Inrichten van een standaard lay-out in QGIS 3.4

In de wereld van geografische informatiesystemen (GIS) speelt QGIS een centrale rol bij het analyseren en visualiseren van geospatiale data. Voor gebruikers die regelmatig projecten aanmaken en publiceren, is het instellen van een standaard lay-out van groter belang dan ooit. Een goed geconfigureerde lay-out zorgt voor consistente presentaties, verbetert de professionaliteit van de uitvoer en faciliteert samenwerking binnen projectteams.

QGIS 3.4, bekend als een Long Term Release (LTR), biedt uitgebreide opties om afdruklay-outs aan te passen. Deze handleiding is bedoeld voor gebruikers die willen weten hoe ze een consistente en efficiënte standaard lay-out kunnen instellen, met een focus op dynamische elementen, automatische variabelen en het gebruik van sjablonen. De informatie is gebaseerd op documentatie en handleidingen die zijn gepubliceerd via de officiële QGIS-website en -documentatie.

Inleiding

Het inrichten van een standaard lay-out in QGIS 3.4 is een essentieel proces voor gebruikers die meerdere kaarten of documenten op dezelfde manier willen presenteren. Hierbij gaat het niet alleen om het kiezen van een sjabloon, maar ook om het instellen van dynamische elementen, zoals automatisch gegenereerde titels, data en organisatiegegevens. Bovendien biedt QGIS 3.4 de mogelijkheid om configuratie-instellingen te delen via .ini-bestanden, wat handig is in samenwerkingssituaties.

De documentatie en handleidingen die beschikbaar zijn voor QGIS 3.4 LTR bevatten uitgebreide instructies voor het aanpassen van de gebruikersinterface, het instellen van standaardlay-outs en het exporteren van documenten in diverse formaten, zoals PDF of SVG. Deze handleiding volgt de richtlijnen die zijn opgenomen in de officiële QGIS-documentatie, en richt zich op het instellen van een dynamische lay-out met automatische variabelen.

Configuratie van de lay-out

Dynamische lay-out bouwen

Een dynamische lay-out in QGIS 3.4 maakt gebruik van variabelen en expressies om elementen automatisch aan te passen op basis van het project of de exportdatum. Dit is vooral handig voor het automatisch genereren van titels, organisatiegegevens en data.

Labels en automatische variabelen

Het eerste element dat wordt toegevoegd aan de lay-out is een label dat de projecttitel bevat. Deze titel kan worden ingevoerd via Project > Projecteigenschappen en automatisch weergegeven in de lay-out door gebruik te maken van de variabele @project_title. De positie van het label wordt bepaald met expressies die het margesysteem van de lay-out gebruiken:

X-coördinaat: @sw_layout_margin + 3
Y-coördinaat: @sw_layout_margin + 0.25
Breedte: @layout_pagewidth - @sw_layout_margin * 2 - 90
Hoogte: 11.25

De lettergrootte wordt ingesteld op 16 pt om de titel zichtbaar te maken. Hierdoor is de lay-out automatisch aangepast aan het project, wat voorkomt dat handmatige wijzigingen nodig zijn bij elk exporteren.

Vervolgens wordt een tweede label toegevoegd dat de datum bevat. Ook dit label maakt gebruik van een automatische variabele. De datum wordt weergegeven in het formaat dd.MM.yyyy, en wordt gegenereerd via de expressie:

[%format_date(now(),'dd.MM.yyyy')%]

De positie van dit label wordt bepaald met:

X-coördinaat: @sw_layout_margin + 3
Y-coördinaat: @sw_layout_margin + 11.5

Dit zorgt ervoor dat de datum automatisch bijgewerkt wordt bij iedere export, wat de professionaliteit van de uitvoer verbetert.

Organisatiegegevens toevoegen

Naast titel en datum is het ook mogelijk om organisatiegegevens toe te voegen aan de lay-out. Dit kan handig zijn voor het tonen van contactinformatie of bedrijfsnaam. In QGIS 3.4 wordt dit gedaan via het menu Variabelen van de Item-eigenschappen. Gebruikers kunnen variabelen aanmaken zoals:

o_department
o_name
o_adress
o_postcode

Deze variabelen kunnen vervolgens worden gebruikt in het label dat de organisatiegegevens bevat. De positie van dit label wordt bepaald met:

X-coördinaat: @layout_pagewidth - @sw_layout_margin - 49.5
Y-coördinaat: @sw_layout_margin + 15.5
Breedte: 49,00
Hoogte: @sw_layout_height_header - 15.5

Door deze elementen toe te voegen, wordt de lay-out geïntegreerd met de organisatiegegevens en is de uitvoer automatisch aangepast aan het project.

Afbeeldingen toevoegen

Naast tekstelementen kan ook een afbeelding, zoals een bedrijfslogo, worden toegevoegd aan de lay-out. Dit kan worden gedaan via de knop Voeg een nieuwe afbeelding toe aan de lay-out. De afbeelding wordt boven het label met organisatiegegevens geplaatst, wat het visuele effect van de lay-out verbetert.

De positie van het logo wordt bepaald met:

X-coördinaat: @layout_pagewidth - @sw_layout_margin - 48.5
Y-coördinaat: @sw_layout_margin + 3.5

De afmetingen van het logo worden ingesteld op:

Breedte: 39,292
Hoogte: 9,583

Dit zorgt ervoor dat het logo automatisch op de juiste plaats verschijnt, zonder dat handmatige aanpassingen nodig zijn.

Exportopties en instellingen

Na het aanpassen van de lay-out is het mogelijk om het document te exporteren in diverse formaten. QGIS 3.4 ondersteunt onder andere PDF- en SVG-export, wat handig is voor het delen van kaarten of rapporten.

Exporteren als PDF

Het exporteren van een lay-out als PDF is eenvoudig. Gebruikers kunnen het pad en de bestandsnaam opgeven, en de exportoptie selecteren. Het PDF-bestand bevat alle pagina’s van de lay-out in één enkel document, wat geschikt is voor het delen of afdrukken.

Bij het exporteren zijn er verschillende instellingen beschikbaar:

Geometrieën vereenvoudigen: Dit verkleint de bestandsgrootte door punten te verwijderen die niet opmerkelijk verschillen in resolutie. Bijvoorbeeld bij een resolutie van 300 dpi worden punten verwijderd die minder dan 1/600 inch van elkaar liggen.
Tekst exporteren: Gebruikers kunnen kiezen of tekstlabels altijd of bij voorkeur worden geëxporteerd als tekst of omtrek-objecten.
Bijsnijden naar inhoud: Deze optie verwijdert onnodig witruimte rondom de kaart, wat het uiterlijk van de export verbetert.
Uitschakelen getegelde rasterlagen: Deze optie voorkomt zichtbare nadelen in de rasters bij exporteren, ten koste van extra geheugengebruik.

Exporteren als SVG

SVG-export is ook beschikbaar, maar momenteel beperkt in QGIS 3.4. Dit komt niet door QGIS zelf, maar door de onderliggende Qt-bibliotheek. Toch is het mogelijk om eenvoudige kaarten te exporteren in dit formaat.

Exporteren via Python-scripts

Voor geavanceerde gebruikers is het mogelijk om lay-outs te exporteren via Python-scripts. QGIS 3.4 ondersteunt dit via de optie --code, waarmee een Python-script kan worden opgestart. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld een script schrijven dat een rasterlaag laadt en een lay-out exporteert.

Een voorbeeld van zo’n script is:

python iface.addRasterLayer(raster_file, layer_name)

Via deze methode is het mogelijk om exportprocedures automatisch uit te voeren, wat handig is voor bulkverwerkingen of geautomatiseerde workflows.

Instellen van standaardinstellingen

Voor gebruikers die regelmatig QGIS gebruiken, is het mogelijk om standaardinstellingen vast te leggen in een .ini-bestand. Dit bestand bevat alle configuratie-instellingen van QGIS en kan worden gedeeld met andere gebruikers. De instellingen kunnen worden hersteld via het menu Instellingen > Systeem door op Terug naar beginwaarde te klikken.

Daarnaast is het mogelijk om QGIS op te starten met de optie --nocustomization, waardoor de gebruikersinterface opnieuw wordt ingesteld naar de standaardwaarden. Deze optie is handig als de gebruikersinterface onverwacht verandert of niet werkt.

Delen van configuratie en sjablonen

QGIS 3.4 ondersteunt het delen van configuratie-instellingen en sjablonen via .ini-bestanden. Dit is handig in samenwerkingssituaties, waarbij meerdere gebruikers dezelfde instellingen moeten gebruiken.

Sjablonen voor afdruklay-outs

Sjablonen voor afdruklay-outs kunnen worden geplaatst in de map composer_templates van het QGIS-profiel. Deze sjablonen kunnen vervolgens worden gebruikt in nieuwe projecten door ze te selecteren in het menu Nieuw > Sjabloon kiezen.

Sjablonen voor projecten

Net zoals afdruklay-outs kunnen ook projectsjablonen worden gemaakt en opgeslagen in de map project_templates. Dit is handig voor het starten van nieuwe projecten met standaardinstellingen.

Aangepaste Python-macro’s

Voor geavanceerde gebruikers is het mogelijk om aangepaste Python-macro’s te maken en op te slaan in de map python van het QGIS-profiel. Deze macro’s kunnen vervolgens worden gebruikt via het menu Extra > Python-functies.

Conclusie

Het instellen van een standaard lay-out in QGIS 3.4 is een essentieel proces voor gebruikers die regelmatig projecten exporteren en publiceren. Door dynamische elementen, zoals automatische variabelen en organisatiegegevens, toe te voegen, kan de professionaliteit van de uitvoer worden verbeterd. Daarnaast biedt QGIS 3.4 uitgebreide opties voor het exporteren van documenten in diverse formaten, waaronder PDF en SVG.

Het gebruik van sjablonen en configuratie-instellingen maakt het mogelijk om consistente en efficiënte workflows te ontwikkelen, wat vooral handig is in samenwerkingssituaties. Door de richtlijnen uit de officiële QGIS-documentatie te volgen, is het mogelijk om een aangepaste en dynamische lay-out te creëren die automatisch aanpasbaar is aan elk project.