Inleiding
Startblokken is een van de meest gebruikte programma's binnen de voorschoolse educatie (VVE), gericht op kinderen van 0 tot 8 jaar. Het programma is ontworpen om de ontwikkeling van jonge kinderen op meerdere vlakken te stimuleren, met een sterke focus op spel en betekenisvolle activiteiten. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van het doel van Startblokken, het theoretische kader waarop het is gebaseerd, en hoe het in de praktijk wordt uitgevoerd. Aan de hand van de beschikbare bronnen worden de belangrijkste kenmerken van het programma belicht, inclusief de rol van de pedagogisch medewerker (pm’er), de aandacht voor kinderen met extra ontwikkelingsbehoeften en de overgang naar het basisonderwijs.
Het doel van Startblokken
Startblokken is een spelgericht totaalprogramma dat gericht is op de ontwikkeling van kinderen van 0 tot 8 jaar. Het doel van het programma is om kinderen in staat te stellen zich op meerdere gebieden te ontwikkelen, met een focus op de drie B’s: betekenisvolle activiteiten, bemiddelende rol van de volwassenen en brede ontwikkeling. Dit betekent dat de pm’er in Startblokken een actieve rol speelt bij het ontwerpen en uitvoeren van activiteiten die aansluiten bij de interesse en het enthousiasme van de kinderen.
Het programma is ontworpen om kinderen te stimuleren door spelactiviteiten die niet alleen plezier geven, maar ook leiden tot betekenisvolle leerprocessen. Volgens de trainers van Startblokken is het belangrijk dat pm’ers goed waar kunnen nemen wat kinderen doen en zeggen, en dat ze aansluiten bij de al bestaande kennis en vaardigheden van de kinderen. Dit gebeurt via observaties, waarna de pm’er gerichte activiteiten ontwerpt die aansluiten bij de behoeften van de kinderen in de groep.
Startblokken legt niet alleen de nadruk op het leren door te spelen, maar ook op het stimuleren van de interactie tussen kinderen en tussen kinderen en volwassenen. De pm’er speelt hier een essentiële rol, omdat hij of zij als bemiddelaar fungeert bij het opbouwen van activiteiten. Hierbij is de nadruk op de interactie en de betrokkenheid van kinderen centraal. De pm’er stimuleert de creativiteit, samenwerking en metacognitieve vaardigheden van de kinderen, zoals anticiperen en reflecteren.
De 3B’s van Startblokken
De drie B’s vormen de theoretische basis van Startblokken. Deze benadering is ontworpen om zowel de ontwikkeling van kinderen als het pedagogisch handelen van de pm’er te ondersteunen. De drie B’s zijn:
Betekenisvolle activiteiten: Activiteiten die aansluiten bij de interesse en het enthousiasme van de kinderen, en waarin kinderen actief betrokken zijn. Deze activiteiten moeten leiden tot leerprocessen en niet alleen gericht zijn op het afwerken van een thema of lesdoel.
Bemiddelende rol van de volwassenen: De pm’er speelt een actieve rol bij het ontwerpen en uitvoeren van activiteiten, waarbij hij of zij zich richt op de behoeften en mogelijkheden van de kinderen in de groep. De pm’er is niet alleen een begeleider, maar ook een bemiddelaar die activiteiten uitbreidt, verdiept en toepast in de context van de kinderjaren.
Brede ontwikkeling: Startblokken stimuleert de ontwikkeling op meerdere gebieden, waaronder sociaal-emotionele, cognitieve, motorische en taalontwikkeling. De focus ligt op het ontwikkelen van de kinderen als geheel en niet alleen op het behalen van bepaalde doelen.
De drie B’s worden in de praktijk toegepast door middel van observatie, interactie, evaluatie en reflectie. De pm’er kijkt naar wat de kinderen doen en zegt, en gebruikt deze informatie om activiteiten te ontwerpen die aansluiten bij de interesses en ontwikkelingsbehoeften van de kinderen. De pm’er werkt hierbij samen met andere pm’ers en eventueel ouders, om een ondersteunende omgeving te creëren waarin kinderen zich kunnen ontwikkelen.
De rol van de pm’er in Startblokken
De pm’er speelt een centrale rol in Startblokken. Hij of zij is verantwoordelijk voor het ontwerpen en uitvoeren van activiteiten die aansluiten bij de ontwikkelingsbehoeften van de kinderen in de groep. De pm’er is niet alleen verantwoordelijk voor het organiseren van activiteiten, maar ook voor het waarnemen, observeren en begeleiden van kinderen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met andere pm’ers, en eventueel ouders of collega’s.
Volgens de trainer van Startblokken, Sandra Broers, is het belangrijk dat pm’ers leren aansluiten bij wat de kinderen al kennen en kunnen. Dit gebeurt door het waarnemen van de activiteiten van de kinderen, en het ontwerpen van activiteiten die aansluiten bij hun interesses en mogelijkheden. De pm’er is hierbij niet alleen een organisator van activiteiten, maar ook een begeleider die de ontwikkeling van kinderen ondersteunt.
In Startblokken wordt de pm’er geacht een actieve rol te spelen bij het uitbreiden, toevoegen en verdiepen van activiteiten. Dit gebeurt via thematische en doelgerichte activiteiten die aansluiten bij de ontwikkelingsdoelen van het programma. De pm’er gebruikt hierbij gerichte begeleiding, waarbij hij of zij interactie stimuleert tussen kinderen onderling en tussen kinderen en volwassenen. Dit is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen, omdat interactie en samenwerking centrale elementen zijn van het leerproces.
Betekenisvolle thematische en doelgerichte activiteiten
Startblokken biedt een uitgebreid programma van thematische en doelgerichte activiteiten die gericht zijn op de ontwikkeling van kinderen. Deze activiteiten zijn ontworpen om kinderen in staat te stellen zich op meerdere vlakken te ontwikkelen, met een sterke focus op het leren door te spelen. De activiteiten zijn niet alleen gericht op het leren van bepaalde vaardigheden, maar ook op het stimuleren van de creativiteit, samenwerking en metacognitieve vaardigheden van kinderen.
Volgens de trainer van Startblokken is het belangrijk dat activiteiten aansluiten bij de interesses en mogelijkheden van de kinderen in de groep. Dit gebeurt via observatie, waarbij de pm’er kijkt naar wat de kinderen doen en zeggen, en dit gebruikt om activiteiten te ontwerpen die aansluiten bij hun ontwikkelingsbehoeften. De activiteiten zijn niet alleen gericht op het leren van specifieke doelen, maar ook op het stimuleren van de betrokkenheid en het enthousiasme van kinderen.
Startblokken biedt ook ondersteuning aan kinderen met extra ontwikkelingsbehoeften. Deze kinderen kunnen bijvoorbeeld extra aandacht krijgen via tutoring, waarbij de pm’er gerichte begeleiding biedt. Dit gebeurt in samenwerking met andere pm’ers en eventueel ouders of collega’s. De activiteiten zijn hierbij gericht op het stimuleren van de ontwikkeling van deze kinderen, en het creëren van een ondersteunende omgeving waarin ze zich kunnen ontwikkelen.
Overdracht naar het basisonderwijs
Een belangrijk aspect van Startblokken is de overdracht naar het basisonderwijs. De gemeente Enschede stelt dat de duur van het VVE-programma minstens één jaar moet zijn, tenzij omstandigheden dit onmogelijk maken. Als een kind bij de instroom in het VVE-programma al de leeftijd van drie jaar heeft bereikt, dan geldt als minimale periode de tijd tussen het moment van instroom en het bereiken van de vierjarige leeftijd. De houder van het VVE-arrangement legt deze periode bij de opname van het kind schriftelijk vast met de ouders.
Voor de effectiviteit van het programma is het uiterst belangrijk dat de verblijfsduur in het programma vier jaar omvat. Dit betekent dat het VVE-traject voortgezet moet worden in het primair onderwijs. Met dit doel zijn er programma’s ontwikkeld die aanvangen in het kinderdagverblijf en doorlopen tot en met groep twee van het basisonderwijs.
De houder van het VVE-arrangement legt bij de opname van het kind schriftelijk vast dat de ouders instemmen met de overdracht van gegevens over hun kind aan de door hen gekozen basisschool. De ouders kiezen bij voorkeur een basisschool binnen een Integraal Kindcentrum waar de houder onderdeel van uitmaakt. Dit zorgt voor een doorgaande lijn van voorschoolse educatie naar het basisonderwijs.
Warme overdracht naar de basisschool
De houder van het VVE-arrangement zorgt voor een warme overdracht van de peuter die een VVE-programma volgt naar de basisschool. Een warme overdracht betekent het persoonlijke contact tussen de beroepskracht en de leerkracht met als doel de school te informeren over de ontwikkeling en de leefsituatie van het kind, de pedagogische en didactische aansluiting en de zorgbehoefte van het kind.
De warme overdracht is een belangrijk onderdeel van het VVE-programma, omdat het ervoor zorgt dat de basisschool goed geïnformeerd is over de ontwikkeling van het kind. De houder legt in het beleidsplan of werkplan vast hoe hij of zij zorgt voor een warme overdracht. Dit kan bijvoorbeeld via een protocol of werkinstructie. Onderdeel van de warme overdracht is het op feestelijke wijze uitreiken van een VVE-certificaat aan het kind als het heeft kunnen voldoen aan de gestelde voorwaarden.
Voor een goede warme overdracht is inspanning van twee kanten noodzakelijk. Als het de houder niet lukt om met de binnen het IKC actieve scho(o)l(en) tot overeenstemming te komen over de wijze van warme overdracht, dan dient hij aan te tonen dat hij zich heeft ingespannen om op dit punt tot overeenstemming te komen. Dit kan bijvoorbeeld door een signaal af te geven aan de verantwoordelijke bestuurder. De houder dient in dat geval gespreksverslagen en/of formele correspondentie te kunnen overleggen waaruit blijkt dat hij of zij heeft getracht tot overeenstemming te komen.
Registratie en overdracht van gegevens
De houder van het VVE-arrangement registreert elk kind dat deelneemt aan voorschoolse educatie in het Elektronisch Loket Voor- en Vroegschoolse Educatie (EL-VVE). De houder zorgt ervoor dat de gegevens van de geregistreerde kinderen actueel blijven tot de overgang naar het basisonderwijs. Het EL-VVE wordt maandelijks bijgehouden.
De houder houdt ook het precieze aantal maanden, aantal dagdelen en gevolgd VVE-programma bij dat een kind voorschoolse educatie ontvangt. Dit is belangrijk voor de Uniforme Amsterdam Overdracht Kindgegevens naar de basisschool. De houder zorgt ervoor dat deze gegevens accuraat worden ingevuld en beschikbaar zijn bij de overdracht naar de basisschool.
Daarnaast is er aandacht voor de klachtenprocedure, zowel voor de ouders als voor de houder van het VVE-arrangement. De klachtenprocedure is een belangrijk onderdeel van het VVE-programma, omdat het ervoor zorgt dat eventuele problemen snel kunnen worden opgelost en dat de kwaliteit van het programma wordt gewaarborgd.
Conclusie
Startblokken is een spelgericht VVE-programma dat gericht is op de ontwikkeling van kinderen van 0 tot 8 jaar. Het programma is ontworpen om kinderen in staat te stellen zich op meerdere gebieden te ontwikkelen, met een sterke focus op het leren door te spelen. De drie B’s vormen de theoretische basis van Startblokken, waarin de nadruk ligt op betekenisvolle activiteiten, de bemiddelende rol van de volwassenen en de brede ontwikkeling van kinderen.
De pm’er speelt een centrale rol in het programma, waarbij hij of zij aansluit bij de interesses en ontwikkelingsbehoeften van de kinderen in de groep. Startblokken biedt een uitgebreid programma van thematische en doelgerichte activiteiten die gericht zijn op de ontwikkeling van kinderen. Deze activiteiten zijn ontworpen om kinderen in staat te stellen zich op meerdere vlakken te ontwikkelen, met een sterke focus op het leren door te spelen.
De overdracht naar het basisonderwijs is een belangrijk aspect van Startblokken, waarbij de houder van het VVE-arrangement zorgt voor een warme overdracht van de peuter naar de basisschool. Dit gebeurt via persoonlijk contact tussen de beroepskracht en de leerkracht, waarbij de school wordt geïnformeerd over de ontwikkeling en de leefsituatie van het kind. De houder registreert ook elk kind dat deelneemt aan voorschoolse educatie in het EL-VVE, en zorgt ervoor dat de gegevens van de geregistreerde kinderen actueel blijven tot de overgang naar het basisonderwijs.
Startblokken is een effectief programma dat aansluit bij de wettelijke eisen en de doorgaande lijn naar het basisonderwijs. Het programma biedt een sterke ondersteuning aan kinderen met extra ontwikkelingsbehoeften, en zorgt voor een warme overdracht naar de basisschool. De trainers van Startblokken benadrukken dat het programma niet alleen gericht is op het leren van bepaalde vaardigheden, maar ook op het stimuleren van de creativiteit, samenwerking en metacognitieve vaardigheden van kinderen.