Inleiding
Vroege Voorschoolse Educatie (VVE) speelt een steeds belangrijkere rol in de Nederlandse opvoedkundige en onderwijskundige context. Het doel van VVE is om jonge kinderen op een vroege leeftijd te ondersteunen bij hun cognitieve, taal-, sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling. Deze ondersteuning heeft als doel om kinderen kansrijker te maken op succesvolle scholing in het basisonderwijs en het voorkomen van achterstanden op jonge leeftijd.
De GGD, of Gezondheidszorg, speelt een centrale rol in het VVE-beleid. De GGD is verantwoordelijk voor de toetsing en beoordeling van de kwaliteit van VVE-voorzieningen en is ook betrokken bij de toeleiding van kinderen uit de doelgroep naar deze voorzieningen. In dit artikel wordt de rol van de GGD binnen het VVE-beleid verder uitgelicht, met aandacht voor de juridische kaders, praktijkvoorbeelden en het beleid in verschillende gemeenten zoals Valkenswaard, Amersfoort en Goirle.
Juridisch kader voor VVE
De wettelijke regelgeving die VVE ondersteunt, is van essentieel belang voor het begrijpen van de rol van de GGD. De belangrijkste wetskaders zijn de Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (Wet OKE) en de Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK). Deze wetten zijn in werking getreden in 2010 en 2018 respectievelijk en vormen het juridische fundament voor de organisatie en uitvoering van VVE in Nederland.
Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (Wet OKE)
De Wet OKE is in 2010 ingevoerd met als doel de taalontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren en de kwaliteit van peuterspeelzalen te verbeteren. Deze wet maakt gemeenten verantwoordelijk voor het realiseren van een voldoende aanbod aan VVE-voorzieningen van goede kwaliteit. Daarnaast is de Wet OKE een katalysator voor de harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzalen, waarbij één kwaliteitskader voor beide voorzieningen wordt ingevoerd.
Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK)
De Wet IKK is in 2018 in werking getreden en heeft geleid tot verstrengde kwaliteitseisen voor kinder- en peuteropvang. Deze wet bevat onder meer eisen rondom de leidster-kind-ratio, het mentoringsstelsel voor kinderen en aangescherpte taalvermogens voor medewerkers. Deze wet is van invloed op de kwaliteit van VVE-voorzieningen en daarmee op de rol van de GGD als toetsingsinstantie.
Harmonisatie en kwaliteitseisen
De harmonisatie tussen kinderopvang en peuterspeelzalen is een belangrijk onderdeel van het VVE-beleid. Hierbij zijn drie pijlers van belang:
- Versterken van de pedagogische kwaliteit
- Één kwaliteitskader voor kinderopvang en peuterspeelzalen
- Toezicht en handhaving door de GGD en onderwijsinspectie
De GGD is verantwoordelijk voor de toetsing van VVE-voorzieningen op kwaliteit. Hierbij wordt gebruikgemaakt van een landelijk toetsingskader dat is ontwikkeld in overleg met professionele partijen. Wanneer een VVE-voorziening niet voldoet aan de kwaliteitseisen, wordt een rapport opgesteld en kan de gemeente indien nodig handhaven.
De rol van de GGD in VVE
De GGD speelt een essentiële rol in het VVE-beleid. Zowel de toezicht- als de toeleidingsfunctie zijn onderdeel van de GGD-taak in het kader van VVE. Deze functies worden verder toegelicht in de volgende subsecties.
Toezicht op VVE-voorzieningen
De GGD is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van VVE-voorzieningen. Dit toezicht wordt uitgevoerd in opdracht van de gemeente en is onderdeel van de wet OKE. De GGD beoordeelt of VVE-voorzieningen voldoen aan de kwaliteitseisen zoals beschreven in de Algemene Maatregel van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (AMvB). Hierbij wordt gebruikgemaakt van een landelijk toetsingskader.
Wanneer een VVE-voorziening niet voldoet aan de kwaliteitseisen, wordt een rapport opgesteld en wordt dit verder doorgegeven aan de gemeente. De gemeente kan vervolgens handhaven of bepalen of aanpassingen nodig zijn in de VVE-voorziening.
Toeleiding van kinderen naar VVE
Een andere centrale taak van de GGD is de toeleiding van kinderen naar VVE-voorzieningen. De GGD-jugendgezondheidszorg (JGZ) is verantwoordelijk voor het identificeren van kinderen die in de doelgroep voor VVE vallen. Deze kinderen worden vervolgens geïndiceerd naar een VVE-voorziening die voldoet aan de kwaliteitseisen.
In Valkenswaard is bijvoorbeeld de JGZ-verpleegkundige verantwoordelijk voor de toeleiding van kinderen naar VVE-voorzieningen. Ouders hebben hierbij de vrije keuze om te kiezen voor een van de geregistreerde VVE-voorzieningen. De toeleiding wordt uitgevoerd op basis van een risicoprofiel van het kind, waarbij onder meer aandacht is voor taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling.
VVE-consulenten en ondersteuning voor ouders
In gemeenten zoals Amersfoort is de GGD ook betrokken bij het geven van praktische ondersteuning aan ouders bij het aanmelden van hun kind voor VVE. In Amersfoort is Brigitte Prevoo van GGD regio Utrecht aangesteld als VVE-consulent. Zij helpt ouders met vragen over VVE, het zoeken van een peutergroep, het aanmelden bij een groep en het uitzoeken van kosten en mogelijke hulp met geld. Deze functie draagt bij aan een betere toegankelijkheid van VVE en helpt ouders bij het nemen van beslissingen rondom de voorschoolse educatie van hun kind.
Praktijkvoorbeelden en beleid in gemeenten
De implementatie van VVE en de rol van de GGD varieert per gemeente. In de volgende subsecties worden enkele praktijkvoorbeelden en beleidsuitvoeringen beschreven op basis van bronnen uit Valkenswaard, Amersfoort en Goirle.
Valkenswaard
In Valkenswaard is de visie op VVE geformuleerd in een beleidsplan dat is ontwikkeld door de partners in het VVE-overleg. Het doel is om alle kinderen in de gemeente een sterke basis mee te geven voor hun ontwikkeling voordat zij instromen in groep 1 van het basisonderwijs. In Valkenswaard zijn meerdere organisaties betrokken bij het aanbod van VVE, waaronder Kids World, Mira en Stichting Peuterdorp. De laatste biedt een VVE-aanbod voor kinderen van 2 tot 4 jaar.
In 2020 zijn ook de locaties van Horizon begonnen met de scholing voor VVE en verwachten zij in 2021 het VVE-aanbod te kunnen realiseren. Twee Valkenswaardse kinderopvangorganisaties, IkOok! en Bij de Boer, hebben aangegeven (nog) geen VVE aan te willen bieden in 2020. Dit geeft aan dat de implementatie van VVE niet uniform verloopt en dat er lokale uitdagingen zijn bij het realiseren van een dikkere VVE-aanbod.
De GGD speelt in Valkenswaard een belangrijke rol bij de toeleiding van kinderen naar VVE. De JGZ-verpleegkundige is verantwoordelijk voor de toeleiding en indicering van VVE-doelgroepkinderen. De ouders hebben een vrije keuze in welke VVE-voorziening ze hun kind afnemen.
Amersfoort
In Amersfoort is de GGD verantwoordelijk voor de praktische ondersteuning van ouders bij het aanmelden van hun kind voor VVE. Brigitte Prevoo fungeert als VVE-consulent en helpt ouders met vragen rondom VVE, het vinden van een peutergroep, het aanmelden bij een groep en het uitzoeken van kosten en mogelijke hulp met geld. Deze functie draagt bij aan een betere toegankelijkheid van VVE en helpt ouders bij het nemen van beslissingen rondom de voorschoolse educatie van hun kind.
Goirle
In Goirle is een VVE-werkgroep samengesteld waarin de gemeente, onderwijs, kinderopvang en de jeugdgezondheidszorg (JGZ) vertegenwoordigd zijn. In deze werkgroep worden beleidsvoornemens verder uitgewerkt en wordt er terugkoppeling gegeven aan de stuurgroep LEA. De GGD speelt hierin een rol in de toeleiding van kinderen en in het toezicht op de kwaliteit van VVE-voorzieningen.
In Goirle wordt gebruikgemaakt van een kwaliteitscyclus (Plan-Do-Check-Act) om het VVE-beleid voortdurend te verbeteren. In de Plan-fase worden afspraken gemaakt tussen partijen, in de Do-fase wordt de uitvoering van het beleid gerealiseerd, in de Check-fase wordt de voortgang en kwaliteit beoordeeld, en in de Act-fase worden aanpassingen gedaan of nieuwe plannen worden gemaakt.
Visie en doelstellingen van VVE
In Valkenswaard is de visie op VVE geformuleerd in een beleidsplan dat is ontwikkeld door de partners in het VVE-overleg. De visie is gericht op het realiseren van een aanbod van VVE dat alle kinderen in de gemeente een sterke basis geeft voor hun ontwikkeling voordat zij instromen in groep 1 van het basisonderwijs.
Het belang van VVE ligt bij het vroegtijdige herkennen en begeleiden van kinderen met (risico op) achterstanden. Kinderen die op jonge leeftijd weinig woorden kennen, lopen het risico op grotere taalachterstanden op latere leeftijd. Daarom is het essentieel om bij deze kinderen vroegtijdig extra ondersteuning te bieden via VVE. De JGZ monitoraat preventief alle kinderen op taalspraakgebied en geeft een indicatie voor VVE wanneer nodig.
De visie op VVE in Valkenswaard benadrukt ook de rol van de GGD in de toeleiding van kinderen naar VVE-voorzieningen. De GGD is verantwoordelijk voor de indicering van kinderen naar VVE-voorzieningen die voldoen aan de kwaliteitseisen. Ouders hebben een vrije keuze in welke VVE-voorziening ze hun kind afnemen, zolang het voldoet aan de kwaliteitseisen.
Toezicht en handhaving
Het toezicht op VVE-voorzieningen en de handhaving van kwaliteitseisen is een essentieel onderdeel van het VVE-beleid. In Valkenswaard is de GGD verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van VVE-voorzieningen. De GGD beoordeelt of VVE-voorzieningen voldoen aan de kwaliteitseisen zoals beschreven in de AMvB. Hierbij wordt gebruikgemaakt van een landelijk toetsingskader.
Wanneer een VVE-voorziening niet voldoet aan de kwaliteitseisen, wordt een rapport opgesteld en wordt dit verder doorgegeven aan de gemeente. De gemeente kan vervolgens handhaven of bepalen of aanpassingen nodig zijn in de VVE-voorziening.
In Goirle wordt het toezicht en de handhaving gecombineerd met een kwaliteitscyclus (Plan-Do-Check-Act) om het VVE-beleid voortdurend te verbeteren. In de Plan-fase worden afspraken gemaakt tussen partijen, in de Do-fase wordt de uitvoering van het beleid gerealiseerd, in de Check-fase wordt de voortgang en kwaliteit beoordeeld, en in de Act-fase worden aanpassingen gedaan of nieuwe plannen worden gemaakt.
Conclusie
Vroege Voorschoolse Educatie (VVE) is een essentieel onderdeel van het Nederlandse onderwijs- en opvoedkundige kader. Het doel van VVE is om jonge kinderen op een vroege leeftijd te ondersteunen bij hun ontwikkeling, zodat ze kansrijker zijn op succesvolle scholing in het basisonderwijs. De GGD speelt een centrale rol in het VVE-beleid, zowel in het toezicht op de kwaliteit van VVE-voorzieningen als in de toeleiding van kinderen naar deze voorzieningen.
De wettelijke kaders zoals de Wet OKE en de Wet IKK vormen het juridische fundament voor VVE en zorgen voor kwaliteitsborging. De GGD is verantwoordelijk voor het toezicht op VVE-voorzieningen en de toeleiding van kinderen. In verschillende gemeenten zoals Valkenswaard, Amersfoort en Goirle wordt VVE op verschillende manieren uitgevoerd, afhankelijk van lokale omstandigheden en beleidsvoornemens.
De visie op VVE benadrukt de betekenis van vroegtijdige ondersteuning voor kinderen met (risico op) achterstanden. De GGD speelt een essentiële rol in het identificeren van deze kinderen en het indikeren van VVE-voorzieningen. Ouders hebben een vrije keuze in welke VVE-voorziening ze hun kind afnemen, zolang het voldoet aan de kwaliteitseisen.
Het toezicht en de handhaving van kwaliteitseisen zijn essentieel voor het succes van VVE. In Valkenswaard en Goirle wordt het toezicht uitgevoerd door de GGD in opdracht van de gemeente. In Goirle wordt gebruikgemaakt van een kwaliteitscyclus om het VVE-beleid voortdurend te verbeteren. In Amersfoort draagt de rol van VVE-consulent bij aan een betere toegankelijkheid van VVE voor ouders.
Samenvattend is VVE een belangrijk beleidsinstrument om jonge kinderen te ondersteunen in hun vroege ontwikkeling. De GGD speelt een centrale rol in het VVE-beleid, zowel in het toezicht op kwaliteit als in de toeleiding van kinderen naar VVE-voorzieningen. De wettelijke kaders en de implementatie in verschillende gemeenten tonen aan dat VVE een geïntegreerd en kwaliteitsgericht onderdeel is van het Nederlandse onderwijs- en opvoedkundige kader.