Inleiding
In de Vereniging van Eigenaren (VvE) spelen bestuurders een centrale rol in het beheer van het appartementengebouw. Hoewel hun functie vrijwillig is, gaat het met een belangrijke verantwoordelijkheid gepaard. Bestuurders kunnen op verschillende manieren aansprakelijk worden gesteld, bijvoorbeeld wanneer ze hun taken niet behoorlijk vervullen, niet tijdig rapporteren, of beslissingen nemen zonder voldoende informatie. De aansprakelijkheid is zowel juridisch als financieel van betekenis en kan persoonlijke gevolgen hebben. In dit artikel wordt ingegaan op de mogelijke aansprakelijkheden van bestuurders in de VvE, de situatie van de beheerder en de rol van verzekeringen om risico’s te beheersen. Op basis van de beschikbare gegevens uit betrouwbare bronnen, zoals juridische en praktische kennisbanken, wordt een overzicht gegeven van de huidige stand van zaken en aanbevolen maatregelen.
Wat betekent aansprakelijkheid voor een VvE-bestuurder?
Bestuurders van een VvE kunnen aansprakelijk worden gesteld op grond van hun handelingen of nalatigheden in het kader van hun functie. Dit betekent dat zij persoonlijk verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor schade die ontstaat als gevolg van hun optreden of niet-optreden. De aansprakelijkheid kan op verschillende manieren ontstaan, bijvoorbeeld via een faillissement van de VvE of via een civiele aansprakelijkheid door leden of derden. Het is belangrijk om hierin duidelijk te onderscheiden tussen juridische aansprakelijkheid en morele of praktische verantwoordelijkheid.
Juridische aansprakelijkheid
Juridische aansprakelijkheid kan ontstaan in verschillende situaties. Bijvoorbeeld wanneer een bestuurder een financieel besluit neemt zonder voldoende zekerheid, of wanneer hij of zij niet behoorlijk rapporteert over de jaarrekening of administratie. De Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen stelt duidelijke eisen aan het gedrag van bestuurders en toezichthouders, ook binnen verenigingen zoals een VvE. Het niet voldoen aan deze eisen kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid, ook als de functie vrijwillig is.
Een voorbeeld uit de praktijk is als volgt: het bestuur van een stichting organiseert een cultureel festival. Het bezoekersaantal blijkt echter veel lager dan verwacht, wat leidt tot financiële problemen en uiteindelijk tot faillissement. De curator stelt de bestuursleden aansprakelijk, omdat zij onvoldoende onderzoek hadden gedaan naar het te verwachten aantal bezoekers en geen rekening hadden gehouden met concurrentie.
Financiële aansprakelijkheid
Niet alleen juridisch, maar ook financieel kunnen bestuurders aansprakelijk worden gesteld. In sommige gevallen is het bestuur als geheel hoofdelijk aansprakelijk, wat betekent dat ieder lid van het bestuur aangesproken kan worden voor schade die door een ander lid is ontstaan. Dit maakt de functie van bestuurder extra risicovol, ook als iemand alleen verantwoordelijk is voor een specifiek deel van de taken.
De Hoge Raad heeft bepaald dat een bestuurder in zijn of haar privévermogen aansprakelijk gesteld kan worden. Dit is bijzonder belangrijk in het geval van een VvE, waar het bestuur vaak uit vrijwilligers bestaat. Hoewel de functie vrijwillig is, kan het dus toch leiden tot persoonlijke financiële gevolgen.
Situaties waarin aansprakelijkheid kan ontstaan
Bij diverse handelingen of nalatigheden kan aansprakelijkheid ontstaan. De volgende situaties worden uitvoerig genoemd in de bronnen:
1. Financiële beslissingen zonder voldoende zekerheid
Wanneer een bestuurder een beslissing neemt met financiële gevolgen, zonder dat er een goede zekerheid is dat de VvE deze verplichtingen kan nakomen, kan dat leiden tot aansprakelijkheid. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het sluiten van overeenkomsten die niet realistisch zijn binnen het budget van de VvE.
2. Naleving van verplichtingen
Het niet tijdig afdragen van sociale premies, het niet publiceren van de jaarrekening of het niet behouden van een goed administratief overzicht zijn handelingen die aansprakelijkheid kunnen opleveren. De wet stelt eisen aan de boekhouding en administratie van een VvE, en het niet voldoen aan deze eisen kan juridische gevolgen hebben.
3. Verzuim op toezicht
Het verzuim van bestuurders of commissarissen om toezicht te houden op de gang van zaken kan ook leiden tot aansprakelijkheid. Dit betreft bijvoorbeeld het niet voldoende controleren van de handelingen van de beheerder of het niet op tijd opmerken van financiële of juridische risico’s.
4. Het niet verschaffen van informatie
Wanneer een bestuurder informatie niet verschafft aan een commissaris of toezichthouder, kan dat als nalatigheid worden beschouwd. Dit kan leiden tot een juridisch aansprakelijkheid, omdat het feit dat de informatie niet beschikbaar was, kan leiden tot onjuiste beslissingen of schade.
De rol van de beheerder
Naast de bestuurders speelt ook de externe beheerder een rol in de aansprakelijkheid binnen de VvE. De beheerder is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van het appartementengebouw en heeft vaak een contractuele verplichting om dit correct te doen. De beheerder kan aansprakelijk worden gesteld als er schade ontstaat door zijn of haar handelen of nalatigheid. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer een beheerder niet op tijd opmerkt dat een onderhoudsprobleem kan leiden tot schade, of wanneer hij of zij de jaarrekening niet correct presenteert.
Morele verantwoordelijkheid van de beheerder
Een professionele beheerder heeft ook een morele plicht om het bestuur en de VvE-leden op te voeden. Dit betekent dat hij of zij niet alleen de dagelijkse taken moet uitvoeren, maar ook een rol moet spelen in het verantwoord beheer van het gebouw. Als de beheerder bijvoorbeeld regelmatig de vergadering verzoekt om hem of haar decharge te verlenen, terwijl dit niet verplicht is, kan dat duiden op een tekort aan professionaliteit. Dit benadrukt het belang van een goed gekozen beheerder die niet alleen betrouwbaar, maar ook ethisch verantwoord handelt.
De mogelijkheid tot zelfontslag
Een bestuurder kan in bepaalde gevallen zelf ontslag nemen, bijvoorbeeld bij verhuizing of wanneer hij of zij niet langer in staat is om de functie op een juiste manier te vervullen. Volgens de Hoge Raad is het mogelijk om zelf ontslag te nemen, ook zonder dat dit expliciet is vermeld in het modelreglement van de VvE. Het is echter belangrijk om dit duidelijk en formeel te doen, zodat er geen verwarring ontstaat over de aansprakelijkheid van de voormalige bestuurder.
Bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering: een noodzakelijke maatregel
Om het risico op aansprakelijkheid te beheersen, is het aangewezen om een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering af te sluiten. Deze verzekering biedt dekking wanneer bestuurders aansprakelijk worden gesteld, of wanneer er een claim wordt ingediend. De verzekering dekt ook de verweerskosten, wat belangrijk is, omdat deze vaak hoog kunnen zijn.
Wat dekken bestuurdersaansprakelijkheidsverzekeringen?
Een goede verzekering dekt de volgende aspecten:
- Schadevergoeding: Als een bestuurder aansprakelijk wordt gesteld en schade moet vergoeden, dekt de verzekering dit bedrag.
- Verweerskosten: De verzekering dekt de juridische kosten die ontstaan bij het verweren van een aanspraak, zelfs als de claim ongegrond blijkt.
- Juridische begeleiding: De verzekering biedt vaak ook juridische begeleiding, zodat de bestuurder niet alleen moet staan bij een juridisch conflict.
Welke organisaties bieden deze verzekeringen aan?
Er zijn meerdere verzekeraars die verzekeringen voor VvE-bestuurders aanbieden, zoals Chubb, CNA Hardy, Hiscox, Markel en Zurich. Deze verzekeringen zijn speciaal afgestemd op de situatie van VvE's, waarbij de aansprakelijkheid van zowel bestuurders als de VvE zelf een rol speelt.
Voordeel van het afsluiten van verzekeringen bij één verzekeraar
Het is vaak voordelig om alle verzekeringen van de VvE bij één verzekeraar te onderbrengen. Dit maakt het beheer van verzekeringen eenvoudiger en kan voordelen opleveren op het vlak van premies en ondersteuning. Een verzekeringsadviseur kan hier meer over vertellen, of het is ook mogelijk om online verschillende offertes te vergelijken.
Aansprakelijkheid door leden van de VvE
Naast externe aansprakelijkheid, kunnen ook leden van de VvE het bestuur aansprakelijk stellen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de leden van mening zijn dat het bestuur tekortschiet in het beheer van het appartementengebouw. In dergelijke gevallen is het belangrijk dat het bestuur zorgvuldig te werk gaat en dat er voldoende documentatie en rapportage is.
Een voorbeeld van aansprakelijkheid door leden is wanneer de VvE-beheerder bijvoorbeeld niet voldoende onderhoud heeft uitgevoerd aan een gemeenschappelijke ruimte, wat leidt tot schade. In dat geval kunnen de leden aanspraak maken op de VvE-beheerder, zowel op grond van artikel 6:162 BW (eigen onrechtmatige daad) als op grond van artikel 6:174 BW (aansprakelijkheid als bezitter). De bewijslast voor artikel 6:162 BW is echter zwaarder, omdat de schade moet worden toegeschreven aan toerekenbaar onrechtmatig handelen.
Aanbevolen voorzorgsmaatregelen
Om het risico op aansprakelijkheid zo ver mogelijk te beperken, zijn een aantal voorzorgsmaatregelen aan te bevelen. Deze maatregelen zijn vooral van toepassing op het bestuur en de beheerder, maar kunnen ook relevant zijn voor alle leden van de VvE.
1. Afsluiten van een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering
Deze verzekering is een essentieel instrument om het persoonlijke risico van bestuurders te beperken. Het is aan te bevelen om deze verzekering te overwegen, vooral bij grotere of complexere VvE's.
2. Professionele beheerder aanstellen
Het aanstellen van een professionele beheerder is aan te bevelen om de administratie en dagelijkse taken goed te laten verlopen. De beheerder draagt dan een deel van de verantwoordelijkheid en kan beter toezicht houden op de gang van zaken.
3. Voldoende documentatie en rapportage
Het is belangrijk dat het bestuur en de beheerder zorgvuldig documenteren wat er gebeurt en dat er regelmatig rapportages worden gemaakt. Dit kan helpen bij juridische aanspraken en helpt te voorkomen dat er aansprakelijkheid ontstaat door nalatigheid.
4. Juridische advies zoeken bij twijfel
Als het bestuur of de beheerder twijfelt over een juridische kwestie of over de juiste manier om een beslissing te nemen, is het verstandig om juridisch advies in te winnen. Dit kan helpen om fouten te voorkomen en het risico op aansprakelijkheid te verminderen.
5. Vrijwilligers goed kiezen
Het is belangrijk dat de VvE-leden goed nadenken over wie zij tot bestuurder benoemen. De bestuurders moeten niet alleen betrouwbaar zijn, maar ook bereid om hun taken serieus te nemen. Het is aan te bevelen om mensen te kiezen die ervaring hebben en die bereid zijn om zich betrokken te houden bij het beheer van het appartementengebouw.
Conclusie
De aansprakelijkheid van bestuurders in de VvE is een complex en belangrijk onderwerp. Bestuurders kunnen aansprakelijk worden gesteld op grond van hun handelingen of nalatigheden, en het risico is zowel juridisch als financieel. Het is daarom belangrijk dat bestuurders en beheerders goed te werk gaan en dat er voorzorgsmaatregelen worden genomen om het risico te beheersen. Een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering is een essentieel instrument om het persoonlijke risico te beperken. Daarnaast is het aan te bevelen om een professionele beheerder aan te stellen en om juridisch advies in te winnen bij twijfel. Door deze maatregelen te nemen, kan het bestuur van de VvE beter beschermen worden tegen aansprakelijkheid en kan het functioneren van de VvE worden vergroot.