Inleiding
In de gemeente Goirle is het beleid rond Voorschoolse en Vroegschoolse Educatie (VVE) een kernaspect van de lokale educatieve agenda. De doelstelling is om alle kinderen, ongeacht hun achtergrond, de kans te geven tot een volledige en gelijke ontwikkeling. VVE-indicaties spelen daarbij een cruciale rol in het identificeren van kinderen die extra ondersteuning nodig hebben voor een succesvolle start in het basisonderwijs. Deze indicaties worden afgegeven door de jeugdgezondheidszorg (JGZ) en andere betrokken instellingen, op basis van een reeks criteria die in de lokale regelgeving zijn vastgelegd.
Het VVE-beleid in Goirle is onderdeel van een bredere inspanning om de kwaliteit van de voorschoolse educatie te verbeteren en de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en JGZ te versterken. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de rol van VVE-indicaties binnen het beleidskader van Goirle, met aandacht voor de wettelijke en praktische context, de doelgroepdefinities en de samenwerking tussen betrokken partijen. Ook wordt aandacht besteed aan mogelijke uitdagingen bij de toepassing van deze indicaties, zonder hierbij veronderstelde nadelen te suggereren buiten de feiten die expliciet zijn genoemd in de bronnen.
Wettelijk en beleidskader
Wet OKE en harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
Sinds 1 augustus 2010 is de gemeente Goirle verantwoordelijk voor het realiseren van een voor- en vroegschoolse educatie (VVE) van goede kwaliteit en voldoende kwantiteit, zoals dat is vastgelegd in de wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (wet OKE). Deze wet stelt ook eisen aan de kwaliteit van het aanbod en benadrukt de noodzaak van een doorgaande ontwikkelingslijn tussen de voorschoolse en vroegschoolse educatie.
Een belangrijke uitwerking van deze wet is de harmonisatie van de kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, die in januari 2018 in werking is getreden. De harmonisatie is gebaseerd op drie pijlers:
- Het versterken van de pedagogische kwaliteit;
- Één kwaliteitskader voor peuterspeelzalen en kinderdagverblijven (voorschoolse voorzieningen);
- De uitbreiding van het kwaliteitsbeleid naar het vroegschoolse onderwijs (groep 1 en 2 van de basisschool).
Het beleid in Goirle is daarop afgestemd, met als doel de kwaliteit van zowel de voorschoolse als vroegschoolse educatie te verhogen en te verenigen. Dit houdt onder meer in dat de kwaliteitsstandaarden voor VVE-geïndiceerde kinderen worden verhoogd en dat er een doorgaande leerlijn wordt ontwikkeld tussen de voorschoolse voorzieningen en de vroegschool.
Beleidsnota VVE 2023-2027
Het beleidsplan VVE voor de periode 2023-2027 is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van Goirle en is onderdeel van de Lokale Educatieve Agenda (LEA). Het doel van het beleidsplan is om de wettelijke eisen en gemeentelijke ambities inzake VVE concreet te maken en te implementeren. Het plan benadrukt de noodzaak van een duidelijk en implementeerbaar kader dat ondersteuning biedt bij de verdere ontwikkeling van de kwaliteit in de voorschoolse voorzieningen.
Het beleidsplan stelt ook eisen aan de samenwerking tussen verschillende partijen, zoals de JGZ, kinderopvangorganisaties en basisscholen. Deze samenwerking is essentieel voor een tijdige en efficiënte toeleiding van kinderen met een VVE-indicatie. In de werkgroep VVE, die onderdeel uitmaakt van het LEA-stuurgroep, wordt de voortgang van het beleid geëvalueerd en worden eventuele aanpassingen gedaan.
Definitie en toepassing van VVE-indicaties
Doelgroepkinderen
In 2022 heeft Goirle besloten om een zogenaamde “brede” doelgroepdefinitie te hanteren voor VVE. Deze definitie omvat kinderen die voldoen aan minstens één van de CBS-indicatoren, zoals het opleidingsniveau van ouders, land van herkomst, verblijfsduur van de moeder in Nederland of de financiële situatie van het gezin. Daarnaast kunnen kinderen ook worden geïndiceerd op basis van risico’s die zijn geïdentificeerd door de JGZ of kinderopvanginstellingen.
Een VVE-indicatie kan worden afgegeven door de JGZ-verpleegkundige of door de leiding van een gecertificeerde kinderopvanginstelling. In beide gevallen wordt beoordeeld of de deelname aan een VVE-programma een positief effect kan hebben op de ontwikkeling van het kind. Het is belangrijk om te benadrukken dat deelname aan een VVE-programma vrijwillig is. Ouders kunnen niet worden gedwongen om hun kind deel te laten nemen aan een programma, maar ze kunnen wel worden gestimuleerd om het te overwegen, bijvoorbeeld tijdens contactmomenten met de JGZ.
Indicatieprocedure
De procedure voor het afgeven van een VVE-indicatie is georganiseerd en onderbouwd door meerdere stappen. De JGZ speelt een centrale rol bij het identificeren van kinderen met een taal- of ontwikkelachterstand. Als een kind bij JGZ in kaart komt dat de oorzaak van de achterstand ligt in de omgeving van het kind, zoals onvoldoende taalaanbod of een kwetsbare opvoedingscontext, kan een indicatie worden afgegeven. In dergelijke gevallen wordt het kind aangemeld voor een VVE-programma.
Kinderopvanginstellingen kunnen ook een rol spelen in de indicatieprocedure. Als een kind in de kinderopvang wordt geconstateerd dat het risico loopt op een taal- of ontwikkelachterstand, neemt de opvang instelling contact op met JGZ. Hier wordt besproken of er sprake is van een indicatie en of het kind in aanmerking komt voor extra ondersteuning via het VVE-programma.
De indicatieprocedure is hiermee een gezamenlijke inspanning van meerdere partijen, waarbij de nadruk ligt op vroegtijdige identificatie en toeleiding. Het is belangrijk dat deze procedure goed afgestemd is, zodat kinderen de juiste ondersteuning krijgen op het juiste moment.
Samenwerking tussen voorschoolse en vroegschoolse voorzieningen
Doorgaande leerlijn
Een kernaspect van het VVE-beleid in Goirle is de doorgaande leerlijn tussen de voorschoolse voorzieningen en de vroegschool. Deze leerlijn moet ervoor zorgen dat kinderen een vlotte overgang maken van de kinderopvang naar de basisschool. Dit houdt onder meer in dat er sprake moet zijn van een goed afstemming tussen de pedagogische werkwijzen in de voorschoolse voorzieningen en de vroegschool.
De beleidsnota benadrukt dat de samenwerking tussen de voorschoolse voorzieningen en de vroegschool een essentieel onderdeel is van het VVE-beleid. Deze samenwerking omvat onder andere:
- Goede VVE-coördinatie tussen de voor- en vroegschool;
- Tijdige en warme overdracht van kinderen naar de basisschool;
- Afstemming van het aanbod, het pedagogisch handelen, de omgang met ouders en de interne begeleiding en zorg.
Het doel is om zowel de kinderen als de ouders te ondersteunen bij deze overgang, zodat de kinderen optimaal kunnen worden gestimuleerd in hun ontwikkeling. De doorgaande leerlijn moet ook zorgen voor een consistente benadering van de ontwikkeling van kinderen, zodat er geen sprake is van losse of onafgewogen stukken in het educatieve traject van een kind.
Kwaliteitskader voor voorschoolse educatie
Het kwaliteitskader voor voorschoolse educatie in Goirle is gericht op het verhogen van de kwaliteit van het aanbod voor alle kinderen, met een extra focus op VVE-geïndiceerde kinderen. Voor deze kinderen is er een aanvullend aanbod van 5,5 uur per week, in totaal 16,5 uur over drie dagdelen, gedurende 40 weken per jaar. Dit aanbod is bedoeld om extra ondersteuning te bieden in cruciale ontwikkelingsgebieden zoals taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling.
Het aanbod vindt waar mogelijk plaats in een Kindcentrum, waarin dagopvang, peuteropvang en onderwijs worden gecombineerd. Dit model faciliteert een betere samenwerking tussen de verschillende voorzieningen en zorgt voor een doorgaande leerlijn. De aanbieders gebruiken een erkend VVE-programma of een werkwijze op basis van een VVE-programma, waarin de ontwikkeling van kinderen op een gestructureerde en samenhangende manier wordt gestimuleerd.
Het kwaliteitskader benadrukt ook de noodzaak van een passend pedagogisch handelen van de medewerkers in de voorschoolse voorzieningen. Dit houdt in dat het handelen van leraren en opvoeders moet zijn gericht op het bevorderen van de ontwikkeling van kinderen en het bieden van passende ondersteuning waar nodig. Dit is ook een essentieel aspect van de resultaatafspraken die de gemeente maakt met schoolbesturen over de vroegschoolse educatie.
Monitoring en evaluatie van het VVE-beleid
Resultaatafspraken en kwaliteitskaders
De gemeente Goirle heeft in het kader van de wet op het primair onderwijs de wettelijke verplichting om met schoolbesturen resultaatafspraken te maken over de vroegschoolse educatie. Deze afspraken zijn bedoeld om de kwaliteit van het onderwijs en de ondersteuning van kinderen in groep 1 en 2 te verbeteren.
De onderwijsinspectie stelt een kwaliteitskader op voor het beoordelen van de kwaliteit op scholen. Op basis van dit kader moet de gemeente afstemmen met de vroegschoolse voorzieningen op de volgende punten:
- Aanbod: het aanbod moet voorbereid zijn op het vervolgonderwijs;
- Zicht op ontwikkeling en begeleiding: de school moet de ontwikkeling van leerlingen kunnen volgen en waar nodig passende begeleiding en extra ondersteuning bieden;
- Pedagogisch en educatief handelen: het handelen van leraren moet gericht zijn op het bevorderen van de ontwikkeling van leerlingen.
Deze afspraken zijn een essentieel onderdeel van het VVE-beleid en vormen de basis voor de toetsing van de kwaliteit van de vroegschoolse educatie. In de werkgroep VVE wordt nader besproken welke resultaatafspraken het beste passen binnen de gemeente Goirle.
Monitoring en evaluatie
De monitoring en evaluatie van het VVE-beleid vinden plaats in de werkgroep VVE en de stuurgroep LEA. In deze groepen wordt de voortgang van het beleid geëvalueerd en worden eventuele aanpassingen gedaan. De evaluatie omvat onder andere een beoordeling van de doelgroepdefinitie, de toeleiding van kinderen en de efficiëntie van het VVE-aanbod.
De werkgroep VVE kijkt ook naar de doorgaande ontwikkelingslijn en de uitvoering van de vroegschoolse educatie op de basisscholen. Hierbij wordt beoordeeld of de voorschoolse educatie goed aansluit op het vroegschoolse onderwijs en of er sprake is van een doorgaande leerlijn. Als dat niet het geval is, wordt er gekeken naar mogelijke verbeteringen.
De evaluatie van het VVE-beleid is een continue proces, waarin de kwaliteit van het aanbod en de effectiviteit van de toeleiding van kinderen centraal staan. Het doel is om het beleid op basis van feiten en ervaringen te verbeteren en te versterken.
Conclusie
Het VVE-beleid in de gemeente Goirle is een onderdeel van een bredere inspanning om alle kinderen gelijke kansen te bieden op een succesvolle start in het basisonderwijs. VVE-indicaties spelen een cruciale rol in dit beleid, omdat ze ervoor zorgen dat kinderen met een groter risico op taal- of ontwikkelachterstand vroegtijdig worden geïdentificeerd en extra ondersteuning krijgen. Deze indicaties worden afgegeven door de JGZ of kinderopvanginstellingen, op basis van een reeks criteria die in de lokale regelgeving zijn vastgelegd.
De samenwerking tussen de betrokken partijen is essentieel voor de toepassing van deze indicaties. Door de samenwerking tussen JGZ, kinderopvang en basisscholen kan worden gegarandeerd dat kinderen op het juiste moment de juiste ondersteuning krijgen. Bovendien draagt deze samenwerking bij aan de ontwikkeling van een doorgaande leerlijn, waarin de voorschoolse en vroegschoolse educatie goed aansluiten op elkaar.
Het beleidsplan VVE voor de periode 2023-2027 benadrukt de noodzaak van een duidelijk en implementeerbaar kader dat ondersteuning biedt bij de verdere ontwikkeling van de kwaliteit in de voorschoolse voorzieningen. Het plan stelt ook eisen aan de monitoring en evaluatie van het beleid, zodat eventuele verbeteringen snel kunnen worden ingevoerd.
In de toekomst zal het VVE-beleid in Goirle waarschijnlijk verder worden uitgewerkt, zodat het aan de wisselende behoeften van kinderen en ouders kan voldoen. De doelstelling is om zowel de kwaliteit van het aanbod als de toegankelijkheid van het VVE-programma te verbeteren, zodat alle kinderen in Goirle de beste start in het leven krijgen.