Inleiding
In de gemeente Haarlemmermeer zijn datacenters en kantoren beide belangrijke onderdelen van het economische en ruimtelijke landschap. Deze regio, gelegen in de regio Amsterdam, is een belangrijk knooppunt binnen het zogenaamde FLAPD-cluster (Frankfurt, Londen, Amsterdam, Parijs en Dublin), waarin datacenters vanwege hun hyperconnectiviteit en energievoorziening een strategische rol spelen. In dit artikel worden de ruimtelijke, technische, juridische en duurzame voorwaarden voor datacenters en kantoren in Haarlemmermeer besproken. Het accent ligt op hoe de gemeente datacenters stimuleert binnen bepaalde bedrijventreinen, hoe de energievoorziening wordt gereguleerd, en wat de juridische en beleidsmaatregelen zijn die dit beleid onderbouwen.
Datacenters in Haarlemmermeer
Lokalisatie en clustering
Datacenters in Haarlemmermeer zijn vooral gevestigd op bedrijventreinen zoals Schiphol-Rijk, Corneliahoeve, Schiphol Trade Park (STP) en Polanenpark. De keuze voor deze locaties is grotendeels bepaald door hun infrastructuur en toegankelijkheid, maar ook door de mogelijkheden tot clustering van datacenters. Clustering is volgens de gemeente een efficiënte manier om de beperkte beschikbare grond en bestaande energie-infrastructuur te benutten. Daarnaast leidt clustering tot een sterke uitwisseling van data en versterkt het een ecosysteem voor dataverkeer.
Op Schiphol-Rijk is het meest significante cluster van datacenters gevestigd. Deze locatie is vanwege de hyperconnectiviteit en de aanwezige infrastructuur van groot belang voor de ontwikkeling van datacenters in de regio. Momenteel nemen datacenters in Haarlemmermeer een oppervlakte van minimaal 24,6 hectare in beslag en verbruiken in totaal 243 MVA aan elektriciteit. Het gemiddeld vermogen per hectare ligt op 12,4 MVA/ha.
Energievoorziening en netcapaciteit
De energievoorziening voor datacenters in Haarlemmermeer is in grote mate afhankelijk van de 50 kV grondkabel die in beheer is van Liander. Voor grotere capaciteiten, bijvoorbeeld bij datacenters die meer dan 80 MVA verbruiken, is het noodzakelijk dat een eigen 150 kV inkoopstation wordt gerealiseerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor het nieuwe datacenter van E-Shelter op Corneliahoeve, waarbij het maximaal toegestane vermogen 100 MVA is. De aanwezigheid van zo’n inkoopstation is daarom een belangrijke voorwaarde bij toestemming voor de vestiging van grotere datacenters.
In de toekomst is er sprake van discussie over de verdere uitbreiding van datacenters op terreinen zoals Schiphol Trade Park, met name in het licht van de geplande uitbreiding van de Noord-Zuid lijn naar Schiphol en Hoofddorp. Daarbij komt de vraag rijst of datacenters, die relatief weinig werkgelegenheid opleveren per vierkante meter, de voorkeurslocaties zullen behouden.
Duurzaamheidsvoorwaarden
Duurzaamheid is een belangrijk aspect in het beleid rond datacenters. Datacenters zijn verplicht om jaarlijks verantwoording af te leggen over de kwaliteit van de duurzaam ingekochte elektriciteit. De kwaliteitsklasse van de ingekochte energie kan variëren van A tot E, waarbij A staat voor duurzame energie opgewekt in Nederland zonder subsidie en met keurmerk, en E staat voor duurzame energie opgewekt in het buitenland met GvO’s.
Daarnaast maken datacenters gebruik van brak grondwater dat via omgekeerde osmose wordt omgezet in geschikte giet- en koelwater. Het proces levert zoet water op voor koeltoepassingen en een concentratie van zout in het afvalwater, bekend als ‘Brijn’. Deze praktijk helpt bij het efficiënter gebruiken van de lokale waterbronnen.
Juridisch kader en beleid
Ruimtelijke planning en beheersverordening
Het beleid rond datacenters in Haarlemmermeer wordt juridisch onderbouwd via verschillende instrumenten. Eén van de kerninstrumenten is de beheersverordening Haarlemmermeer 2014, aangevuld met datacenters, en een parapluplan datacenters. Deze verordeningen vormen de basis voor ruimtelijke toestemmingen en bepalen welke voorwaarden moeten worden voldaan voor de bouw en exploitatie van datacenters.
Datacenters zijn toegestaan op specifieke bedrijventreinen zoals Corneliahoeve, Schiphol-Rijk, Schiphol Trade Park en Polanenpark. Op deze locaties zijn er duidelijke voorwaarden voor de hoogte van de bouwwerken, het energieverbruik en de inpassing in het landschap. Zo moet bijvoorbeeld het bouwvolume voor datacenters op Corneliahoeve minimaal twee bouwlagen omvatten, met een maximaal oppervlak van 55.000 m².
Toestemming en rapportage
Datacenters zijn verplicht om jaarlijks rapportage af te leggen over energiebesparing en het uitvoeren van powermanagement op servers, zodat het energieverbruik efficiënter wordt. Deze rapportage is verplicht volgens de informatieplichten voor energiebesparing. Daarnaast moeten datacenters ook verantwoording afleggen over de duurzaamheid van hun energiegebruik.
De gemeente heeft een bestuurlijke voortgangsrapportage kantoren en bedrijven (BVRKB) opgesteld, waarin jaarlijks overzichten worden gegeven van de toestemmingen voor datacenters en andere bedrijvigheid. Deze rapportage helpt bij het monitoren van de toepassing van het beleid en zorgt voor transparantie.
Juridische uitvoering
Het datacenterbeleid wordt uitgevoerd via zowel publiekrechtelijke als privaatrechtelijke wegen. Op publiekrechtelijke basis wordt het beleid verankerd in ruimtelijke plannen en verordeningen. Op privaatrechtelijke basis wordt het beleid ingezet bij bijvoorbeeld gronduitgifte en toestemming voor bouwactiviteiten.
De uitvoering is gefaseerd: eerst worden de ruimtelijke plannen en verordeningen vastgesteld, daarna volgt een besluit over minimaal drie jaar. Deze aanpak helpt om wettelijke onzekerheid te voorkomen en schade aan reeds bestemmingsplanvaste bedrijventreinen te beperken.
Datacenters en economische impact
Werkgelegenheid en toelevering
Hoewel datacenters relatief weinig directe werkgelegenheid bieden per vierkante meter, is er wel sprake van indirecte werkgelegenheid via toeleverende bedrijven en grote gebruikers van datacenters. In Haarlemmermeer zijn bijvoorbeeld bedrijven zoals KLM information Services en Amadeus actief in het datacenterlandschap. Ook grote bedrijven als Microsoft spelen een rol in de regio.
Marktperspectieven
De markt voor datacenters in Europa groeit sterk, met name in de FLAPD-regio. In 2019 werden de grootste datacenters in Europa grotendeels gevestigd in deze steden, met twee van de vijf grootste datacenters in de regio Haarlemmermeer. De verwachting is dat deze groei zich zal voortzetten, maar dat tegelijkertijd ook grotere aandacht gaat worden besteed aan duurzaamheid en energietransitie.
Onderzoek en groei
Het ontbreken aan systematisch onderzoek betekent dat de economische impact van datacenters nog grotendeels onbekend is. De huidige cijfers zijn vooral gebaseerd op schattingen en vingeroefeningen. Echter, met de opkomst van onderzoeken van partijen zoals BCI en CE-Delft, is er nu een beter beeld van de economische rol van datacenters in de regio.
Conclusie
Datacenters vormen een belangrijk onderdeel van de economische en ruimtelijke ontwikkeling in Haarlemmermeer. Door de toepassing van juridische en ruimtelijke plannen worden deze installaties sterk gestimuleerd binnen specifieke bedrijventreinen, zoals Schiphol-Rijk en Corneliahoeve. De energievoorziening is grotendeels afhankelijk van Liander, met een nadruk op duurzame energie en efficiënte energiebeheersing. De beleidsuitvoering is juridisch onderbouwd en voorzien van jaarlijks rapportages om de toepassing te monitoren.
Ondanks de economische groei en de technische vooruitgang zijn er nog vragen rondom de impact van datacenters, met name in relatie tot energiegebruik en duurzaamheid. De uitbreiding van datacenters moet daarom met zorg worden beheerd, zowel vanuit juridisch, technisch als milieu- en economisch perspectief.