden van een peuterprogramma gedurende 7 tot 10 uur per week, verdeeld over minimaal twee dagen per week, voor peuters die in aanmerking komen voor een Peuterarrangement. Tweede, is er subsidie voor het aanbieden van een peuterprogramma van 10 uur per week, verdeeld over twee dagen, voor kinderen die zijn geïndiceerd voor VVE. Dit verschil in uren toont aan dat het subsidieprogramma gericht is op kinderen met specifieke ontwikkelingsbehoeften, die extra ondersteuning nodig hebben. De regeling streeft er naar dat het programma gedurende 40 of 48 weken per jaar wordt geleverd, wat een gestandaardiseerde uitvoering van het programma garandeert.
De subsidie is bedoeld voor activiteiten die worden uitgevoerd binnen het kader van de gemeente Amstelveen. Elke peuter mag slechts één gesubsidieerd programma tegelijkertijd volgen, wat het voorkomen van dubbele financiering waarborgt. Dit is een belangrijke voorwaarde, omdat het voorkomt dat een kind of familie twee keer wordt gecompensatie voor dezelfde dienstverlening. De gemeente zorgt er daarnaast voor dat de financiering niet misbruikt wordt. Hierbij spelen ook de toezichthouders een rol, zoals de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die toeziet op de voedselveiligheid, en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die toeziet op de arbeidsomstandigheden van het personeel.
De gemeente is verantwoordelijk voor het beheren van de subsidieverlening, maar de uitvoering gebeurt via particuliere aanbieders. De gemeente werkt hiervoor samen met de VVE-werkgroep, een overlegsgroep van alle partijen die betrokken zijn bij indicering en uitvoering van VVE. Deze groep is cruciaal voor het coördineren van de processen, het uitwisselen van informatie en het voorkómen van conflicten. Indien een aanbieder geen gesubsidieerde kindplaats kan aanbieden, is er een verplichting om contact op te nemen met de uitvoeringscoördinator VVE van de gemeente, zoals vastgelegd in punt 6 van de regels. Dit zorgt voor een continue verbinding tussen de gemeente en de aanbieders, en voor een efficiënte afhandeling van gevallen waarin het aanbod niet beschikbaar is.
Educatieve en kwaliteitsvereisten voor VVE-aanbod
Het VVE-aanbod in Amstelveen is gericht op de vroegkinderlijke ontwikkeling van kinderen in de leeftijd van 2,5 tot 4 jaar. De kern van het programma is het peuterprogramma, een gestructureerd en samenhangend educatief aanbod dat gericht is op de ontwikkeling op vier gebieden: taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling. Dit programma wordt geïntegreerd in het dagelijks aanbod van het kinderdagverblijf of de peuterspeelzaal. De aanbieders zijn verplicht om dit programma te gebruiken, met name wanneer er sprake is van een VVE-indicatie. Het is belangrijk op te merken dat de gemeente Amstelveen het gebruik van een VVE-programma vereist dat is opgenomen in de databank van het Nederlands Jeugdinstituut, genaamd ‘Effectieve Jeugdinterventies’. Dit zorgt voor een hoge mate van betrouwbaarheid en wetenschappelijke ondersteuning van het programma.
De kwaliteit van het VVE-aanbod wordt gesteund door een aantal beleidskaders. Zo moet de aanbieder van peuterarrangementen voldoen aan de door de gemeente vastgestelde kwaliteitskaders uit het ‘Uitvoeringskader voorschoolse educatie Amstelveen 2017’, met name de domeinen 4, 5, 7 en 8. Deze domeinen bevatten specifieke eisen aan de organisatie, het personeel, de omgeving en de samenwerking met ouders. Daarnaast is de aanbieder verplicht om deel te nemen aan de werkgroep VVE, die als overlegsgroep dient voor alle betrokken partijen. Deze groep is essentieel voor het coördineren van het werk, het uitwisselen van ervaringen en het voorkomen van fouten in de uitvoering.
Een belangrijk kenmerk van het systeem is dat er sprake is van een gemengd aanbod. Wanneer een peuter met een VVE-indicatie en een niet-VE-peuter in dezelfde peutergroep zijn geplaatst, wordt er met hetzelfde peuterprogramma gewerkt. Dit zorgt voor een gelijkwaardige omgeving voor alle kinderen en maakt het mogelijk dat kinderen met ontwikmelingsachterstanden in een inclusieve omgeving groeien. De gemeente streeft er naar dat het aanbod zo veel mogelijk inclusief is, zodat kinderen met en zonder risico op achterstanden samen kunnen groeien.
Daarnaast is er een voorrangregeling vastgelegd in de regels: bij plaatsing van een peuter met VVE-indicatie wordt die voorrang gegeven boven een niet-VE-peuter. Dit is bedoeld om te zorgen dat kinderen die het meest behoefte hebben aan extra ondersteuning ook daadwerkelijk toegang krijgen tot het programma. De gemeente en de aanbieders zijn verplicht om dit in de praktijk te zorgen, met name wanneer er beperkte plaatsen zijn. Indien een aanbieder geen plaats kan bieden, moet hij de gemeente hiervan op de hoogte stellen via de uitvoeringscoördinator. Dit zorgt voor een transparante en verantwoorde toewijzing van plaatsen.
Rol van partijen in het VVE-systeem
Het succes van het VVE-systeem in Amstelveen is gebaseerd op een gecoördineerde samenwerking tussen meerdere partijen, elk met een specifieke rol. De gemeente Amstelveen is de hoofdverantwoordelijke instantie. Zij stelt het beleid vast, bepaalt de subsidievoorwaarden, en zorgt voor de coördinatie van het gehele systeem. De gemeente is verantwoordelijk voor het vaststellen van het ‘Uitvoeringskader voorschoolse educatie Amstelveen 2017’ en de ‘Nadere regels’ voor subsidie. Daarnaast is de gemeente bevoegd om de uitvoeringscoördinator VVE aan te stellen, die als tussenpersoon fungeert tussen de aanbieders en de gemeente.
De aanbieders van VVE en peuterarrangementen spelen een cruciale rol als uitvoerende instantie. Zij zijn verantwoordelijk voor het daadwerkelijk aanbieden van het programma, het begeleiden van de kinderen en het voldoen aan de kwaliteitseisen. De aanbieders zijn verplicht om deel te nemen aan de VVE-werkgroep, waaroverleg plaatsvindt tussen gemeente, GGD, en andere betrokken instanties. Daarnaast zijn zij verplicht om bij aanmelding van een VVE-geïndiceerd kind, indien er plaats beschikbaar is, voorschoolse educatie aan te bieden. Is er geen plaats beschikbaar, dan moeten zij contact opnemen met de uitvoeringscoördinator. Dit zorgt voor een continue communicatie en voorkomt vertragingen in de toewijzing.
De GGD- Jeugdgezondheidszorg Amstelland is verantwoordelijk voor het afgeven van de VVE-indicatie. Deze indicatie is de sle cle van toegang tot het subsidieprogramma. Zonder deze indicatie is er geen recht op subsidie. De GGD beoordeelt op basis van ontwikkelingsfactoren of een kind in aanmerking komt voor VVE. De gemeente en de aanbieders zijn verplicht om deze indicatie te erkennen en te respecteren. De GGD speelt daarnaast ook een rol in het toezicht op de kwaliteit van de preventieve maatregelen, met name op het gebied van gezondheid en ontwikkeling.
Het toezicht op het VVE-aanbod is gedistribueerd over meerdere instanties. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de voedselveiligheid, het gebruik van bedden, boxen en speeltoestellen. De Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid toeziet op de arbeidsomstandigheden van het personeel, zoals loon, arbeidsduur en veiligheid. De gemeente zelf houdt toezicht op bouwtechnische aspecten, brandveiligheid en ruimtelijke eisen. Er is een gevaar voor overlap in taken, daarom is er een dringende noodzaak tot afstemming tussen de instanties. De gemeente en de GGD werken hiervoor samen, en de GGD deelt signalen van mogelijke overtredingen van andere regelgevingen via het zogenoemde signaaltoezicht. Dit zorgt voor een geïntegreerd toezichtsysteem dat efficiënt en effectief werkt.
Conclusie
Het systeem van voorschoolse educatie in Amstelveen is een geïntegreerd kader dat gericht is op vroegtijdige ontwikkelingsondersteuning van peuters met een risico op onderwijsachterstanden. Het is gebaseerd op duidelijke juridische en beleidskaders, waarbij de gemeente Amstelveen als coördinator fungeert. De financiering gebeurt via een kindplaatsgebaseerde subsidie, gebaseerd op de ‘Nadere regels subsidiëring peuterarrangementen en voorschoolse educatie Amstelveen 2019’, die in 2019 is goedgekeurd. De hoogte van het subsidiebedrag is per kindplaats per jaar gerekend en is gebaseerd op de werkelijke kosten van het programma. De gemeente zorgt er bovendien voor dat kinderen met een VVE-indicatie voorrang krijgen op plaatsen, en dat er geen dubbele financiering plaatsvindt. Dit zorgt voor eerlijkheid en duurzaamheid in het systeem.
Het educatieve aanbod is gebaseerd op een gestructureerd peuterprogramma, dat gericht is op ontwikkeling op de gebieden taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei. Het programma is gebaseerd op het Nederlands Jeugdinstituut en moet zijn opgenomen in de databank van effectieve jeugdinterventies. De kwaliteit van het aanbod wordt gesteund door het ‘Uitvoeringskader voorschoolse educatie Amstelveen 2017’ en is verplicht voor alle aanbieders. De samenwerking tussen de diverse instanties, van de gemeente en de GGD tot de NVWA en de Inspectie Sociale Zaken, zorgt voor een geïntegreerd toezichtssysteem dat effectief en transparant werkt. De rol van de VVE-werkgroep en de uitvoeringscoördinator is cruciaal voor het coördineren van het proces en het voorkomen van fouten. Samenvattend is het VVE-systeem in Amstelveen een goed georganiseerd, rechtvaardig en effectief systeem dat jonge kinderen een sterke basis voor het basisonderwijs geeft.