Inleiding
De inrichting van de openbare ruimte speelt een centrale rol in het creëren van leefbaar en duurzaam stads- en dorpsgevoel. In de gemeente Uithoorn is een gedetailleerde aanpak ontwikkeld om dit proces te sturen, waarbij rekening wordt gehouden met juridische kaders, technische eisen en duurzaamheid. Deze aanpak is vastgelegd in diverse beleidsdocumenten en protocollen, waaronder de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) en het Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (KOR). Deze documenten dienen als richtsnoer voor ontwikkelaars, ontwerpers, projectleiders en andere betrokken partijen bij het inrichten van de openbare ruimte.
Het doel van dit artikel is om de belangrijkste protocollen, normen en beleidsregels te bespreken die van toepassing zijn op de inrichting van de openbare ruimte in Uithoorn. Hierbij wordt aandacht besteed aan juridische kaders, technische eisen, duurzaamheid en het proces van het inrichten van de openbare ruimte. Op basis van de informatie uit de beschikbare bronnen wordt een overzicht gegeven van de voornaamste richtsnoeren die ontwikkelaars en ontwerpers in acht moeten nemen.
Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR)
De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) is een kerndocument voor de gemeente Uithoorn dat alle relevante wettelijke eisen, beleidsvoorschriften en technische richtlijnen op één plek verzamelt. Het document is bedoeld als kader voor ontwerpers, projectleiders en assetbeheerders die betrokken zijn bij de inrichting van de openbare ruimte. De LIOR is ontworpen om zowel het beheer als de ontwikkeling van de openbare ruimte te ondersteunen, met een nadruk op kwaliteit, duurzaamheid en integrale samenwerking.
Doel en toepassing
De LIOR is opgesteld om de eisen en aanbevelingen van de gemeente Uithoorn inzake de inrichting van de openbare ruimte duidelijk te maken. Het is gericht op een integrale aanpak van de openbare ruimte, waarbij zowel juridische kaders als duurzaamheidsdoelen worden meegenomen. Het document is van toepassing op alle projecten waarbij de gemeente Uithoorn verantwoordelijk is voor het beheer van de openbare ruimte na de bouw. Dit geldt zowel voor permanente als tijdelijke voorzieningen die langer dan één jaar in gebruik zijn.
Juridische kaders
De LIOR omvat alle relevante wettelijke voorschriften en regelgeving die van toepassing zijn op de inrichting van de openbare ruimte. De ontwerper wordt verondersteld vertrouwd te zijn met deze wetgeving, en de meest actuele versies van de wettelijke bepalingen gelden altijd. Daarnaast worden ook beleidsnota’s meegenomen in de LIOR, die richtlijnen geven voor het ontwerpen en ontwikkelen van de openbare ruimte. Deze beleidsnota’s zijn onder te delen in verschillende thema’s, zoals wegen en verkeer, kabels en leidingen, water en riolering, openbare verlichting, groen en spelen, hondenzaken en afval.
Technische eisen
In de LIOR zijn ook technische eisen vastgelegd die van toepassing zijn op het ontwerp en de uitvoering van de openbare ruimte. Deze eisen zijn afgeleid uit standaarden zoals de NEN 3180 klasse 1 voor hardhout en de NEN-EN13501-1 voor constructiematerialen. Bijvoorbeeld: als hardhout wordt gebruikt in de inrichting van de openbare ruimte, moet de leverancier een chain of custody-nummer hebben, en moet het hardhout voldoen aan de eisen van NEN 3180 klasse 1. Alternatieve materialen moeten ten minste even duurzaam zijn als deze klasse.
Daarnaast zijn er eisen op vlak van veiligheid en toegankelijkheid. Zo moet een inrichting voldoende stabiliteit bezitten, en moet er voldoende ruimte zijn voor een snelle en veilige ontvluchting (minimaal 3,50 meter bij aanwezigheid van scheerlijnen). Ook zijn er eisen inzake vluchtroutes en uitgangen. Zo moeten vluchtroutes op de volle breedte vrij gehouden worden van obstakels, en moeten deuren in vluchtroutes van binnen gemakkelijk te openen zijn zonder sleutel of ander voorwerp.
Duurzaamheid
Duurzaamheid is een kernthema in de LIOR. De inrichting van de openbare ruimte moet aandacht besteden aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en participatie. Ontwerpers worden uitgedaagd om creativiteit en kennis in te zetten voor het ontwikkelen van innovatieve en toekomstbestendige oplossingen. Dit betekent dat bijvoorbeeld groenruimte, waterbeheer en energie-efficiëntie belangrijke aandachtspunten zijn.
Huidige kwaliteitsniveaus
De LIOR geeft ook inzicht in de huidige kwaliteitsniveaus van de openbare ruimte in Uithoorn. Hierbij wordt aandacht besteed aan de toestand van de infrastructuur, de functionaliteit van de ruimte en de mate van gebruik. Deze inzichten worden gebruikt om verbeteringen aan te brengen en het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte te verhogen.
Planfases en verantwoordelijkheden
In de LIOR is ook een duidelijke structuur beschreven van de planfases die relevant zijn bij het inrichten van de openbare ruimte. Deze fases zijn ontworpen om samenwerking tussen verschillende afdelingen binnen de gemeente en externe partijen te faciliteren. Aangezien meerdere afdelingen betrokken kunnen zijn bij een project, is het belangrijk dat duidelijk is in welke planfase een project zich bevindt en welke verantwoordelijkheden op welke afdeling rusten.
Verantwoordelijkheden per planfase
Binnen de gemeente Uithoorn werken diverse afdelingen samen aan het inrichten van de openbare ruimte. Deze samenwerking kan bijvoorbeeld bestaan uit initiatieven van de afdeling verkeer en wegen, groen en spelen, of openbare verlichting. Daarnaast kunnen externe partijen ook initiatieven opstarten die leiden tot aanpassingen of uitbreidingen van de openbare ruimte.
In de LIOR zijn de verschillende planfases uitgewerkt, waarbij per fase duidelijk is wie verantwoordelijk is voor welk aspect van het project. Deze verantwoordelijkheden kunnen variëren afhankelijk van de fase en het type project. Het is belangrijk dat alle betrokken partijen weten in welke fase een project zich bevindt, zodat er een duidelijk beeld is van de verwachtingen in termen van detailniveau en adviseerbehoefte.
Beleidsnota’s en -regels
Om de inrichting van de openbare ruimte goed te kunnen sturen, zijn er verschillende beleidsnota’s en -regels opgesteld die van toepassing zijn op diverse aspecten van de openbare ruimte. Deze beleidsdocumenten zijn onder te delen in thema’s zoals wegen en verkeer, kabels en leidingen, water en riolering, openbare verlichting, groen en spelen, hondenzaken en afval. Deze beleidsnota’s zijn een essentieel onderdeel van het kader dat ontwikkelaars en ontwerpers moeten volgen.
Wegen en verkeer
Voor de inrichting van wegen en verkeer zijn verschillende beleidsdocumenten opgesteld. Deze omvatten onder meer het Beheerplan wegen, de Plan van Aanpak Fietsbalans, de Investeeragenda fiets Vervoerregio Amsterdam, en de Metropolitane fietsroutes MRA. Deze documenten geven richtlijnen voor het ontwerpen, uitvoeren en beheren van de weg- en fietsinfrastructuur. Daarnaast zijn er ook beleidsregels opgesteld voor de publieke oplaadinfrastructuur voor elektrische voertuigen en het afwegingskader voor bouwlawaai. Deze regels zijn van toepassing op projecten die betrekking hebben op verkeer en transport.
Kabels en leidingen
Voor de inrichting van ondergrondse kabels en leidingen zijn er specifieke regels en handboeken opgesteld. Deze omvatten de Algemene verordening ondergrondse infrastructuren, het Handboek kabels en leidingen, en de Verlegregeling Uithoorn. Deze documenten geven richtlijnen voor het verleggen, onderhouden en beheren van ondergrondse infrastructuur. Daarnaast is er ook een schaderegeling voor ingravingen van kabels en leidingen, die aangeeft hoe eventuele schade gecompenseerd moet worden.
Water en riolering
De inrichting van watergangen en riolering wordt gereguleerd door het Beleid en beheerplan gemeentelijke watergangen, het Handboek onderhoud oppervlaktewater, en het Gemeentelijk rioleringsplan Uithoorn. Deze documenten geven richtlijnen voor het ontwerpen, uitvoeren en beheren van de water- en rioleringsinfrastructuur. Daarnaast zijn er ook regels voor de constructie en inrichting van tenten en andere tijdelijke voorzieningen.
Openbare verlichting
Voor de inrichting van de openbare verlichting zijn er beleidsdocumenten opgesteld, zoals het Beleid openbare verlichting en het Beheerplan openbare verlichting. Deze documenten geven richtlijnen voor het ontwerpen, uitvoeren en beheren van de verlichting in de openbare ruimte. Het doel is om zowel functionele als esthetische aspecten te combineren in een duurzame en veilige oplossing.
Groen en spelen
De inrichting van groenruimte en recreatiegebieden wordt gereguleerd door het Bomenbeleidsplan Uithoorn, het Groenbeleidsplan zicht op groen, en het Groenbeheerplan Uithoorn. Deze documenten geven richtlijnen voor het ontwerpen, uitvoeren en beheren van groenruimte. Daarnaast is er ook een Hondenbeleid Uithoorn, dat aangeeft hoe hondenzaken in de openbare ruimte worden gereguleerd.
Afval
Voor de inrichting van de afvalinfrastructuur zijn er beleidsdocumenten opgesteld, zoals de Afvalstoffenverordening Uithoorn (Uitvoeringsbesluit) en het Grondstoffenbeleid Uithoorn. Deze documenten geven richtlijnen voor het ontwerpen, uitvoeren en beheren van de afvalinfrastructuur. Daarnaast zijn er ook beleidsregels voor de locatieplannen van ondergrondse containers, die aangeven waar en hoe afvalcontainers in de openbare ruimte mogen worden geplaatst.
Kwaliteitsplan openbare ruimte (KOR)
Het Kwaliteitsplan openbare ruimte (KOR) is een essentieel onderdeel van het kader dat de gemeente Uithoorn gebruikt om de inrichting van de openbare ruimte te sturen. Het KOR is een integrale aanpak die gericht is op het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. Het plan omvat zowel het assetmanagement als het beheer van de openbare ruimte.
Assetmanagement
Het KOR is gericht op het implementeren van assetmanagement, wat inhoudt dat de gemeente Uithoorn systematisch aanpakt hoe het openbare domein wordt onderhouden en verbeterd. In 2017 is een scan grip op beheer uitgevoerd, waaruit bleek dat er nog ruimte is voor verbetering in de vertaling van het strategische kader naar praktische handvaten voor ontwerpers en beheerders. Daarnaast mist er een toetsbaar kader voor beheer en inrichting en een integraal document waarin de informatie samenkomt.
Kwaliteit van de openbare ruimte
Het KOR is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. Dit betekent dat er aandacht is voor aspecten zoals gebruiksgemak, toegankelijkheid, veiligheid en duurzaamheid. Het plan is ontworpen om zowel functionele als esthetische aspecten van de openbare ruimte te verbeteren. Daarnaast is er ook aandacht voor het creëren van een leefbaar stadsgevoel, waarbij ruimte gemaakt wordt voor groen, recreatie en sociale interactie.
Jaarlijkse actualisatie
Het KOR wordt jaarlijks geactualiseerd door de gemeente Uithoorn. De geactualiseerde delen worden vastgesteld door het college en verwerkt in een geactualiseerde LIOR. Dit zorgt ervoor dat het kader altijd actueel is en rekening houdt met nieuwe wettelijke eisen, beleidsvoorschriften en technische ontwikkelingen.
Conclusie
De inrichting van de openbare ruimte in Uithoorn wordt gestuurd door een gedetailleerde aanpak die omvat in diverse protocollen, beleidsdocumenten en kaders. Deze documenten geven richtlijnen voor het ontwerpen, uitvoeren en beheren van de openbare ruimte, en zijn gericht op kwaliteit, duurzaamheid en integrale samenwerking. De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) en het Kwaliteitsplan openbare ruimte (KOR) zijn kerndocumenten die ontwikkelaars, ontwerpers en projectleiders moeten volgen bij het inrichten van de openbare ruimte. Deze documenten zijn ontworpen om zowel juridische kaders, technische eisen en duurzaamheid in te rekening te brengen, en vormen een essentieel onderdeel van de aanpak van de gemeente Uithoorn.
In het kader van de inrichting van de openbare ruimte is het belangrijk dat ontwikkelaars en ontwerpers rekening houden met de beschreven protocollen en richtsnoeren. Hierbij is het essentieel om zowel juridische kaders, technische eisen en duurzaamheid in overweging te nemen. De LIOR en het KOR vormen een integraal kader dat helpt bij het creëren van een leefbaar, toekomstbestendig en duurzaam stadsgevoel in Uithoorn.