Inleiding
De woonvisie voor Het Hogeland, zoals geïntegreerd in het beleid van de gemeente, richt zich op het bieden van duurzame, betaambaar en inclusieve woonomstandigheden voor een diversiteit aan doelgroepen, met een nadruk op zorg en verbondenheid. Deze visie is gebaseerd op een strategisch kader dat zowel de behoeften van lokale bevolkingsgroepen als de vraag uit de regio, met name uit Groningen, in kaart brengt. Belangrijke actoren, waaronder corporaties, marktpartijen, gemeentelijke instanties en maatschappelijke organisaties, spelen een centrale rol in het realiseren van dit doel. Kernpunten zijn het behouden van het dorpse karakter, het aanmoedigen van lokale initiatieven, het aanbieden van ruimte voor zorggerelateerde woonvormen, het integreren van duurzaamheidsdoelstellingen in het bouwproces, en het ontwikkelen van een marktgerichte aanpak. De gemeente streeft ernaar om een evenwicht te vinden tussen behoefte aan nieuwbouw, behoud van sociale en culturele binding, en duurzaamheid in de ruimtelijke vormgeving. De onderhavige analyse, gebaseerd uitsluitend op de beschikbare bronnen, beschrijft dit beleidssysteem en de concrete stappen die erin zijn geïntegreerd.
Duurzaam en betaambaar wonen: het energieloket als kerninstrument
Een centraal element van de woonvisie is de versterking van duurzaamheid en betaambaarheid in de woonomgeving. In 2021 is een nieuw en beter energieloket geïnitieerd, met als doel het aanbod aan maatregelen voor woningverduurzaming uit te breiden en te verhogen in toegankelijkheid. Dit initiatief is gericht op het stimuleren van het bedrijfsleven om zijn aanbod concreter en directer te maken. De gemeente benut hierbij ook haar netwerk van lokale ondernemers door het organiseren van inkoopacties, met als doel kostenbesparing en efficiëntere levering van duurzame oplossingen. Daarnaast wordt er actief met dorpen en inwoners samengewerkt om samen te werken aan collectieve initiatieven die gericht zijn op energiebesparing en hernieuwbare energiebronnen. Deze aanpak is gericht op het verlagen van de energierekening voor huishoudens en het verkleinen van de broeikasgasuitstoot op het niveau van de woonomgeving. Het energieloket fungeert als een centrale plek voor informatie en ondersteuning voor inwoners en ontwikkelaars die op zoek zijn naar duurzame bouwoplossingen. De focus ligt op het verhogen van de energieprestatie van bestaande woningen, het toepassen van slimme oplossingen voor warmte- en energiebeheer, en het stimuleren van het gebruik van zonnepanelen en warmtepompen.
Beleidsvorming en marktgerichtheid: van strategie naar uitvoering
De uitvoering van de woonvisie is gebaseerd op een gestructureerd en marktgericht aanpak. In 2021 is een beleidsplan sociaal domein opgesteld, met als doel het identificeren van organisatorische knelpunten in de huisvesting van specifieke zorggroepen. Dit beleid is niet alleen gericht op het oplossen van tekorten, maar ook op het voorbereiden van ruimte voor toekomstige ontwikkelingen. Samen met de provincie Groningen en buurgemeenten is in 2020 een onderzoek gestart naar de effecten van beleggershuur op de leefbaarheid. Dit onderzoek is in 2021 afgerond en heeft geleid tot gerichtere maatregelen ter voorkoming van negatieve effecten, zoals te hoge huur en vermindering van de woonkwaliteit. De gemeente heeft een actieve rol gespeeld door met marktpartijen, waaronder makelaars, te overleggen. Hieruit blijkt dat er op dit moment een hoge vraag is, met name in dorpen zoals Bedum, die populair zijn bij stedelingen. De markt is echter gevoelig voor veranderingen; bij afnemende vraag in de stad, zoals in de periode na de coronacrisis, kan dit zich eerst op de randen van het gebied uiten, met name in regio’s zoals De Marne, wegens beperkte OV-aansluiting en hoge auto-afhankelijkheid. De gemeente streeft ernaar om deze marktdynamieken te anticiperen door vroegtijdige plannen te maken op basis van marktkennis. In 2021 is ook een portaal voor initiatiefnemers opgericht op de gemeentelijke website, gericht op het vergemakkelijken van het aanvragen van toestemmingen en het delen van kennis.
Woonvormen voor jong en oud: van zelfstandig tot zorggerelateerd wonen
Een kernonderdeel van de woonvisie is de aanmoediging van tussenvormen van wonen, met name voor mensen die behoefte hebben aan extra zorg of begeleiding. Deze groep omvat zowel jongere mensen die niet in staat zijn om volledig zelfstandig te wonen, als ouderen die te vitaal zijn voor een verpleeghuis, maar zich thuis niet veilig voelen. In de centrumdorpen en regionale centra is er een duidelijke openheid voor zorggerelateerde woonvormen, met name voor zelfstandige collectieve woonvormen waarin zorg inbegrepen of direct beschikbaar is. De gemeente neemt zelf geen initiatief, maar biedt ruimte en ondersteuning aan bestaande of toekomstige initiatieven. In bepaalde dorpen, zoals Adorp en Zuidwolde, zijn plannen reeds vastgesteld voor het bouwen van woningen die voldoen aan de eisen van zowel lokale als regionale vraag. In Adorp is in het voorjaar van 2021 de uitgifte van een ontwikkeling van 16 woningen (vrijstaand en tweekappers) gestart. In Zuidwolde is er vraag naar een mix van woningtypen, met mogelijkheden voor zowel lokale als regionale vraag. De gemeente is in gesprek met de dorpsbesturen om te bepalen of er ruimte is voor ontwikkeling, met een afwachtende of actieve houding afhankelijk van het lokale draagvlak. In de gemeente wordt erkend dat er behoefte is aan meer tussenvormen, wat past binnen een inclusieve samenleving.
Duurzaamheid, veiligheid en ruimtelijke kwaliteit: randvoorwaarden voor vernieuwende woonvormen
Om bijzondere of vernieuwende woonvormen te kunnen realiseren, zijn duidelijke randvoorwaarden nodig. In 2021 zijn deze voorwaarden gedefinieerd, met aandacht voor beeldkwaliteit, onderhoud en beheer, kosten voor nutsvoorzieningen, veiligheid en de relatie tot de woonomgeving. Deze voorwaarden zijn bedoeld om te zorgen voor duurzame, veilige en duurzame woonomgevingen. De gemeente heeft daarom locaties aangewezen voor bijzondere woonvormen die aan deze voorwaarden voldoen. Deze aanwijzingen zijn gebaseerd op een diepgaande analyse van de ruimtelijke en maatschappelijke context. De focus ligt op het creëren van woonomgevingen die passen binnen het dorpse karakter en de leefbaarheid. In bepaalde dorpen, zoals in de regio rond de Noordelijke delen van het gebied, is er een groeiende vraag naar ruimte voor zowel lokale vraag als regionale vraag, met name vanuit de stad Groningen. De gemeente streeft ernaar om dit evenwicht te vinden door zowel lokale initiatieven te ondersteunen als ruimte aan te bieden voor grotere ontwikkelingen, mits er een goed draagvlak is. De ontwikkeling van een plan voor herstel van gebieden die zijn getroffen door aardbevingsschade is van hoogste prioriteit. De gemeente streeft ernaar om de voortgang van deze plannen en herstelacties te behalen en te versnellen.
Centrumdorpen en woondorpen: balans tussen behoud en ontwikkeling
De gemeente richt zich op het behouden van het kernfunctie van de centrumdorpen, met name in het behouden van het voorzieningenniveau. In de centrumdorpen zoals Sauwerd, Adorp en Zuidwolde is er een nadruk op het behouden van basisvoorzieningen zoals dagelijkse boodschappen, huisarts, basisonderwijs en ontmoetingsmogelijkheden. In Sauwerd is er hoge druk op om ruimte te bieden aan lokale vraag, aangezien er geen ruimte is voor ontwikkeling. De gemeente werkt samen met het dorp aan een plan om ook regionale vraag te kunnen bedienen. In Adorp is een plan vastgesteld voor 16 woningen, en in Zuidwolde is er een behoefte aan voor zowel lokale als regionale vraag, maar zijn er nog geen concrete bouwmogelijkheden. De gemeente blijft in gesprek met de dorpsbesturen over de gewenste richting. In andere dorpen, zoals Leens, Uithuizen, Uithuizermeeden, Usquert en Warffum, is er mogelijk meer bouwruimte dan nodig. In 2022 is daarom een uitwerking van alternatieven gestart, met als doel te voorkomen dat er te grote clusters ontstaan. De gemeente houdt rekening met de effecten van de ontwikkeling op het dorp als geheel, met name in kleine dorpen, waar een verandering merkbaar kan zijn.
Samenwerking en netwerken: het belang van samenwerking
De gemeente erkent dat duurzaam en inclusief wonen niet zonder samenwerking mogelijk is. Daarom is er een intensivering van de afstemming tussen partijen gepland, met name op het niveau van het OGGZ-overleg, Sociaal Team, FACT-teams en corporaties. Het doel is om vroegtijdig te signaleren en sneller te reageren op veranderingen in de woonomgeving. Dit netwerk is essentieel voor het opsporen van knelpunten en het realiseren van effectieve oplossingen. Daarnaast wordt er actief samengewerkt met corporaties, waarbij afspraken worden gemaakt over gerichte toewijzing en strategisch voorraadbeleid. Dit is een aanvulling op de bestaande prestatieafspraken op het gebied van volkshuisvesting. De gemeente streeft ernaar om een evenwicht te vinden tussen het behouden van het dorpse karakter en het bieden van ruimte voor ontwikkeling. Dit is vooral belangrijk in dorpen waar de vraag vanuit de stad groeiende druk op het dorp zorgt. De gemeente is bereid om initiatieven te steunen, zowel op lokaal als regionaal niveau.
Conclusie
De woonvisie voor Het Hogeland is gebaseerd op een evenwichtige aanpak van duurzaamheid, inclusie en duurzaamheid van het dorpse karakter. De gemeente richt zich op het aanbieden van ruimte voor zowel lokale als regionale vraag, met een nadruk op zorggerelateerde en vernieuwende woonvormen. Het energieloket, het beleidsplan sociaal domein en het marktgerichte aanpakken zijn middelen om duurzaamheid en betaambaarheid te bevorderen. De gemeente is actief in het bevorderen van samenwerking tussen partijen, het behouden van de kernfunctie van de centrumdorpen en het aanmoedigen van lokale initiatieven. De focus ligt op het bieden van duurzame, veilige en betaambare woonomgevingen, waarin iedereen een plek vindt. De gemeente erkent dat er uitdagingen zijn, zoals de impact van beleggershuur en aardbevingsschade, maar streeft ernaar om deze met maatregelen te beperken. De gemeente is bereid om samen met de bevolking en marktpartijen een duurzame toekomst te vormgeven.