Inleiding
Het beleid rond voor- en vroegschoolse educatie (VVE) richt zich op jonge kinderen met een (taal)sprakeachterstand in de leeftijd van 2 tot 6 jaar. Een centrale aandachtspunt binnen dit beleid is de taalontwikkeling, maar ook de rekenontwikkeling, motoriek en sociaal-emotionele groei krijgen aandacht. In dit kader worden programma’s zoals VVE Thuis en Stapprogramma’s ingezet om kinderen in de vroegste levensjaren te ondersteunen. Deze programma’s bevatten onder andere prentenboeken, vertelplaten, en digitale spellen, die gericht zijn op het ontwikkelen van leergedrag en taalvaardigheden.
Deze artikel belicht de rol van boeken en leermateriaal binnen VVE Thuis, de samenwerking met voorzieningen in de kinderopvang en de betrokkenheid van ouders in het leren van jonge kinderen. Op basis van beschikbare informatie uit diverse bronnen, zoals officiële beleidsdocumenten en educatieve programma’s, wordt een overzicht gegeven van de huidige praktijk, de methoden en het gebruik van leermateriaal.
VVE Thuis en het gebruik van boeken
Het VVE Thuis-programma richt zich op jonge kinderen in samenwerking met hun ouders. Het doel is om leeractiviteiten van kinderen in de voorschoolse periode te versterken, met een focus op taalontwikkeling. In dit kader worden prentenboeken en vertelplaten gebruikt als ondersteunend materiaal. Deze boeken zijn beschikbaar in verschillende talen en gericht op kinderen van 2 tot 7 jaar. Auteurs en illustratoren zoals Hans en Monique Hagen, Ingrid en Dieter Schubert, Rindert Kromhout, Annette Fienig en Rian Visser zijn betrokken bij de productie van deze boeken.
Daarnaast zijn vertelplaten beschikbaar voor gebruik in een vertelkastje (Kamishibai). Deze platen kunnen gebruikt worden om verhalen te vertellen en daarmee de taalontwikkeling van kinderen te stimuleren. De boeken zijn bedoeld voor gebruik in de Stapprogramma’s en VVE Thuis, maar ook particulieren, bibliotheken en boekhandels kunnen ze bestellen. Voor professionals is er bovendien de mogelijkheid om trainingen te volgen voor het inzetten van deze programma’s.
Digitale prentenboeken en spellen
Naast traditionele prentenboeken wordt ook gebruik gemaakt van digitale prentenboeken, die op locatie in de kinderopvang worden ingezet. Deze digitale boeken zijn bedoeld voor kinderen van 2 tot 4 jaar en worden onderdeel van het Kinderopvangpakket Bereslim. De voordelen van digitale prentenboeken zijn onder meer een verhoogde woordenschat en een betere taalontwikkeling. Onderzoek wijst uit dat jonge kinderen die digitale prentenboeken bekijken, het aantal nieuwe woorden dat ze leren, verdubbelen ten opzichte van kinderen die alleen voorlezen.
Een ander instrument dat binnen VVE Thuis wordt ingezet is het spel Samenslim. Dit spel is bedoeld om leergedrag te bevorderen bij jonge kinderen. Resultaten van onderzoek laten zien dat kinderen die met Samenslim spelen, betere prestaties behalen op het gebied van taal en rekenen dan kinderen die het spel niet spelen. Bovendien zijn er langdurige effecten, zoals verbeterde leesvaardigheden in latere groepen.
VVE Thuis in de praktijk: samenwerking met kinderopvang
Voor het succesvol functioneren van VVE Thuis is samenwerking met kinderopvangverzorgers en ouders van essentieel belang. In gemeenten zoals Valkenswaard is er een gedegen aanbod van VVE in de kinderopvang. Sinds 2018 bieden meerdere organisaties VVE aan, waaronder Kids World, Mira, Stichting Peuterdorp en Horizon. Deze organisaties voldoen aan kwaliteitseisen gesteld door de GGD en ontvangen kinderen die zijn geïndiceerd voor VVE. Ouders hebben in Valkenswaard de vrije keuze welke kinderopvangorganisatie zij voor VVE kiezen.
Niet alle kinderopvangorganisaties bieden VVE echter aan. Zo hebben IkOok! en Bij de Boer aangegeven dat ze in 2020 (nog) geen VVE aanbieden. Dit laat zien dat niet alle kinderopvangverzorgers betrokken zijn bij het VVE-beleid. De implementatie van VVE in kinderopvang wordt ondersteund door de wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK), die sinds 2018 extra eisen stelt aan de kwaliteit van de opvang. Deze wet houdt onder meer in dat medewerkers in de kinderopvang aangescherpte taaleisen moeten voldoen en dat elk kind een mentor krijgt.
Ouderbetrokkenheid in VVE Thuis
Ouderbetrokkenheid is een kernaspect van VVE Thuis. Ouders die actief betrokken zijn bij de ontwikkeling van hun kind, vooral in aansluiting op activiteiten op school of in de kinderopvang, hebben een positief effect op de leerresultaten van hun kind. Ouderbetrokkenheid betreft niet de rol van luizenmoeders of hulpouders, maar het gevoel dat ouders zich gedeeld verantwoordelijk voelen voor de educatie van hun kind. Dit gebeurt vooral in de thuisomgeving.
In VVE Thuis wordt er aandacht besteed aan het versterken van ouderbetrokkenheid. Professionals kunnen via het Schoolpakket Bereslim toegang krijgen tot spellen en materiaal voor ouders thuis. Dit pakket helpt ouders bij het ontwikkelen van leergedrag bij hun kind en ondersteunt het VVE Thuis-programma. Bovendien kunnen ouders digitale boeken bekijken en spelen met hun kind, wat een extra stimulans biedt voor taal- en leergedrag.
VVE Thuis en het zomeraanbod
Ook in de zomerperiode wordt VVE Thuis verder uitgebouwd. Zo is er in 2024 sprake van een zomeraanbod VVE Thuis, waarin jonge kinderen, samen met opvoeders, kunnen deelnemen aan activiteiten met figuren zoals Moffel en Piertje. De activiteiten zijn gericht op spelend leren en richten zich op het versterken van leergedrag en taalontwikkeling. Het zomeraanbod is nog niet volledig onthuld, maar wordt in de komende maanden verder uitgewerkt.
Deze aanbod laat zien dat VVE Thuis niet alleen gericht is op het reguliere school- en opvoedtraject, maar ook de zomerperiode inzet als een periode waarin kinderen kunnen blijven groeien en leren.
VVE Thuis in relatie tot het VVE-beleid 2020-2021
Het VVE-beleid van gemeente Valkenswaard voor de jaren 2020-2021 richt zich op de stimulering van de ontwikkeling van kinderen in de voorschoolse leeftijd. Het beleid is een voortzetting van het VVE-beleid van 2018-2019 en is gericht op kinderen met een (taal)sprakeachterstand. In dit beleid is de nadruk op taalontwikkeling, maar ook rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei krijgen aandacht.
VVE Thuis is een onderdeel van dit beleid en richt zich op de thuisomgeving. Het programma werkt samen met kinderopvangen en scholen om kinderen in de vroegste levensjaren te ondersteunen. In Valkenswaard is een gedegen aanbod gerealiseerd, met vijf organisaties die VVE aanbieden. Deze organisaties werken samen met de GGD en JGZ-verpleegkundigen om kinderen met een VVE-indicatie goed te ondersteunen.
De rol van ouders in VVE Thuis
Ouders spelen een centrale rol in het VVE Thuis-programma. Hun betrokkenheid is van grote invloed op de ontwikkeling en leerprestaties van hun kind. Ouderbetrokkenheid betreft het gevoel van verantwoordelijkheid dat ouders ervaren voor de educatie van hun kind. Dit gebeurt vooral thuis en kan ondersteund worden door activiteiten zoals het lezen van boeken, het spelen van leerspellen en het gebruik van digitale materiaal.
In VVE Thuis wordt er specifiek aandacht besteed aan het versterken van ouderbetrokkenheid. Hierbij wordt gebruik gemaakt van materialen zoals boeken, vertelplaten en spellen, die ouders kunnen gebruiken in de thuissituatie. Bovendien wordt er geadviseerd om ouders te betrekken bij de voortgang van hun kind, bijvoorbeeld via het gebruik van een Schoolpakket Bereslim, dat ouders toegang geeft tot digitale spellen en boeken.
De betekenis van taalontwikkeling in VVE Thuis
Taalontwikkeling is een van de kernaspecten van VVE Thuis. Kinderen met een taalachterstand hebben vaak moeite met woordenschat, grammatica en verstaanbaarheid. In VVE Thuis worden deze aspecten aan de orde gesteld en worden kinderen gestimuleerd om hun taalvaardigheden te verbeteren.
De voordelen van taalontwikkeling in VVE Thuis zijn onder meer een betere communicatie, verbeterde leerresultaten en een groter zelfvertrouwen in het leren. Onderzoek toont aan dat kinderen die betrokken zijn bij VVE Thuis en het gebruik maken van boeken en spellen, betere resultaten behalen dan kinderen die niet deelname aan het programma.
Ondersteunende materialen voor VVE Thuis
VVE Thuis maakt gebruik van verschillende ondersteunende materialen om de taalontwikkeling en leergedrag van kinderen te stimuleren. Deze materialen omvatten:
- Prentenboeken: in verschillende talen en geschreven door gerenommeerde auteurs en illustratoren.
- Vertelplaten: voor gebruik in een vertelkastje (Kamishibai).
- Digitale prentenboeken: voor kinderen van 2 tot 4 jaar.
- Spellen: zoals Samenslim en Letters in Beweging, die gericht zijn op taal- en rekenontwikkeling.
- Schoolpakket Bereslim: voor ouders en professionals, met toegang tot spellen en boeken.
Deze materialen zijn beschikbaar in de webshop van Bereslim, waar professionals en particulieren ze kunnen aanschaffen. Daarnaast is er ook een trainingsprogramma beschikbaar voor het inzetten van deze materialen in de praktijk.
VVE Thuis en de rol van professionals
Professionals zoals kinderopvangverzorgers, opvoedcoaches en leerkrachten spelen een belangrijke rol in het VVE Thuis-programma. Zij zijn verantwoordelijk voor de implementatie van het programma en het inzetten van de beschikbare materialen. Bovendien zijn zij verantwoordelijk voor de communicatie met ouders en het betrekken van ouders in het leren van hun kind.
In de praktijk betekent dit dat professionals regelmatig contact houden met ouders, hen informeren over het programma en hen ondersteunen bij het gebruik van leermateriaal. Daarnaast zijn er trainingen beschikbaar voor professionals om hen te onderwijzen in het inzetten van VVE Thuis en de beschikbare materialen.
De toekomst van VVE Thuis
Hoewel VVE Thuis al geruime tijd een rol speelt in de educatieve praktijk, blijft het programma ontwikkelen. Zo is er in 2024 sprake van een zomeraanbod, dat gericht is op het verder versterken van leergedrag en taalontwikkeling. Daarnaast zijn er plannen voor verdere uitbreiding van het programma, met name in relatie tot het gebruik van digitale materialen en de betrokkenheid van ouders.
Buiten de reguliere school- en opvoedperiode is er ook aandacht voor de zomerperiode, waarin kinderen kunnen blijven leren en groeien. Hierbij wordt gebruik gemaakt van figuren zoals Moffel en Piertje, die kinderen in een speelse omgeving kunnen leren.
Conclusie
VVE Thuis is een belangrijk onderdeel van het VVE-beleid in Nederland, met als doel jonge kinderen met een taal- of spraakachterstand te ondersteunen. Het programma richt zich op de thuisomgeving en maakt gebruik van boeken, vertelplaten, digitale materialen en spellen om taalontwikkeling en leergedrag te stimuleren.
Ouderbetrokkenheid speelt een centrale rol in het programma, aangevuld met samenwerking met kinderopvangverzorgers en professionals. De huidige praktijk in gemeenten zoals Valkenswaard laat zien dat VVE Thuis succesvol is in het ondersteunen van kinderen in de voorschoolse leeftijd.
De toekomst van VVE Thuis lijkt veelbelovend, met aandacht voor zomeraanbod, digitale innovatie en verdere uitbreiding van het programma. Door het gebruik van effectieve leermaterialen en een sterke samenwerking tussen ouders, kinderopvang en professionals, kan VVE Thuis een blijvende bijdrage leveren aan de ontwikkeling van jonge kinderen in Nederland.