In het huidige landschap van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt de methode Speelplezier een steeds belangrijkere rol. Deze methode is ontwikkeld met het doel om jonge kinderen – voornamelijk van 2 tot 6 jaar – spelenderwijs te stimuleren in hun totale ontwikkeling. Speelplezier is geïntegreerd in diverse kinderdagverblijven en peuteropvangen, waaronder KDV Hupsakee, Spring Kinderopvang, en Peuteropvang 't Zonneroosje. Deze methode richt zich op het spel als centrale activiteit in de kinderontwikkeling en biedt een gestructureerde aanpak die het vrije en begeleide spel op een gebalanceerde manier combineert.
In dit artikel wordt de VVE-methode Speelplezier in detail besproken. We onderzoeken de doelen van de methode, de onderliggende pedagogische principes, de vier speel-leerroutines die centraal staan in de methode, en de implementatieprocessen voor professionals die de methode willen toepassen. Daarnaast worden praktijkonderzoeken genoemd die de effectiviteit van Speelplezier onderbouwen, en wordt ingegaan op de rol van ouders binnen deze pedagogische aanpak.
De kern van de methode: spel als centraal leermedium
Speelplezier is een methode die spel centraal stelt. Volgens de methode is spel niet alleen een vorm van plezier, maar ook een krachtige leeromgeving waarin jonge kinderen zich sociaal, cognitief, emotioneel en fysiek ontwikkelen. In de methode wordt er gerefereerd aan de drie i’s – inspireren, inleven en interveniëren – die als kernprincipes dienen voor het spelen en leren van kinderen.
De methode is ontwikkeld door Margot Wouterse-Schmitz, die ook verantwoordelijk is voor de verdere ontwikkeling en uitbreiding van het programma. Zij benadrukt dat kinderen zich niet alleen leren door te manipuleren en te observeren, maar ook door het imiteren van volwassenen en andere kinderen. Dit proces van "spelerlijk leren" maakt kinderen slim en flexibel, zoals wordt uitgelegd in de contextdocumenten.
Een belangrijk aspect van de methode is de jaarlijkse thema’s die binnen de groepen worden ingezet. Deze thema’s sluiten aan bij de belevingswereld van de kinderen en worden verder uitgewerkt in themabrieven voor ouders. Zo kunnen ouders thuis mee inspelen op het spel en de ontwikkeling van hun kind, bijvoorbeeld via het zingen van liedjes of het voorlezen van versjes. Dit benadrukt de centrale rol van de ouderbetrokkenheid in de methode.
De vier speel-leerroutines
Een van de sterkste aspecten van de VVE-methode Speelplezier is de gestructureerde aanpak van het spel. Deze aanpak bestaat uit vier dagelijkse speel-leerroutines die ervoor zorgen dat er een balans is tussen vrije, geleide en begeleide spelactiviteiten. Deze routines worden in detail besproken in de contextdocumenten en zijn als volgt:
Geleid spel (demonstratiespel en (hand)pantomimespel): In deze routine wordt een demonstratiespel gespeeld voor de kinderen. Dit kan in de vorm van een rollenspel of een tafelpoppenspel zijn. Bij de peuters wordt dit spel ook nagespeeld met een gezamenlijk (hand)pantomimespel. Deze routine helpt bij het inspireren van de kinderen en biedt een visuele voorbeeld van hoe een bepaalde speelactiviteit eruit ziet.
Spiegelen (inleven): Hierbij kijken de opzichters aandachtig naar het spontane spel van de kinderen en doen ze mee. Het idee is om het kind te ondersteunen door naast hen te spelen en hun acties te imiteren. Hierdoor voelt het kind zich begrepen en wordt het spel verrijkt.
Interveniëren: In deze routine mengen de opzichters zich actief in het spel van de kinderen. Het doel van het interveniëren is om het spel te verrijken en de kinderontwikkeling op verschillende vlakken te stimuleren. Dit kan bijvoorbeeld doen via het stellen van vragen, het introduceren van nieuwe spelmaterialen of het uitbreiden van het verhaal in een rollenspel.
Vrije speelmomenten: Hoewel de methode zich richt op een gestructureerde aanpak, benadrukt Speelplezier ook de belangrijkheid van vrije speelmomenten. Deze momenten zijn essentieel voor de ontspanning van kinderen, maar ook voor het aanpakken van uitdagingen en het maken van ontwikkelstappen. Hierbij is het van groot belang dat kinderen zich volledig kunnen verdiepen in hun eigen spelwereld.
Deze routines worden dagelijks opnieuw aangeboden, wat ervoor zorgt dat kinderen consistent worden gestimuleerd en een gevoel van vertrouwdheid ontwikkelen. Binnen de methode is het doel om zowel de spelkwaliteit als de taalproductie van de kinderen te verhogen. Dit is een van de kernbeloften van de methode, en dit wordt bevestigd door de praktijkonderzoeken die zijn uitgevoerd.
Implementatie en professionalisering: het VVE-traject
Om de methode Speelplezier volledig te implementeren binnen een kinderdagverblijf of peuteropvang, is er een specifiek traject ontwikkeld. Dit traject is gericht op professionals die de methode willen leren toepassen en bevat een reeks trainingen, begeleiding op de werkvloer en evaluatiebijeenkomsten.
Het VVE-traject bestaat uit de volgende onderdelen:
- 1 voorlichtingsbijeenkomst van 1,5 uur, waarbij de basisconcepten van Speelplezier worden besproken.
- 8 inhoudelijke trainingen van 3 uur, waarin de vier speel-leerroutines diep worden doorgenomen.
- 8 x begeleiding op de werkvloer, waarbij professionals individueel worden begeleid bij het toepassen van de methode in de praktijk.
- 1 certificeringsbijeenkomst van 2 uur, waarbij de eindstand van de implementatie wordt beoordeeld.
Na afronding van het traject en het behalen van de certificeringseisen, ontvangen professionals het Speelplezier VE-certificaat, wat aantoont dat ze de methode op een professionele manier kunnen toepassen.
Een uniek aspect van het traject is de combinatie van online cursussen via www.speelplezier.tv en klassikale bijeenkomsten. De onlinecursus biedt een flexibele manier om de leerstof te verwerken, terwijl de klassikale trainingen ervoor zorgen dat professionals de lesstof inoefenen en verdiepen in een groepscontext. De trainer is hierbij gericht op de praktijk en biedt inspiratie voor het kiezen van thema’s en het uitvoeren van de speel-leerroutines.
De coachingsbegeleiding die centraal staat in het traject is uniek voor Speelplezier. Hierbij werken professionals samen met een coach om hun eigen interacties met kinderen te verbeteren. Er is aandacht voor zelfreflectie en het bijhouden van een portfolio met betrekking tot de ontwikkeling van de speelplezier interactievaardigheden. Dit proces helpt professionals om hun eigen groei te bepalen en hun praktijk continu te verbeteren.
Praktijkonderzoeken en evaluaties
Hoewel er geen wijdverspreide onderzoeken zijn uitgevoerd naar de effectiviteit van Speelplezier, zijn er wel drie praktijkonderzoeken gedaan. Deze onderzoeken zijn uitgevoerd door Sardes in 2006 en door Speelpleziermethodiek in 2017 en 2018.
De resultaten van deze onderzoeken zijn positief. Uit de evaluaties kwam duidelijk naar voren dat het gebruik van de Speelpleziermethodiek leidt tot een verhoging van de spelkwaliteit en de taalproductie van de kinderen. Dit is een belangrijk bewijspunt voor de waarde van de methode binnen de VVE-sector.
De methode is erkend als een integraal programma voor- en vroegschoolse educatie (VVE) door de Erkenningscommissie. De commissie omschrijft Speelplezier als een duidelijke en gestructureerde methodiek met veel sturing van de beroepskrachten. Dit betekent dat de methode officieel is erkend als een programma dat aan de landelijke eisen voldoet voor kinderopvang en vroegschoolse educatie.
Ouderbetrokkenheid en thema’s
Ouderbetrokkenheid is een kernaspect van de VVE-methode Speelplezier. Ouders worden actief betrokken bij de thema’s die in de groepen worden ingezet. Deze thema’s zijn niet willekeurig gekozen, maar sluiten aan bij de belevingswereld van de kinderen en hun dagritme. Zo kunnen ouders thuis mee inspelen op het spel en de ontwikkeling van hun kind, bijvoorbeeld via het zingen van liedjes of het voorlezen van versjes.
Bijvoorbeeld in Peuteropvang 't Zonneroosje, waar de methode al jaren wordt toegepast, wordt er extra aandacht besteed aan de rol van ouders. Er is een oudercommissie waarin ouders actief meedenken over de kwaliteit van de kinderopvang, het pedagogisch beleid, de openingstijden en het prijsbeleid. Ouders die geïnteresseerd zijn in deze betrokkenheid kunnen zich gemakkelijk aanmelden bij een pedagogisch medewerker.
De thema’s worden ook gebruikt om de kinderen te stimuleren in hun taalontwikkeling, sociale vaardigheden en creativiteit. Bijvoorbeeld door het maken van broodjes, het bereiden van gerechten of het spelen met thematisch gerichte materialen. Deze activiteiten zijn een manier om kinderen te helpen in hun brede ontwikkeling, zoals dat ook wordt benadrukt in andere kinderdagverblijven die werken met VVE-methodes.
VVE-indicatie en toegang tot de methode
De methode Speelplezier is ook gericht op kinderen die (mogelijk) een ontwikkelingsachterstand hebben. In dergelijke gevallen kan een VVE-indicatie worden afgegeven door de gemeente. Deze indicatie maakt het mogelijk dat kinderen vaker gebruik kunnen maken van de dagopvang of peuteropvang met VVE en dat de gemeente deze extra uren vergoedt.
De criteria voor de VVE-indicatie worden bepaald door de gemeente en het minimaal aantal dagdelen dat vereist is, hangt ook af van de gemeente. De keuze voor een VVE-programma wordt meestal gedaan door de gemeente zelf, de basisschool of de opvangorganisatie.
Niet alle kinderopvanglocaties bieden dezelfde VVE-methode aan, omdat de keuze van de methode afhankelijk is van de beslissing van de gemeente of opvangorganisatie. Dit is ook de reden waarom niet alle Spring-locaties (naast Spring Actief) met dezelfde VVE-methode werken. Voor ouders die geïnteresseerd zijn in een VVE-indicatie, is het daarom belangrijk om te controleren of de gewenste locatie met de methode Speelplezier werkt.
Pedagogische uitgangspunten en invulling van de methode
Bij Peuteropvang 't Zonneroosje, waar Speelplezier al jaren wordt ingezet, sluiten de pedagogische uitgangspunten van de methode goed aan bij de leerlijnen van de Rudolf Steinerschool. Hier wordt bijvoorbeeld gewerkt met een natuurlijke benadering van de kinderen en er is een sterke nadruk op speelochtenden, waarin kinderen vrij kunnen spelen en creatief bezig zijn.
Kenmerkend voor deze groep is ook de onvoorwaardelijke aandacht die wordt besteed aan de kinderen. Hierdoor kunnen kinderen zich ontwikkelen tot individuen die de wereld vol vertrouwen tegemoet treden. Dit benadrukt nogmaals de centrale rol van het spel in de kinderontwikkeling, zoals die ook centraal staat in de Speelpleziermethodiek.
Conclusie
De VVE-methode Speelplezier is een gestructureerde aanpak die het spel centraal stelt in de ontwikkeling van jonge kinderen. Door middel van vier speel-leerroutines en een jaarlijks terugkerende thema-structuur, worden kinderen gestimuleerd in hun sociaal-emotionele, cognitieve, motorische en creatieve ontwikkeling. Deze methode is ontwikkeld door Margot Wouterse-Schmitz en is erkend als een integraal programma voor- en vroegschoolse educatie (VVE).
Een van de sterke kanten van de methode is de balans tussen vrije, geleide en begeleide spelactiviteiten, die ervoor zorgt dat kinderen zich op een gevarieerde manier kunnen ontwikkelen. Daarnaast benadrukt de methode de belangrijkheid van ouderbetrokkenheid, bijvoorbeeld via themabrieven of het actief meedenken over de kwaliteit van de kinderopvang. Deze benadering helpt om de taalproductie en spelkwaliteit van kinderen te verhogen, zoals is aangetoond in drie praktijkonderzoeken.
Voor professionals die de methode willen implementeren, is er een VVE-traject ontwikkeld. Dit traject biedt een volledige opleiding, inclusief online cursussen, klassikale trainingen en coachingsbegeleiding. Na afronding ontvangen professionals een VE-certificaat van Speelplezier, wat aantoont dat ze de methode op een professionele manier kunnen toepassen.
Samenvattend is Speelplezier een waardevolle aanvulling op de huidige kinderopvangpraktijk. Het biedt kinderen een plezierige en leerzame omgeving, waarin ze zich op een natuurlijke manier kunnen ontwikkelen. Voor ouders, professionals en opvangorganisaties is Speelplezier een methode die zowel praktisch als pedagogisch verantwoord is.