Inleiding
Voorschoolse educatie (VVE) is een specifiek onderdeel van de kinderopvang in Nederland, gericht op de voorbereiding van kinderen van 2 tot 4 jaar op het basisonderwijs. Deze voorbereiding houdt in dat kinderen in een gestructureerd omgeving gevolgd worden, waarbij aandacht is voor ontwikkelingsgebieden zoals taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei. De VVE is niet alleen bedoeld voor kinderen die een extra ondersteuning nodig hebben, maar ook als onderdeel van het bredere kinderopvangsysteem.
In 2018 is de Wet Kinderopvang aangepast, waarbij ook de definitie van kinderopvang is vernieuwd. Hierdoor zijn de oude verschillen tussen peuterspeelzaalwerk en kinderopvang verdwenen, en is een uniforme financierings- en kwaliteitsstandaard ingevoerd. Deze harmonisatie heeft gevolgen voor zowel ouders als de voorschoolse instellingen zelf. Binnen dit kader wordt VVE in veel gevallen aangeboden als een uitbreiding van reguliere kinderopvang, gericht op het vroegtijdig ontwikkelen van de ontwikkelingsdomeinen die essentieel zijn voor het leerproces in de basisschool.
Deze artikel biedt een overzicht van de wettelijke en praktische aspecten van VVE, zoals de financiering, de organisatie, de kwaliteitseisen en de samenwerking tussen verschillende partijen. Het doel is om zowel ouders als instellingen helder inzicht te geven in de inrichting en functie van voorschoolse educatie in de huidige kinderopvangsector.
Wat is Voorschoolse Educatie (VVE)?
Voorschoolse educatie (VVE) is een onderdeel van de kinderopvang die gericht is op kinderen van 2 tot 4 jaar. De doelgroep bestaat uit kinderen die vroegtijdige ondersteuning nodig hebben om zich goed voor te bereiden op het basisonderwijs. VVE richt zich op het bevorderen van de ontwikkeling in essentiële domeinen zoals taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei. Deze educatie wordt meestal aangeboden in een groep die ook reguliere kinderen bevat, zodat kinderen van elkaar leren en de groepsdynamiek stimuleert.
Sinds 2018 is de definitie van kinderopvang bijgewerkt, waarbij ook de oude term 'peuterspeelzaalwerk' is vervallen. De wetstekst definieert kinderopvang nu als het bedrijfsmatig verzorgen, opvoeden en bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen tot de start van het voortgezet onderwijs. VVE valt onder deze bredere omschrijving en is een uitbreiding van reguliere kinderopvang met een extra focus op de voorbereiding op het basisonderwijs.
De aanbieding van VVE wordt in Nederland gereguleerd door de Wet Kinderopvang en de Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK), die in 2018 gedeeltelijk in werking is getreden. De IKK stelt eisen aan de kwaliteit van kinderopvang, waaronder aandacht voor mentoren, verhoudingen tussen kinderen en medewerkers en aangescherpte taaleisen. Deze wettelijke kaders zijn van belang om te waarborgen dat VVE een kwalitatief hoogwaardig aanbod is.
Financiering van Voorschoolse Educatie
De financiering van VVE is afhankelijk van het type ouders en hun rechten op kinderopvangtoeslag (KOT). In de praktijk worden vier categorieën ouders onderscheiden, waarbij de financiering van de kindplek op de VVE-locatie kan verschillen. Deze verdeling heeft gevolgen voor zowel de betalingsverplichtingen van ouders als de subsidies die instellingen ontvangen.
Ouders die wél recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT) krijgen deze financiering via de Belastingdienst. Voor deze groep is de VVE een uitbreiding van de reguliere kinderopvang en wordt de financiering via de KOT geregeld. Ouders die géén recht hebben op KOT, betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage voor de reguliere kinderopvang uren, terwijl de uren VVE niet worden meegenomen in de ouderbijdrage. Dit betekent dat ouders voor 8 uur VVE per week geen extra kosten maken.
Bij ouders van doelgroeppeuters VVE is de financiering van de kindplek op de VVE-locatie via de gemeente geregeld. Deze ouders ontvangen subsidies van de gemeente, en de financiering van de VVE-uren is hierin opgenomen. Voor reguliere peuters is VVE een aanvullende activiteit die niet verplicht is, maar wel wordt gestimuleerd. In dit geval wordt de financiering van de VVE-uren afhankelijk van de financieringsregeling voor reguliere kinderopvang.
De betaling per VVE-kind is vastgesteld, en er wordt een extra bedrag per kind per jaar uitgekeerd om de specifieke kosten van VVE te dekken. Deze financieringsstructuur is gelijk getrokken met de reguliere kinderopvang, zodat er geen extra administratieve lasten zijn voor ouders of instellingen.
Kwaliteitseisen en Structuur van VVE
De kwaliteit van VVE wordt bepaald door een aantal wettelijke en praktische eisen. De Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK) stelt eisen aan de kwaliteit van kinderopvang, waaronder aandacht voor de leidsterkindratio, mentoren, taaleisen en pedagogische aanpak. Deze eisen zijn van toepassing op alle kinderopvanginstellingen, inclusief die die VVE aanbieden.
In Valkenswaard zijn in totaal vijf organisaties actief in de kinderopvang voor kinderen van 0 tot 4 jaar. Sinds 2018 zijn ook twee van deze organisaties, Kids World en Mira, VVE-geregistreerd. Stichting Peuterdorp biedt sinds lang een aanbod voor kinderen van 2 tot 4 jaar en is ook geregistreerd voor het aanbieden van VVE. In 2020 starten de locaties van Horizon met de scholing van VVE, en wordt in 2021 verwacht dat deze organisatie ook VVE kan aanbieden. Hiermee is een dekkend aanbod binnen de gemeente gerealiseerd.
De kwaliteitsborging van VVE vindt plaats via de GGD, die de instellingen toetst op de voldoening van de kwaliteitseisen. Als een voorschoolse voorziening voldoet aan deze eisen, zorgt de JGZ-verpleegkundige voor de toeleiding en indicering van VVE-doelgroepkinderen naar deze instellingen. De ouders hebben hierbij een vrije keuze waar zij VVE afnemen.
De basis van VVE is een educatief programma dat zich richt op de ontwikkelingsdomeinen taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei. Dit programma wordt meestal uitgevoerd door een NJI-erkend VVE-programma. De ontwikkeling van elk kind wordt structureel gevolgd, zodat eventuele achterstanden vroegtijdig in beeld komen en een handelingsplan kan worden opgesteld. Voor het volgen van de ontwikkeling wordt bij voorkeur gebruik gemaakt van het kindvolgsysteem KIJK! of een vergelijkbaar systeem.
De aanbieding van VVE is gestructureerd als 16 uur per week, verspreid over vier dagdelen van 4 uur. Dit is het basisaanbod, en het wordt gestimuleerd dat ouders deze 16 uur volledig gebruiken. De instellingen spreiden dit aanbod uit over vier dagen per week. Ouders kunnen niet gedwongen worden om VVE aan te nemen, maar er wordt wel gestreefd naar een zo breed mogelijke deelname.
De Rol van Ouders en Voorlichting
Ouders spelen een centrale rol in het VVE-proces. Het aanbod van VVE is vrijwillig, en ouders hebben de keuze of ze het aanbod willen gebruiken. Hoewel de deelname aan VVE wordt gestimuleerd, is het niet verplicht. Ouders kunnen besluiten om hun kind niet aan VVE te laten deelnemen, maar in dat geval is het belangrijk dat de reden hiervoor bekend is bij de JGZ. Deze organisatie kan op basis van een risicotaxatie besluiten om contact op te nemen met het CJG.
Voorlichting van ouders is een belangrijk onderdeel van de VVE-organisatie. In Valkenswaard wordt veel aandacht besteed aan het informeren van ouders over het VVE-aanbod. Het consultatiebureau, dat 99% van de peuters ziet, heeft een belangrijke functie in het informeren van ouders. Dit gebeurt meestal via gesprekken, eventueel ondersteund door voorlichtingsmateriaal zoals folders of voorlichtingsavonden. Als een kind al een kinderdagverblijf bezoekt, ligt er ook een taak op het kinderdagverblijf om ouders te informeren over VVE.
In de praktijk komt het tot nu toe zelden voor dat ouders het VVE-aanbod niet gebruiken. De voorlichting en de ondersteuning door de JGZ en andere partijen zorgen ervoor dat ouders zich goed geïnformeerd voelen over de voordelen van VVE. De werkafspraken tussen verschillende partijen zijn uitgewerkt, zodat alle betrokkenen duidelijk weten wat hun rol en verantwoordelijkheden zijn.
Doorgaande Lijn en Overdracht
Een belangrijk aspect van VVE is de organisatie van een doorgaande lijn in de ontwikkeling van kinderen. Deze doorgaande lijn houdt in dat er structurele afstemming is tussen voorschoolse voorzieningen en basisscholen. De gemeente, voorschoolse voorzieningen en basisscholen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het organiseren van deze doorgaande lijn. Het doel is om de pedagogische aanpak, ouderbetrokkenheid en zorg voor een goede overdracht van voor- naar vroegschools aanbod te waarborgen.
Een belangrijk instrument in deze doorgaande lijn is het universele overdrachtsformulier. Dit formulier is in Valkenswaard ontwikkeld en wordt door alle betrokken partijen gebruikt. Het formulier zorgt voor een duidelijke overdracht van informatie tussen de voorschoolse voorziening en de basisschool. Het formulier wordt periodiek geëvalueerd, zodat het steeds beter afgestemd kan worden op de behoeften van kinderen en scholen.
De overdracht van kinderen van VVE naar de basisschool is een belangrijk moment in de ontwikkeling van kinderen. Om dit proces te ondersteunen, is er een drie-in-een gesprek tussen ouders, voorschool en leerkracht groep 1. Dit gesprek is bedoeld om het behandelingsplan van het kind te bespreken, vooral waar eventuele aandachtspunten liggen met de aansluiting op de doelen van groep 1. Deze warme overdracht is een essentieel onderdeel van de doorgaande lijn en zorgt ervoor dat kinderen een zachte start maken in de basisschool.
Monitoring en Handelingsplannen
De ontwikkeling van VVE-kinderen wordt bij alle voorschoolse voorzieningen gemonitord en vastgelegd in een systeem. De JGZ kan voorschoolse voorzieningen ondersteunen bij het opstellen van actie- en handelingsplannen voor VVE-kinderen. Deze plannen zijn gericht op het bevorderen van de ontwikkeling van kinderen in essentiële domeinen en het aanpakken van eventuele achterstanden.
Na afgifte van een VVE-indicatie, kunnen ouders (extra) opvang aanvragen bij de kinderopvang van hun keuze. Wanneer een kind aangemeld wordt op een VVE-voorziene instelling, wordt dit door de voorschoolse voorziening per e-mail gemeld aan het aanspreekpunt bij de JGZ. Hierbij wordt vermeld: naam van het kind, geboortedatum, locatie en startdatum VVE. Als er binnen 6 weken na afgifte van de indicatie (excl. vakanties) geen aanmelding is gemeld, neemt ZuidZorg binnen 2 weken contact op met de ouders.
De monitoring van VVE-kinderen is van groot belang voor de effectiviteit van het programma. Door vroegtijdig in beeld te krijgen of een kind ontwikkelingsachterstanden heeft, kan er snel een handelingsplan worden opgesteld. Dit zorgt ervoor dat kinderen vroegtijdig extra ondersteuning krijgen, wat weer positieve effecten heeft op hun ontwikkeling en schoolloopbaan.
Conclusie
Voorschoolse educatie (VVE) is een essentieel onderdeel van de kinderopvang in Nederland, gericht op de voorbereiding van kinderen op het basisonderwijs. Het aanbod van VVE is sinds 2018 veranderd door de harmonisatie van peuterspeelzaalwerk en kinderopvang, wat heeft geleid tot een uniforme financierings- en kwaliteitsstandaard. De financiering van VVE is afhankelijk van het type ouders en hun rechten op kinderopvangtoeslag, en er zijn vier categorieën ouders onderscheiden.
De kwaliteit van VVE wordt bepaald door wettelijke en praktische eisen, waarbij de GGD de instellingen toetst op de voldoening van deze eisen. De ouders spelen een centrale rol in het VVE-proces, en voorlichting van ouders is een belangrijk onderdeel van de organisatie. De doorgaande lijn tussen voorschoolse voorzieningen en basisscholen is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen, en het universele overdrachtsformulier is een belangrijk instrument in dit proces.
Monitoring en handelingsplannen zijn van groot belang voor de effectiviteit van VVE, en de JGZ ondersteunt instellingen bij het opstellen van deze plannen. De aanbieding van VVE is gestructureerd als 16 uur per week, verspreid over vier dagdelen, en wordt gestimuleerd dat ouders deze uren volledig gebruiken. In de praktijk komt het tot nu toe zelden voor dat ouders het VVE-aanbod niet gebruiken, wat wijst op de betekenis van het programma voor de ontwikkeling van kinderen.