Inleiding
Startblokken van Basisontwikkeling is een erkend en goed onderbouwd voor- en vroegschoolse educatie (VVE) programma dat gericht is op jonge kinderen van 0 tot 8 jaar. Het programma is ontworpen om onderwijs- en ontwikkelachterstanden te voorkomen of te verminderen bij kinderen die in risico zijn. Het programma is gericht op de brede ontwikkeling van jonge kinderen door middel van een ontwikkelingsgerichte aanpak.
De methode sluit aan bij de groepsgerichte aanpak en richt zich op het stimuleren van de ontwikkeling via betekenisvolle spelactiviteiten. Het programma is ontwikkeld door het landelijk centrum voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs, De Activiteit, en is erkend als integraal VVE-programma door de Deelcommissie Ontwikkelingsstimulering, onderwijsgerelateerd en jeugdwelzijn.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de kernaspecten van Startblokken van Basisontwikkeling: de doelgroep, de aanpak, de inhoud, de opleiding en de certificering. De nadruk ligt op hoe het programma zich positioneert binnen de bredere context van VVE, en welke voordelen het biedt aan kinderen, professionals en instellingen.
Doelgroep en Aanpak
Startblokken van Basisontwikkeling is gericht op kinderen van 0 tot 8 jaar die onderwijsachterstanden riskeren. Deze kinderen bevinden zich meestal in een kindercentrum of in de onderbouw van de basisschool. De doelgroep omvat kinderen met praktisch opgeleide ouders, kinderen waarvan Nederlands niet de eerste taal is, en kinderen met een taalachterstand.
Het programma is ontworpen om deze kinderen op te vangen op een vroegtijdige fase, met als doel de voorkoming van problemen. Het programma richt zich niet enkel op taal- of rekenvaardigheden, maar ook op de brede ontwikkeling van jonge kinderen, zoals sociaal-culturele praktijken, interactie, en spelen. Dit maakt het programma geschikt voor zowel kinderopvang als basisonderwijs.
De aanpak is ontwikkelingsgericht en gericht op het stimuleren van de zone van de naaste ontwikkeling, zoals deze is geformuleerd door Vygotsky. Hierbij gaat het om het aanbod van activiteiten die aansluiten bij de huidige ontwikkelingsniveau van het kind, maar tegelijkertijd ook een stapje verder zetten in de ontwikkeling.
Methode en Inhoud
Het programma Startblokken van Basisontwikkeling is gebaseerd op een doelgerichte aanpak die aansluit bij de leefwereld van jonge kinderen. Kinderen nemen deel aan thematische spelactiviteiten die aansluiten bij hun interesses en dagelijks leven. Voorbeelden van dergelijke thema's zijn ‘Naar bed gaan’ of ‘Verjaardag’. Deze thema's fungeren als uitgangspunt voor het ontwerpen van activiteiten die de kinderen motiveren en betrekken.
De professionals, zoals pedagogisch medewerkers en leerkrachten, nemen een actieve rol in bij het begeleiden en sturen van het spel. Het begeleide en gestuurde spel biedt een ideale context voor het ontwikkelen van taal en cognitieve vaardigheden. Betekenisvolle spelactiviteiten lokken interesse, enthousiasme en actieve betrokkenheid van kinderen uit. Deze voorwaarden zijn essentieel voor een continue ontwikkeling van jonge kinderen.
Het programma is gecombineerd met het programma Basisontwikkeling, dat sinds 1990 op de basisscholen in de onderbouw wordt gebruikt. In 2001 is Startblokken van Basisontwikkeling als programma opgenomen voor pedagogisch medewerkers op voorscholen. In 2007 is het programma verder uitgebreid voor medewerkers in de kinderopvang, waardoor het nu ook beschikbaar is voor kinderen tot twee jaar.
Centrale Bouwstenen
De aanpak van Startblokken van Basisontwikkeling is onderbouwd door zeven centrale bouwstenen. Deze bouwstenen vormen de kern van de methodiek en richtlijnen voor professionals bij het ontwerpen en uitvoeren van activiteiten. De bouwstenen zijn als volgt:
- Sociaal-culturele praktijken als start: Het aanbod van activiteiten wordt geïnspireerd door de sociale en culturele context van de kinderen.
- Betekenisvol spelaanbod: Spelactiviteiten zijn niet alleen ontspanning, maar ook een middel voor leren en ontwikkelen.
- Contact en interactie: Professionals zoeken actief contact met kinderen en stimuleren interacties die bijdragen aan de ontwikkeling.
- Pedagogisch-didactisch handelen: Professionals passen pedagogische en didactische principes toe om het leer- en ontwikkelingsproces te ondersteunen.
- Organisatie van de groep: De organisatie van de groep is van belang voor een doelgerichte aanpak en een rijke leeromgeving.
- Handelingsgericht observeren en registreren: Professionals observeren en registreren het gedrag van kinderen om hun ontwikkeling te volgen en passende interventies te plannen.
- Werken met ouders en collega’s: Samenwerking met ouders en collega’s is essentieel voor een consistente aanpak.
Deze bouwstenen vormen een integrale basis voor de methodiek en geven professionals een duidelijke richtlijn voor het werken met jonge kinderen. De aanpak is daardoor niet alleen theoretisch onderbouwd, maar ook praktisch uitvoerbaar.
Opleiding en Certificering
Om Startblokken van Basisontwikkeling effectief toe te passen, doorloopt een professional een tweejarig certificeringstraject. Dit traject is ontworpen om pedagogisch medewerkers en leerkrachten te trainen in de theorie en praktijk van het programma. Het traject bestaat uit zestien inhoudelijke bijeenkomsten, zestien groepsbezoeken met nagesprekken, en een portfolio-opbouw waarin de eigen ontwikkeling wordt bijgehouden.
Tijdens het traject leren professionals onder andere:
- Thema’s ontwerpen die aansluiten bij de leefwereld van kinderen;
- Een rijke speelleeromgeving te creëren;
- Interactievaardigheden te versterken;
- Actief deel te nemen aan spel en andere kernactiviteiten;
- De ontwikkeling van kinderen handelingsgericht te observeren;
- Een passend vervolgaanbod te plannen op basis van observaties.
Het traject is bedoeld voor pedagogisch medewerkers in de peuter- en kinderopvang, evenals voor leerkrachten in de onderbouw van de basisschool. De deelnemers leren jonge kinderen ontwikkelingsgericht begeleiden met het VVE-programma Startblokken van Basisontwikkeling.
Hercertificering
Sinds 2015 is hercertificering verplicht om het VVE-certificaat Startblokken van Basisontwikkeling te behouden. Dit traject is bedoeld om professionals op de hoogte te houden van de nieuwste inzichten en om hun kennis en vaardigheden verder te ontwikkelen. Over een periode van drie jaar is het verplicht om één bijeenkomst over observeren en registreren te volgen. Daarnaast kunnen deelnemers kiezen uit twee van de volgende bijeenkomsten:
- Verdieping en verbreding in het observeren en registeren.
- Ouderbetrokkenheid en VVE.
- Een rijke speelleeromgeving.
- Ontwikkelingsgericht werken.
- Interactievaardigheden.
- Buitenspel.
Het hercertificeringstraject is een essentieel onderdeel van het programma en zorgt ervoor dat professionals blijven werken aan hun professionalisering en kwaliteit van onderwijs.
Voordelen van Startblokken van Basisontwikkeling
Het programma Startblokken van Basisontwikkeling biedt diverse voordelen zowel voor kinderen als voor professionals en instellingen. Voor kinderen zorgt het programma voor een vroegtijdige opvang van onderwijs- en ontwikkelingsachterstanden, wat kan leiden tot betere leerresultaten en sociaal-emotionale ontwikkeling. De aanpak via spelactiviteiten maakt het programma aantrekkelijk en betekenisvol voor jonge kinderen, wat leidt tot hogere motivatie en betrokkenheid.
Voor professionals biedt het programma een gestructureerde en goed onderbouwde methode om jonge kinderen te begeleiden. Het programma helpt hen om zich te richten op de brede ontwikkeling van kinderen in plaats van alleen op academische vaardigheden. Daarnaast biedt het programma professionele ontwikkeling via het certificeringstraject en hercertificering.
Voor instellingen is Startblokken van Basisontwikkeling een waardevolle aanvulling op het aanbod van voor- en vroegschoolse educatie. Het programma helpt bij het behoud van kwaliteit en professionalisering van medewerkers en bijdraagt aan een consistente en integrale aanpak van onderwijs en opvoeding.
Implementatie en Samenwerking
De implementatie van Startblokken van Basisontwikkeling vereist samenwerking tussen verschillende partijen, zoals pedagogisch medewerkers, leerkrachten, ouders en collega’s. Deze samenwerking is essentieel voor een consistente aanpak en het behouden van kwaliteit in de uitvoering van het programma.
Professionals nemen regelmatig deel aan trainingen en coaching om het programma effectief te kunnen toepassen. Hierbij wordt gebruikgemaakt van praktijkbezoeken, waarbij trainers de deelnemers observeren en begeleiden. Deze bezoeken zijn een essentieel onderdeel van het certificeringstraject en helpen bij de ontwikkeling van passende interventies en activiteiten.
De portfolio-opbouw is een belangrijk instrument om de ontwikkeling van professionals en kinderen te volgen. In de portfolio worden leerervaringen en observaties vastgelegd, wat een grondslag vormt voor het eindgesprek en verdere planningsactiviteiten.
Toekomst en Ontwikkeling
Startblokken van Basisontwikkeling is een dynamisch en flexibel programma dat zich aanpast aan de behoeften van kinderen en professionals. Het programma is momenteel in herbeoordeling, wat aangeeft dat het programma blijft groeien en zich verder ontwikkelt. Deze herbeoordeling kan leiden tot verbeteringen in de methodiek en de uitvoering van het programma.
De nadruk op kwaliteitsbewaking en professionele ontwikkeling zorgt ervoor dat het programma blijft voldoen aan de verwachtingen van de onderwijssector en de ouders. Het programma is ontworpen om niet alleen een korte-termijnoplossing te bieden, maar ook een langdurige invloed op de ontwikkeling van jonge kinderen.
Conclusie
Startblokken van Basisontwikkeling is een erkend en goed onderbouwd VVE-programma dat gericht is op jonge kinderen van 0 tot 8 jaar. Het programma biedt een integrale aanpak van de brede ontwikkeling van kinderen via een ontwikkelingsgerichte methode. De aanpak is gebaseerd op zeven centrale bouwstenen en richt zich op het stimuleren van taal, denken en sociaal-culturele vaardigheden via betekenisvolle spelactiviteiten.
Het programma is ontworpen om onderwijs- en ontwikkelachterstanden te voorkomen of te verminderen bij kinderen die in risico zijn. Het biedt professionals een gestructureerde en goed onderbouwde methode om jonge kinderen te begeleiden. De opleiding en certificering zorgen ervoor dat professionals op de hoogte blijven van de nieuwste inzichten en hun kennis en vaardigheden blijven ontwikkelen.
Startblokken van Basisontwikkeling is een waardevolle aanvulling op het aanbod van voor- en vroegschoolse educatie. Het programma helpt bij het behoud van kwaliteit en professionalisering van medewerkers en bijdraagt aan een consistente en integrale aanpak van onderwijs en opvoeding. Het programma is momenteel in herbeoordeling, wat aangeeft dat het programma blijft groeien en zich verder ontwikkelt.