Inleiding
Het inrichten en toetsen van gebouwmodellen is een essentieel onderdeel van het bouwproces, vooral in de context van kwaliteitsborging en BIM-technologie (Building Information Modelling). Deze activiteiten spelen een cruciale rol in het waarborgen van veiligheid, duurzaamheid en technische conformiteit van bouwprojecten. Het gebruik van software zoals Navisworks maakt het mogelijk om gebouwmodellen zorgvuldig te analyseren, conflicten (clashes) te identificeren en het functionele en technische kader van een bouwproject te optimaliseren.
In dit artikel bespreken we de rol van de BIM-coördinator, de toetsing van bouwplannen, het toetsingsplan en de betekenis van gevolgklassen. We onderbouwen deze aspecten met praktijkvoorbeelden uit het werk van bouwplantoetsers en bouwbesluitregelgeving. Het doel is om een duidelijk en uitgebreid overzicht te geven van hoe gebouwmodellen worden ingesteld en getoetst om aan de wettelijke en kwaliteitsborgingsnormen te voldoen.
De rol van de BIM-coördinator
De BIM-coördinator fungeert als technische spil bij het inrichten en toetsen van gebouwmodellen. Deze professional is verantwoordelijk voor het koppelen van aspectmodellen en andere software, zoals Navisworks, en het coördineren van de informatiestroom binnen een BIM-projectteam. De taak van de BIM-coördinator is niet alleen technisch, maar ook interdisciplinair, aangezien hij of zij een centrale rol speelt in het creëren van een functionele samenwerking tussen architecten, constructeurs, installatieadviseurs en andere betrokken partijen.
Een van de kernactiviteiten van de BIM-coördinator is het uitvoeren van model checking en clash control. Door middel van software zoals Navisworks worden mogelijke conflicten tussen verschillende modellen of systemen geïdentificeerd. Deze conflicten kunnen betrekking hebben op constructieve aspecten, installaties of energiezuinigheid. Het vermijden van dergelijke conflicten tijdens de vroege fases van een project draagt bij aan kostenbesparing en vermindering van uitstel tijdens de uitvoering.
Het BIM-coördinatoren opleidingsprogramma, zoals aangeboden door BIM4ALL, bevat modules die specifiek gericht zijn op het inrichten en toetsen van gebouwmodellen. De opleiding duurt ongeveer 6 maanden en omvat 8 dagen contacttijd, met aanvullende thuisstudie. De opleiding richt zich op het inrichten van modellen, het uitvoeren van toetsing, en het genereren van informatie die relevant is voor de productiefase van een bouwproject.
Toetsing van bouwplannen en kwaliteitsborging
Toetsing van bouwplannen is een essentieel onderdeel van het bouwproces. Het betreft een systematische evaluatie van bouwplannen om te verifiëren of deze voldoen aan de wettelijke eisen, bouwvoorschriften en functionele vereisten. Deze toetsing dient als onderdeel van het kwaliteitsborgingssysteem (Wkb) en wordt uitgevoerd door gecertificeerde kwaliteitsborgers of via externe partijen zoals bouwplantoetsers.
De toetsing van bouwplannen kan variëren in intensiteit, afhankelijk van de complexiteit van het project. Bij eenvoudigere projecten kan de toetsing beperkt blijven tot een beoordeling door de kwaliteitsborging van de opdrachtnemer. Bij complexere projecten, zoals die in gevolgklasse 3 of 4, is een intensieve toetsing van ontwerpdocumenten en tussentijdse BIM-leveringen vaak noodzakelijk.
De NEN-EN 1990 biedt een systeematisch kader voor het bepalen van het juiste toetsingsniveau. Deze norm stelt dat de mate van toetsing afhankelijk is van de gevolgklasse, die aangeeft hoe zwaar de gevolgen van eventuele fouten zouden zijn. Hoe hoger de gevolgklasse, hoe strenger de eisen zijn voor toetsing en inspectie. Dit betekent dat bij complexere en risicovollere projecten, zoals bijvoorbeeld woningbouw in dichtbevolkte stadsgebieden, een uitgebreidere toetsing nodig is.
Voor de toetsing van bouwplannen zijn verschillende tools en hulpmiddelen beschikbaar. Software zoals Navisworks wordt vaak ingezet om conflicten tussen modellen te detecteren. Daarnaast zijn er ook checklijsten, rekenmethoden en richtlijnen die kunnen worden gebruikt om te verifiëren of een bouwplan voldoet aan de eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Toetsingsplan en samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer
Het toetsingsplan is een essentieel document in het kader van kwaliteitsborging. Het plan bevat een overzicht van de te toetsen documenten en het tijdschema voor de levering van deze documenten. Het toetsingsplan is onderdeel van het contract tussen de opdrachtgever en de opdrachtnemer en dient als basis voor de samenwerking tussen deze partijen.
In het toetsingsplan wordt aangegeven welke aspecten van het bouwplan worden getoetst en welke partijen deze toetsing uitvoeren. Het is belangrijk dat de afspraken in het toetsingsplan duidelijk zijn en door beide partijen worden bekrachtigd. Dit minimaliseert de kans op misverstanden en zorgt voor een efficiënter en transparanter bouwproces.
Een voorbeeld van een praktijkgerichte toetsing is het toetsen van de noodzakelijke taken (N-taken) die zijn beschreven in de STB Constructies 2019. Deze taken omvatten essentiële informatie die nodig is voor de toetsing van constructieve veiligheid. Daarnaast zijn er ook specifieke N-taken voor architectuur en installaties, die worden beschreven in de DNR-STB 2014. Deze documenten vormen een belangrijke onderbouping voor de integrale toetsing van bouwplannen.
Het is eveneens belangrijk dat de opdrachtnemer zorgt voor de tijdige levering van de benodigde documenten en data. In het toetsingsplan wordt meestal aangegeven binnen welke termijn de documenten beschikbaar moeten zijn. Dit zorgt ervoor dat de toetsing op tijd kan worden uitgevoerd en dat eventuele problemen tijdig worden geïdentificeerd en opgelost.
Bouwplantoetsers en het rol van kwaliteitsborging
Bouwplantoetsers spelen een centrale rol in het proces van kwaliteitsborging. Deze partijen zijn gecertificeerd en onafhankelijk, en zijn verantwoordelijk voor de integrale toetsing van bouwplannen. Sinds 1 januari 2024 is de controle van bouwplannen volledig geprivatiseerd. Dit betekent dat gemeenten niet langer zelf bouwplannen toetsen, maar dat dit verplicht geprivatiseerd is. Een onafhankelijke kwaliteitsborger moet nu de plannen toetsen op volledigheid en conformiteit met de wettelijke eisen.
Bouwplantoetsers Nederland is een voorbeeld van een organisatie die gecertificeerd is en actief is in Zuidwest Nederland. Het bedrijf werkt met diverse hulpmiddelen zoals STA en ED Controls om effectieve controles uit te voeren. Deze controles omvatten de evaluatie van bouwplannen op aspecten zoals brandveiligheid, energiezuinigheid en constructieve veiligheid.
Het gebruik van bouwplantoetsers is verplicht voor alle projecten in gevolgklasse 1, waarbij het bouwproject geen ernstige gevolgen zou hebben bij falen. Voor projecten in hogere gevolgklassen zijn de eisen voor kwaliteitsborging nog strenger. De rol van bouwplantoetsers is om ervoor te zorgen dat het bouwproces voldoet aan de wettelijke eisen en dat het bouwresultaat veilig en duurzaam is.
Een voorbeeld van een project waarbij bouwplantoetsers zijn betrokken is de dakopbouw van een woning in Schiedam. Het project omvatte 21 woningen in Hulst en werd uitgevoerd door Van der Poel B.V., met architectuuradvies van VG Architecten. In dit project werd de integrale toetsing uitgevoerd door een gecertificeerde kwaliteitsborger, die ervoor zorgde dat het bouwplan voldoet aan de eisen van het Bouwbesluit en dat de uitvoering conform de voorgeschreven normen verliep.
Het Besluit bouwwerken leefomgeving
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) is een wettelijk kader dat regels vastlegt voor bouwprojecten. Deze regels zijn gericht op veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid en duurzaamheid. Het Bbl geldt voor zowel nieuwbouwprojecten als verbouwingen en stelt eisen op het gebied van brandveiligheid, energiezuinigheid, constructieve veiligheid en milieuimpact.
Om aan de eisen van het Bbl te voldoen, zijn verschillende hulpmiddelen beschikbaar. Deze hulpmiddelen omvatten NEN-normen, erkende kwaliteitsverklaringen, gelijkwaardige maatregelen, Nederlandse praktijkrichtlijnen (NPR’s) en Nederlandse technische afspraken (NTA’s). Deze documenten helpen bij het bepalen of een bouwplan voldoet aan de wettelijke eisen en geven aanwijzingen voor de uitwerking van bouwprojecten.
Bij het inrichten en toetsen van gebouwmodellen dient het Bbl als richtsnoer. Het is belangrijk dat de modeltoetsing niet alleen technisch klopt, maar ook voldoet aan de functionele eisen die in het Bbl zijn opgenomen. Hierbij speelt software zoals Navisworks een centrale rol, omdat deze conflicten tussen modellen kan detecteren en het functionele kader van het bouwplan kan verifiëren.
De toekomst van modeltoetsing en BIM
De rol van modeltoetsing en BIM in de bouwsector is voortdurend in ontwikkeling. Het gebruik van BIM en het inrichten en toetsen van gebouwmodellen is een essentieel onderdeel van de digitalisering van de bouwsector. Deze ontwikkeling leidt tot efficiëntere projectuitvoering, minder fouten en een betere samenwerking tussen betrokken partijen.
Bij toekomstige bouwprojecten is te verwachten dat de eisen voor modeltoetsing en kwaliteitsborging nog strenger worden. Dit is te zien in de huidige trends, waarin een steeds groter aandacht wordt geschonken aan duurzaamheid, energiezuinigheid en veiligheid. Het gebruik van software zoals Navisworks en andere BIM-tools wordt steeds essentieel voor het voldoen aan deze eisen.
Daarnaast is te verwachten dat het aantal gecertificeerde BIM-coördinatoren en kwaliteitsborgers zal toenemen. Dit komt voornamelijk door de groeiende vraag naar kwaliteitsborging en het gebruik van BIM in bouwprojecten. Opleidingen zoals die van BIM4ALL zullen een belangrijke rol spelen in het opleiden van nieuwe professionals die in staat zijn om gebouwmodellen zorgvuldig in te richten en te toetsen.
Conclusie
Het inrichten en toetsen van gebouwmodellen is een essentieel onderdeel van de bouwsector, vooral in de context van kwaliteitsborging en BIM. Deze activiteiten zijn van groot belang voor het waarborgen van veiligheid, functioneelheid en duurzaamheid van bouwprojecten. De BIM-coördinator speelt een centrale rol in dit proces, samen met bouwplantoetsers en gecertificeerde kwaliteitsborgers.
De toetsing van bouwplannen en het gebruik van software zoals Navisworks vormen de basis voor een efficiënte en transparante bouwproces. Het toetsingsplan en de samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer zijn essentieel voor het verifiëren van bouwplannen en het waarborgen van conformiteit met wettelijke eisen.
De rol van het Besluit bouwwerken leefomgeving is hierin van groot belang, aangezien dit wettelijk kader de eisen stelt voor bouwprojecten. Het gebruik van hulpmiddelen zoals NEN-normen en NPR’s helpt bij het voldoen aan deze eisen en het optimaliseren van bouwplannen.
In de toekomst is te verwachten dat de rol van BIM en modeltoetsing nog sterker zal groeien. Het aantal gecertificeerde BIM-coördinatoren en kwaliteitsborgers zal toenemen, en de eisen voor kwaliteitsborging en duurzaamheid zullen nog strenger worden. De bouwsector moet zich dus voorbereiden op deze ontwikkelingen om te blijven voldoen aan de hoge eisen van de markt en de overheid.