Inleiding
Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt een essentiële rol in het onderwijsachterstandenbeleid in Nederland. Het doel van VVE is om kinderen met een mogelijke taalachterstand vroegtijdig te ondersteunen, zodat ze beter voorbereid worden op de basisschool. Een van de methoden die hierbij centraal staat, is het programma VVE Thuis. Dit gezinsgerichte programma richt zich op ouders met kinderen in de leeftijd van 2 tot 6 jaar die deelname aan VVE in een kindercentrum, peuterspeelzaal of in groep 1 en 2. Het programma houdt in dat ouders aan de hand van themaboekjes en digitale hulpmiddelen leren hoe ze het onderwijs van hun kind kunnen versterken.
Naast het programma zelf is er ook een training voor medewerkers, die hen kwalificeert om VVE Thuis te implementeren in hun instelling. Deze cursus omvat zowel e-learning als praktijkgerichte bijeenkomsten. Het artikel geeft een overzicht van de inhoud, structuren, doelgroepen en implementatie van het programma VVE Thuis, met een nadruk op de cursus voor medewerkers.
Wat is VVE Thuis?
VVE Thuis is een onderdeel van het bredere VVE-beleid en is gericht op het vergroten van de onderwijskansen van kinderen door de vaardigheden van ouders te bevorderen. Het programma is ontworpen voor ouders van kinderen in de leeftijd van 2 tot 6 jaar die deelname aan VVE in een kindercentrum, peuterspeelzaal, voorschool of in groep 1 en 2. Het centrale idee is dat ouders via thematisch gestructureerde activiteiten leren hoe ze hun kind thuis kunnen ondersteunen in het leren en ontwikkelen.
Elke themaboekjes bevat acht activiteiten die ouders en kinderen samen kunnen uitvoeren. Deze activiteiten zijn gericht op het versterken van de woordenschat, het aanmoedigen van taalinteractie en het bevorderen van leergerichtheid. Daarnaast zijn er digitale hulpmiddelen zoals geanimeerde boeken, educatieve games en praatplaten beschikbaar via de digitale omgeving Spelend Leren Thuis Online. Voor ouders die niet vloeiend Nederlands spreken, is het programma aan te bieden in de sterkste taal van de ouder.
Bij elk thema op de VVE-instelling wordt een ouderbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten wordt uitleg gegeven over de activiteiten in het themaboekje, wordt er gedeeld over ervaringen en wordt er gewerkt aan het creëren van een doorlopende leerlijn tussen school en thuis. Een cursus VVE Thuis duurt een schooljaar en omvat ongeveer 8 tot 9 thema’s.
Het programma is ontwikkeld in samenwerking met diverse organisaties, zoals Bereslim, die speciale educatieve materialen leveren. Het doel is om ouders te ondersteunen bij het creëren van een leerrijke en taalrijke omgeving voor hun kind.
Doelgroepen en toepassing
Het programma VVE Thuis is bedoeld voor ouders van kinderen in de leeftijd van 2 tot 6 jaar die deelname aan VVE. Dit zijn kinderen die mogelijk een (taal)achterstand hebben of die risico lopen op een onderwijsachterstand. Het programma is vooral gericht op gezinnen die extra ondersteuning nodig hebben in het onderwijsproces van hun kind. VVE Thuis kan worden ingezet in diverse VVE-instellingen, zoals:
- Peuterspeelzalen
- Voorscholen
- Kindercentra
- Groep 1 en 2 van de basisschool
Het programma wordt vaak aangeboden in combinatie met andere VVE-activiteiten en is bedoeld om een aanvulling te vormen op het reguliere VVE-programma. Het doel is om de leerlijn van school naar thuis te versterken en ouders te begeleiden bij het creëren van een leerrijke omgeving thuis.
Het thema’s die in de themaboekjes worden behandeld, zijn gericht op dagelijkse thema’s die relevant zijn voor kinderen in deze leeftijd. Voorbeelden van thema’s zijn:
- Ik
- Eten
- Huis
- Herfst
- Winter
- Lente
- Zomer
- Ziek
- Kleding
- Jarig
- Verkeer
- Kunst
Elk thema bevat acht activiteiten die ouders en kinderen samen kunnen uitvoeren. Deze activiteiten zijn eenvoudig en praktisch, zodat ze goed toepasbaar zijn in de huishouden.
De training voor medewerkers
Het succes van VVE Thuis hangt sterk af van de kwaliteit van de implementatie. Daarom is het noodzakelijk dat medewerkers van VVE-instellingen een introductietraining volgen. Deze training is verplicht en wordt meestal op locatie aangeboden door een van de organisaties met een licentie om trainingen VVE Thuis uit te voeren, of door een medewerkster van Bereslim.
De training bestaat uit drie onderdelen:
- E-learning: Voordat de eerste fysieke bijeenkomst plaatsvindt, volgen de medewerkers een e-learning module waarin zij kennis maken met het VVE Thuis programma, de themaboekjes, de digitale omgeving en de werkwijze van de ouderbijeenkomsten.
- Interactieve bijeenkomst: Tijdens de tweede bijeenkomst duiken de medewerkers dieper in de materialen en de digitale omgeving. Ze krijgen de kans om de materialen te bekijken, vragen te stellen en in groepjes een ouderbijeenkomst voor te bereiden. Tijdens deze bijeenkomst is er veel interactie en wordt er gewerkt aan het begrijpen van de pedagogische doelen en de praktische toepassing.
- Evaluatie en intervisie: Na de tweede bijeenkomst is er een periode waarin de medewerkers 1 of meerdere ouderbijeenkomsten organiseren. Tijdens deze periode is er ruimte voor intervisie, waarin medewerkers ervaringen uitwisselen, feedback geven en ontvangen, en tips delen die ze kunnen meenemen naar de volgende bijeenkomsten.
Als alle drie de onderdelen zijn voltooid, ontvangen de medewerkers een VVE Thuis certificaat. Dit certificaat dient als bewijs van de kwalificatie om het programma te implementeren in hun instelling.
Daarnaast is het mogelijk om samen met een onderwijsadviseur van Cedin de eerste ouderbijeenkomst voor te bereiden en uit te voeren. Dit kan helpen bij het begrijpen van de praktijk en het uitvoeren van de activiteiten op een efficiënte en doelgerichte manier.
Materialen en digitale ondersteuning
Het programma VVE Thuis is voorzien van een reeks materialen die zowel ouders als begeleiders kunnen gebruiken. Deze materialen zijn ontworpen om de activiteiten in de themaboekjes te ondersteunen en de leerlijn tussen school en thuis te versterken.
Voor ouders
Voor ouders zijn er de volgende materialen beschikbaar:
- Themaboekjes: Elke cursus bevat 8 tot 9 themaboekjes, elk met acht activiteiten die ouders en kinderen samen kunnen uitvoeren. Deze activiteiten zijn gericht op het versterken van de woordenschat, het aanmoedigen van taalinteractie en het bevorderen van leergerichtheid.
- Digitale omgeving (Spelend Leren Thuis Online): Ouders hebben toegang tot een digitale omgeving waarin zij kunnen spelen, leren en interactie opbouwen met hun kind. Deze omgeving bevat onder andere:
- BereslimmeBoeken (geanimeerde boeken)
- Samenslim (educatieve games)
- Letters in Beweging (taalgerichte activiteiten)
- Digitale praatplaten (zoals de Jeffy’s avonturen)
- Lijsjes, versjes en filmpjes voor extra interactie
- Werkmaterialen: Ouders hebben ook fysieke materialen nodig om de activiteiten uit te voeren. Deze omvatten onder andere:
- Spelbord (met attributen)
- Schaar, lijm met kwastje
- Etui, pen, potlood
- Kleurpotloden, papier, vouwblaadjes
- Verfdoos
Voor begeleiders
Begeleiders beschikken over materialen die hen ondersteunen bij het organiseren van de ouderbijeenkomsten en het begeleiden van ouders. Deze materialen omvatten:
- Handleidingen voor de ouderbijeenkomsten
- Materialen voor de digitale omgeving (zoals instructies en beeldmateriaal)
- Vuistregels en ontwikkelingsinformatie over kinderen
- Instructiemateriaal voor het implementeren van het programma
De materialen zijn ontworpen om de begeleiders te ondersteunen bij het creëren van een gestructureerde en doelgerichte leeromgeving. Daarnaast is er een webshop beschikbaar waarin het nieuwe materiaal van VVE Thuis vanaf februari 2025 kan worden besteld.
Onderzoek en effectiviteit
Er is onderzoek gedaan naar de effectiviteit van VVE Thuis. Een studie van Teepe (2018) onder ouders met kinderen van drie jaar toonde na vier ouderbijeenkomsten positieve effecten op de taalontwikkeling. Daarnaast bleek dat de digitale praatplaten (Jeffy’s avonturen) effectief zijn in het verhogen van de kwaliteit van de taalinteractie en de woordenschat van kinderen.
Een latere studie (De la Rie, 2020 en Krijnen, 2021) van een gewijzigde versie van VVE Thuis voor groep 1 en groep 2 liet geen duidelijke effecten zien in vergelijking met een controlegroep. De auteurs wijzen hierbij op een gebrekkige uitvoering in de praktijk als mogelijke oorzaak. Sindsdien is de inhoud van het programma versterkt, met name door de integratie van het effectieve Bereslim-programma en een nadruk op taalontwikkeling en taalinteractie.
Deze versterkingen geven aan dat VVE Thuis in de juiste uitvoering een waardevolle bijdrage kan leveren aan de onderwijskansen van kinderen met een mogelijke (taal)achterstand.
Implementatie in de praktijk
De implementatie van VVE Thuis in de praktijk vereist zorgvuldige voorbereiding en samenwerking tussen ouders en begeleiders. Het programma is ontworpen om eenvoudig en toegankelijk te zijn, maar het vereist wel een bepaalde mate van betrokkenheid van zowel ouders als medewerkers.
Voor ouders
Ouders worden geïnformeerd over het programma en ontvangen een themaboekje per schooljaar. Ze worden uitgenodigd voor de ouderbijeenkomsten en krijgen toegang tot de digitale omgeving. Het is belangrijk dat ouders zich bewust worden van hun rol in de ontwikkeling van hun kind en dat zij zich betrokken voelen bij het programma. Het doel is om ouders te ondersteunen bij het creëren van een leerrijke en taalrijke omgeving thuis.
Voor medewerkers
Medewerkers spelen een centrale rol in de implementatie van het programma. Zij zijn verantwoordelijk voor het organiseren van de ouderbijeenkomsten, het begeleiden van ouders en het gebruik van de themaboekjes en digitale hulpmiddelen. Het is belangrijk dat medewerkers goed geïnformeerd zijn over het programma en dat zij de mogelijkheden van de digitale omgeving volledig begrijpen.
Daarnaast is er ruimte voor samenwerking met andere professionals, zoals onderwijsadviseurs en pedagogisch medewerkers. Deze samenwerking kan helpen bij het optimaliseren van de implementatie en het verbeteren van de effectiviteit van het programma.
Conclusie
VVE Thuis is een waardevolle aanvulling op het bredere VVE-beleid en richt zich op het vergroten van de onderwijskansen van kinderen door het bevorderen van de vaardigheden van ouders. Het programma is gericht op ouders van kinderen in de leeftijd van 2 tot 6 jaar en biedt hen thematisch gestructureerde activiteiten, digitale hulpmiddelen en ouderbijeenkomsten om hun kind te ondersteunen.
De training voor medewerkers is een essentieel onderdeel van het programma en zorgt ervoor dat medewerkers goed geïnformeerd zijn over de inhoud, doelstellingen en toepassing van het programma. Het programma is ontworpen om eenvoudig en toegankelijk te zijn, maar vereist wel een bepaalde mate van betrokkenheid van zowel ouders als medewerkers.
Het onderzoek laat zien dat VVE Thuis in de juiste uitvoering een positieve invloed kan hebben op de taalontwikkeling en leergerichtheid van kinderen. Met de versterkingen die zijn doorgevoerd in de laatste jaren, is het programma nog effectiever geworden. Het blijft echter belangrijk dat het programma op een gestructureerde en doelgerichte manier wordt uitgevoerd, zodat het maximaal kan bijdragen aan de onderwijskansen van kinderen met een mogelijke (taal)achterstand.
Voor ouders die VVE Thuis willen starten of voor medewerkers die de training willen volgen, is het mogelijk om contact op te nemen met de landelijke coördinator of via de webshop het materiaal te bestellen. Het programma biedt een unieke kans om de leerlijn tussen school en thuis te versterken en de onderwijskansen van kinderen te vergroten.