De toekomst van de voormalige tabaksfabriek Niemeyer: transformatie en inrichting

De voormalige tabaksfabriek Niemeyer in Groningen staat op het punt van een ommekeer. Eind 2022 sloot deze historische locatie haar deuren, maar sindsdien is het duidelijk dat de fabriek niet in verval zal raken, maar juist wordt herontwikkeld tot een multidisciplinair en cultureel centrum. De gemeente Groningen, projectontwikkelaar MWPO, Campus Groningen en andere betrokken partijen werken aan een visie waarin digitale innovatie, creatieve industrie, culturele activiteiten en duurzame ondernemerschap centraal staan. In dit artikel worden de actuele plannen, juridische voorwaarden en toekomstige inrichting van de locatie besproken, met een focus op de toekomstige functies en de rol die deze ontwikkeling kan spelen in de regio.

Inleiding

De tabaksfabriek Niemeyer, gelegen aan de Paterswoldseweg in Groningen, was gedurende decennia een centraal punt in de stad. Het pand werd in 2022 gesloten door de eigenaar, British American Tobacco (BAT). Sindsdien zijn er meerdere initiatieven onderweg om de locatie opnieuw in te richten. De gemeente Groningen heeft een actieve rol gespeeld in het bepalen van de toekomst van het pand, met een nadruk op digitale en culturele toepassingen. In mei 2024 werd door de gemeente akkoord gegeven met een vestigingskader dat een mix van functies voorziet, waaronder digitale ondernemerschap, kunstenaarsateliers, educatieve instellingen en horeca. Deze inrichting moet leiden tot een open, inspirerende en toegankelijke ruimte voor de stad en regio.

Juridische voorwaarden en het vestigingskader

De juridische kadering van de transformatie van de Niemeyerfabriek begint met de Wet voorkeursrecht gemeenten. Deze wet geeft gemeenten het recht om als eerste een bepaald gebouw of terrein te kopen, mits bepaalde voorwaarden worden gesteld. De gemeente Groningen heeft in dit kader aangedrongen op een transparante en toezichtvolle ontwikkeling van de locatie. In een vestigingskader dat in juli 2024 is goedgekeurd door het college van B&W, zijn afspraken gemaakt over de toekomstige functies van het terrein. Dit kader bevat specifieke aanduidingen voor de verdeling van ruimte, zoals een bepaalde oppervlakte voor digitale ondernemerschap, cultuuractiviteiten en educatieve instellingen. Het doel is om een balans te vinden tussen commerciële en culturele functies, zodat het gebied breed toegankelijk blijft voor de inwoners van Groningen en de omgeving.

De juridische voorwaarden zijn van groot belang voor de betrokken partijen. Zo is er sprake van een overeenkomst tussen de gemeente en MWPO, waarin duidelijk is gemaakt hoe de locatie moet worden ontwikkeld. De gemeente heeft een rol als toezichthouder en kan eventueel inbreng maken als de ontwikkeling niet in lijn ligt met de afspraken. Daarnaast blijft BAT, de eigenaar van het pand, betrokken bij het proces, maar heeft het geen directe controle over de toekomstige inrichting van het terrein.

De toekomstige inrichting

De inrichting van de voormalige tabaksfabriek is niet statisch, maar wordt op lange termijn ontwikkeld. Het vestigingskader biedt een ruimtelijke richtlijn, maar de exacte invulling hangt af van de betrokken partijen en de vraag vanuit de markt. De gemeente streeft naar een multifunctionele inrichting die ruimte biedt aan zowel commerciële activiteiten als culturele en educatieve functies. De plannen omvatten onder andere ruimtes voor digitale ondernemers, start-ups, kunstenaarsateliers, educatieve instellingen en horeca.

Een van de belangrijkste thema’s in de inrichting is digitalisering. De gemeente wil dat het gebied een rol speelt als broedplaats voor digitale ondernemers en innovatie. Dit is ook in lijn met het bredere initiatief van de provincie Groningen en de regio Noord-Drenthe om een AI-fabriek te realiseren. Hoewel de AI-fabriek op een ander deel van het voormalige industrieterrein wordt gebouwd, speelt digitalisering een centrale rol in de overkoepelende visie.

Een andere kernaspect van de inrichting is de toegankelijkheid voor het publiek. De gemeente wil dat het gebied niet alleen een werkveld is voor bedrijven, maar ook een open plek voor culturele en recreatieve activiteiten. Dit is geïllustreerd door de open dag die op 21 september 2024 wordt georganiseerd. Deze dag dient als een eerste stap in de transformatie van het gebied en laat zien wat er met de ruimte mogelijk is.

Daarnaast is er een nadruk op duurzaamheid en circulaire economie. Tijdens de open dag zijn sloopdemonstraties gepland, waarbij wordt getoond hoe de oude gebouwonderdelen kunnen worden hergebruikt of gesloopt op een milieuvriendelijke manier. Deze activiteiten zijn onderdeel van een bredere strategie om de verbouwing van het pand zo duurzaam mogelijk te maken.

De rol van de gemeente en andere partijen

De gemeente Groningen speelt een actieve rol in de transformatie van de Niemeyerfabriek. Niet alleen heeft de gemeente het juridisch voorkeursrecht op het pand, maar ook is het betrokken bij het bepalen van de toekomstige functies en het toezicht op de ontwikkeling. Het college van B&W heeft in juli 2024 besloten om het vestigingskader aan te nemen en heeft daarmee de groene licht gegeven voor de verdere ontwikkeling van de locatie.

Naast de gemeente zijn er ook andere belanghebbenden betrokken bij de plannen. Projectontwikkelaar MWPO is verantwoordelijk voor de fysieke verbouwing van het pand en de verkoop of huur van de ruimtes aan bedrijven en organisaties. Campus Groningen speelt een rol in het educatieve en innovatieve deel van de inrichting. Daarnaast zijn er ook initiatieven van particuliere bedrijven, zoals TakeAware en Goedkopekoffiebekers.nl, die al ruimte hebben gehuurd in de oude opslagloodsen van het pand.

De betrokken partijen werken samen aan een visie waarin de locatie niet alleen een economische waarde heeft, maar ook een culturele en maatschappelijke functie. De gemeente benadrukt regelmatig dat er geen sprake is van woningbouw op het terrein, maar wel van een mix van werken, leren en ontmoeten. Dit is een strategische keuze om de stad te ontlasten van bouwgrond, terwijl er wel woningbouwprojecten worden ontwikkeld in de directe omgeving van het Niemeyerterrein.

De toekomstige functies

De toekomstige inrichting van de Niemeyerfabriek is grotendeels nog in ontwikkeling, maar er zijn al duidelijke richtlijnen opgesteld. Het vestigingskader bevat een ruimtelijke indeling waarin digitale ondernemerschap, kunstenaarsateliers, educatieve instellingen en horeca worden verwerkt. De exacte details van deze inrichting zijn echter nog niet vastgelegd en zullen afhangen van de vraag vanuit de markt.

Een van de belangrijkste functies is digitale ondernemerschap. De gemeente wil dat het gebied een centrale rol speelt in de digitale economie van de regio. Dit is ook in lijn met het bredere initiatief van de provincie Groningen en Noord-Drenthe om een AI-fabriek te realiseren. Deze AI-fabriek is een aparte locatie op het voormalige industrieterrein en omvat een geavanceerde supercomputer en een expertisecentrum voor kunstmatige intelligentie. Hoewel de AI-fabriek een aparte entiteit is, draagt ze bij aan de overkoepelende visie van digitalisering en innovatie.

Een andere functie is cultuur en creatieve industrie. De gemeente wil dat kunstenaars, creatieve ondernemers en culturele instellingen ruimte krijgen in de voormalige fabriek. Dit is ook geïllustreerd door de open dag, waarbij de historie en het karakter van het pand worden getoond. De gemeente benadrukt dat het gebouw een culturele waarde heeft en dat deze waarde moet blijven bestaan na de transformatie.

Een derde functie is educatie en onderzoek. Campus Groningen speelt een rol in het ontwikkelen van educatieve en onderzoeksactiviteiten op het terrein. Deze activiteiten zullen gericht zijn op digitale innovatie, kunstmatige intelligentie en duurzame ontwikkeling. De inrichting van ruimtes voor educatie en onderzoek is een logische uitbreiding van de bredere visie van de gemeente en het college van B&W.

Eindelijk is er ook een functie voor horeca en recreatie. De gemeente wil dat het gebied een open plek is voor het publiek en dat er ruimte is voor horecaactiviteiten. Dit kan bijvoorbeeld een koffiebar, restaurant of een educatief koffiecentrum zijn. De inrichting van horeca is een manier om het gebied toegankelijk te maken voor zowel inwoners als bezoekers.

De invulling van de open dag

De open dag op 21 september 2024 is een belangrijk moment in de transformatie van de voormalige tabaksfabriek. Deze dag is niet alleen gericht op het publiek, maar ook op betrokken partijen en toezichthouders. Het doel is om een indruk te geven van de huidige staat van het pand en om de toekomstige inrichting te introduceren. Tijdens de open dag worden activiteiten georganiseerd voor jong en oud, waaronder een route door het pand en sloopdemonstraties.

De open dag is ook een aftrap van de eerste bouwwerkzaamheden voor de herontwikkeling van de fabriek. Deze werkzaamheden omvatten het verwijderen van bepaalde onderdelen van het pand, wat onderdeel is van het Demolition Day-activiteit. Deze activiteit is georganiseerd door Bork en is gericht op circulaire sloop en hergebruik. De gemeente benadrukt dat deze aanpak in lijn is met de bredere visie van duurzame ontwikkeling.

De open dag is een kans om de inwoners van Groningen en de omgeving te betrekken bij de transformatie van het gebied. De gemeente benadrukt regelmatig dat het gebied een open plek moet worden voor iedereen en dat het niet alleen een werkveld is voor bedrijven, maar ook een recreatieve en culturele plek.

De toekomstige planning

De toekomstige planning van de Niemeyerfabriek is opgesplitst in verschillende fasen. De eerste fase omvat de sloop en de herontwikkeling van het pand. Deze fase begint op 21 september 2024 met de open dag en de eerste bouwwerkzaamheden. De tweede fase omvat de verbouwing van het pand en de inrichting van de ruimtes. Deze fase wordt verwacht te duren ongeveer drie jaar.

De derde fase omvat de verkoop of huur van de ruimtes aan bedrijven en organisaties. Deze fase is afhankelijk van de vraag vanuit de markt en de juridische afspraken. De gemeente benadrukt dat ze een rol wil spelen in het bepalen van de toekomstige functies van het gebied, maar dat ze ook openstaat voor initiatieven van de markt.

De vierde en laatste fase omvat de opening van het gebied voor het publiek. De gemeente wil dat het gebied een open plek is voor iedereen en dat er regelmatig activiteiten worden georganiseerd. Deze activiteiten kunnen gericht zijn op educatie, culturele activiteiten of recreatie.

De rol van digitale innovatie

Digitale innovatie is een van de kernaspecten van de toekomstige inrichting van de Niemeyerfabriek. De gemeente wil dat het gebied een rol speelt in de digitale economie van de regio en dat het een centrale locatie wordt voor digitale ondernemers en innovatie. Dit is ook in lijn met het bredere initiatief van de provincie Groningen en Noord-Drenthe om een AI-fabriek te realiseren.

De AI-fabriek is een aparte locatie op het voormalige industrieterrein en omvat een geavanceerde supercomputer en een expertisecentrum voor kunstmatige intelligentie. Deze infrastructuur is bedoeld om onderzoek en ontwikkeling te stimuleren bij regionale bedrijven en onderwijsinstellingen. De gemeente benadrukt dat deze initiatieven een belangrijke bijdrage leveren aan de economische groei en innovatie in de regio.

Daarnaast wil de gemeente dat het gebied ook een rol speelt in de educatieve en onderzoeksactiviteiten. Campus Groningen speelt een rol in het ontwikkelen van educatieve en onderzoeksactiviteiten op het terrein. Deze activiteiten zullen gericht zijn op digitale innovatie, kunstmatige intelligentie en duurzame ontwikkeling. De inrichting van ruimtes voor educatie en onderzoek is een logische uitbreiding van de bredere visie van de gemeente en het college van B&W.

De toekomst van de Niemeyerfabriek

De toekomst van de Niemeyerfabriek is nog in ontwikkeling, maar de richting is duidelijk. De gemeente wil dat het gebied een open plek is voor iedereen en dat het een mix van functies bevat, zoals digitale ondernemerschap, kunstenaarsateliers, educatieve instellingen en horeca. De juridische voorwaarden zijn duidelijk gedefinieerd en de betrokken partijen werken samen aan een visie waarin de locatie een centrale rol speelt in de economie en cultuur van de regio.

De inrichting van het gebied is een langdurig proces dat op meerdere fasen is ingedeeld. De eerste fase omvat de sloop en de herontwikkeling van het pand, wat op 21 september 2024 begint met de open dag. De tweede fase omvat de verbouwing van het pand en de inrichting van de ruimtes. De derde fase omvat de verkoop of huur van de ruimtes aan bedrijven en organisaties, en de vierde en laatste fase omvat de opening van het gebied voor het publiek.

De gemeente benadrukt regelmatig dat het gebied niet alleen een economische waarde heeft, maar ook een culturele en maatschappelijke functie. De inrichting van het gebied is een strategische keuze om de stad te ontlasten van bouwgrond, terwijl er wel woningbouwprojecten worden ontwikkeld in de directe omgeving van het Niemeyerterrein.

Conclusie

De transformatie van de voormalige tabaksfabriek Niemeyer is een belangrijk project voor de gemeente Groningen en de regio. De juridische voorwaarden zijn duidelijk gedefinieerd en de betrokken partijen werken samen aan een visie waarin digitale innovatie, creatieve industrie, educatieve instellingen en horeca centraal staan. De inrichting van het gebied is nog in ontwikkeling, maar de richting is duidelijk. De gemeente wil dat het gebied een open plek is voor iedereen en dat het een mix van functies bevat. De toekomstige inrichting is een langdurig proces dat op meerdere fasen is ingedeeld, en de gemeente speelt een actieve rol in het bepalen van de toekomstige functies en het toezicht op de ontwikkeling.

De toekomst van de Niemeyerfabriek is nog in ontwikkeling, maar de richting is duidelijk. De gemeente wil dat het gebied een open plek is voor iedereen en dat het een mix van functies bevat. De juridische voorwaarden zijn duidelijk gedefinieerd en de betrokken partijen werken samen aan een visie waarin digitale innovatie, creatieve industrie, educatieve instellingen en horeca centraal staan. De inrichting van het gebied is een langdurig proces dat op meerdere fasen is ingedeeld, en de gemeente speelt een actieve rol in het bepalen van de toekomstige functies en het toezicht op de ontwikkeling.