Inleiding
Voorschoolse en Vroegschoolse Educatie (VVE) is een onderdeel van de kinderopvang in Nederland dat gericht is op kinderen die extra begeleiding nodig hebben bij de overstap naar het basisonderwijs. Het programma is ontworpen om kinderen met een taalachterstand te ondersteunen, zodat zij beter geïntegreerd kunnen worden in de reguliere onderwijsomgeving. Ondanks de belangrijke functie van VVE binnen het wettelijke kader, is de deelname aan VVE niet verplicht voor ouders. Dit artikel biedt een overzicht van de juridische, praktische en operationele aspecten van VVE, op basis van de relevante regelgeving en voorschriften die zijn opgenomen in de beschikbare bronnen.
Het artikel bespreekt de rol van de ouders in het VVE-programma, de wettelijke mogelijkheden tot dwang bij weigering van deelname, de financiële organisatie van de ondersteuning en de kwaliteitseisen waaraan VVE-voorzieningen moeten voldoen. Daarnaast wordt ingegaan op de coördinatie tussen verschillende partijen, zoals gemeenten, kinderopvangorganisaties en het consultatiebureau, bij het uitvoeren van het programma.
Deelname aan VVE: Verplicht of vrijwillig?
In beginsel is de deelname aan VVE niet verplicht voor ouders. De informatie uit de bronnen maakt duidelijk dat ouders na een indicatie van VVE geen wettelijke verplichting hebben om hun kind aan het programma deel te laten nemen. Volgens bron 1 kunnen ouders niet verplicht worden om hun kind deel te laten nemen aan VVE. Dit geldt ook in Valkenswaard, zoals beschreven in bron 2, waar wordt benadrukt dat ouders een vrije keuze hebben, maar wel worden gestimuleerd om gebruik te maken van het aanbod.
Toch zijn er in uitzonderlijke gevallen juridische mogelijkheden tot dwang. Bron 1 vermeldt dat in het geval dat een rechter een ondertoezichtstelling heeft besloten, ouders wel kunnen worden gedwongen hun kind aan VVE te laten deelnemen. Dit is echter een uitzondering en komt in de praktijk zelden voor.
De rol van de ouders wordt verder uitgewerkt in bron 3, waarin wordt benadrukt dat ouders een nadrukkelijke rol spelen in het VVE-programma. De houder van een VVE-voorziening dient bij de opname van een kind schriftelijk vast te leggen dat de ouders de intentie hebben om deel te nemen aan ouderactiviteiten. Ook wordt beschreven dat de houder verplicht is om actief te zorgen voor deelname aan het programma en te bewegen dat ouders hun kind aan het volledige arrangement deel laten nemen.
Wettelijke kaders en kwaliteitseisen
De wettelijke kaders die van toepassing zijn op VVE zijn onder meer de Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK) en de wet Onderwijs en Opvoeding (OKE). Deze wetten stellen eisen aan de kwaliteit van kinderopvang en onderwijsaanbod, waaronder ook VVE valt.
Bron 2 vermeldt dat de Wet IKK sinds 1 januari 2018 is ingevoerd en dat er meer eisen worden gesteld aan de kwaliteit van kinderopvang. Zo verandert de leidster-kind-ratio, en krijgen alle kinderen een mentor. Daarnaast zijn er aangescherpte taaleisen voor medewerkers in de kinder- en peuteropvang.
De toezicht- en handhavingstaken zijn geregeld in de wet OKE. De Onderwijsinspectie houdt hier toezicht op, en de JGZ (Jeugdgezondheidszorg) speelt een rol in de indicering van kinderen die in aanmerking komen voor VVE.
Ook is er sprake van een kwaliteitscontrole via de GGD. Voor een organisatie die VVE wil aanbieden, is een toetsing door de GGD vereist. Pas wanneer de organisatie aan de kwaliteitseisen voldoet, kan de JGZ-verpleegkundige kinderen aan deze voorziening toewijzen. Ouders hebben in dit geval een vrije keuze waar zij VVE afnemen.
Financiële organisatie van VVE
De financiële organisatie van VVE is afhankelijk van of ouders recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT) of niet. In Valkenswaard, zoals beschreven in bron 2, wordt een onderscheid gemaakt tussen ouders die wel of geen recht hebben op KOT.
Ouders die geen recht hebben op KOT zijn aangewezen op de gemeente voor de financiering van de kindplek op de VVE-voorziening. Voor deze ouders is VVE een gesubsidieerd aanbod. Ze nemen 16 uur per week opvang af, waarvan 8 uur reguliere peuteropvang en 8 uur VVE. Voor de reguliere uren betalen zij een inkomensafhankelijke ouderbijdrage, terwijl de VVE-uren volledig worden gesubsidieerd.
Ouders die wel recht hebben op KOT hebben de financiering van de kindplek op de peuteropvang via de belastingdienst. Daarnaast is ook de gemeente betrokken bij de financiering van VVE. In dit geval is het aanbod van VVE onderdeel van de kinderopvang, en wordt het financieel ondersteund door zowel de gemeente als het ministerie van Onderwijs.
De bekostiging van VVE vindt plaats via een vast tarief per kind, dat aan de VVE-organisatie wordt betaald. Daarnaast ontvangt elke organisatie ook een vast bedrag per kind per jaar om extra kosten te dekken, zoals het extra personeel en materiaal dat nodig is voor het VVE-programma.
Uitbreiding en voorbereiding van VVE
In Valkenswaard is het aanbod van VVE in de loop der jaren uitgebreid. In 2018 zijn meerdere organisaties in staat gekomen om VVE aan te bieden. Zo zijn onder meer Kids World en Mira geregistreerd voor het aanbod van VVE. Ook Stichting Peuterdorp biedt VVE aan en heeft een specifiek programma voor kinderen van 2 tot 4 jaar.
In 2020 zijn de locaties van Horizon begonnen met de scholing van VVE, met als doel om in 2021 ook VVE aan te bieden. Hiermee is een dekkend aanbod van VVE binnen de gemeente Valkenswaard gerealiseerd. Toch zijn er ook organisaties die (nog) geen VVE aanbieden, zoals IkOok! en Bij de Boer.
De gemeente Valkenswaard streeft naar een gelijkmatige spreiding van het VVE-aanbod over de gemeente. De voorschoolse voorzieningen zijn verplicht om eventuele wachtlijsten onverwijld te melden bij de gemeente en JGZ. Dit is van toepassing wanneer VVE-kinderen binnen 2 maanden na aanmelding niet kunnen worden geplaatst voor het gewenste en vereiste aantal VVE-uren.
Resultaatafspraken en monitoring
Op gemeentelijk niveau worden afspraken gemaakt over de resultaten van VVE. De Memorie van Toelichting bij de OKE-wet geeft voorbeelden van mogelijke resultaatafspraken, zoals groei in de ontwikkeling van het kind volgens het Kindvolgsysteem of een stijging van het niveau op de basisschool. In 2020 worden regionale resultaatafspraken opgesteld, en in 2019 begint men met de voorbereidingen.
De effectiviteit van deze afspraken wordt vanaf 2020 actief gemonitord. Dit betekent dat de gemeente en de betrokken organisaties regelmatig analyseren of het programma zijn doelen bereikt. Monitoring is hierbij een essentieel onderdeel om verbeteringen aan te brengen en de kwaliteit van VVE te waarborgen.
Werkafspraken en samenwerking
De samenwerking tussen gemeente, VVE-voorzieningen, JGZ en ouders is van groot belang voor de implementatie van het programma. Werkafspraken zijn opgesteld om ervoor te zorgen dat alle partijen duidelijk weten wat hun rol en verantwoordelijkheid is.
In Valkenswaard wordt er bijvoorbeeld gebruikgemaakt van gesprekken en voorlichtingsmateriaal, zoals folders en beeldmateriaal, om ouders te informeren over het VVE-aanbod. Daarnaast kunnen voorlichtingsavonden worden georganiseerd. Wanneer ouders ondanks deze voorlichting geen gebruik willen maken van VVE, moet de reden hiervoor bekend zijn bij JGZ. Op basis van een risicotaxatie kan worden besloten om contact op te nemen met het CJG.
De houder van een VVE-voorziening dient te tonen dat hij zich voldoende heeft ingespannen om de ouders aan te sporen om hun kind aan het VVE-programma te laten deelnemen. Dit kan worden gedaan via brieven, mails, of korte verslagen van gesprekken. Deze documentatie is belangrijk voor de controle en monitoring van het programma.
Conclusie
Voorschoolse en Vroegschoolse Educatie (VVE) is een programma dat gericht is op kinderen die extra begeleiding nodig hebben bij de overstap naar het basisonderwijs. Ondanks de wettelijke mogelijkheid tot dwang bij weigering van deelname, is de deelname aan VVE in de praktijk vrijwillig. Ouders hebben een vrije keuze waar zij VVE afnemen, en zij worden gestimuleerd om gebruik te maken van het aanbod. De financiële organisatie van VVE is afhankelijk van of ouders recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT) of niet.
De uitbreiding van het VVE-aanbod in Valkenswaard is in de loop van de jaren goed verlopen. Meerdere organisaties bieden nu VVE aan, en de gemeente streeft naar een gelijkmatige spreiding van het aanbod. De kwaliteitseisen die aan VVE-voorzieningen zijn gesteld, zijn onderdeel van de wettelijke kaders zoals de Wet IKK en de wet OKE. De toezicht- en handhavingstaken vallen in deze wetten duidelijk vastgelegd.
De monitoring en evaluatie van de effectiviteit van VVE zijn van groot belang voor de voortzetting en verbetering van het programma. Werkafspraken en samenwerking tussen gemeente, VVE-voorzieningen, JGZ en ouders zijn essentieel voor de implementatie en succesvolle uitvoering van VVE. Door regelmatige evaluaties en monitoring kan de kwaliteit van VVE blijven verbeteren, zodat kinderen met een taalachterstand de beste ondersteuning krijgen bij hun overstap naar het basisonderwijs.