De ontwikkeling van jonge kinderen staat centraal in de voorschoolse opvang en is een onderwerp waarbij de kwaliteit van de pedagogische aanpak van groot belang is. Het VVE-programma (Vroeg Voorschoolse Educatie) speelt hierin een essentiële rol, waarbij erkende programma’s zoals Startblokken een integrale aanpak bieden voor de stimulering van taal, rekenen, sociaal emotionele ontwikkeling en motoriek. In dit artikel wordt de werkwijze van Startblokken in detail uitgelicht, inclusief de rol van de pedagogisch medewerker, de doelstellingen van het programma, en de trainingen die nodig zijn voor professionals die ermee werken.
Inleiding
Startblokken is een erkend VVE-programma dat sinds 2023 als goed onderbouwd is geclassificeerd door de NJI Deelcommissie. Het programma is gericht op kinderen van 0 tot 8 jaar en biedt een spelgeoriënteerde aanpak om de brede ontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren. Het is niet alleen bedoeld om taal- en rekenoefeningen aan te bieden, maar ook om aansluitend te werken op de interesse en spelontwikkeling van de kinderen. In dit kader speelt de pedagogisch medewerker (pm’er) een centrale rol. Hij of zij moet goed waarmeren wat kinderen doen en zeggen en actief betrokken raken bij hun spelactiviteiten. Deze aanpak is niet alleen pedagogisch relevant, maar ook essentieel voor het behalen van de wettelijke eisen in de voorschoolse opvang.
De basisprincipes van Startblokken
Startblokken is een spelgeoriënteerd totaalprogramma dat uitgaat van de 3B’s: betekenisvolle activiteiten, bemiddelende rol van de volwassenen, en brede ontwikkeling. De werkwijze is gericht op het ontwikkelen van betekenisvolle spelactiviteiten die afgestemd zijn op de interesse, het enthousiasme en de actieve betrokkenheid van kinderen. De focus ligt op het observeren van wat kinderen doen en zeggen, en het opbouwen van activiteiten die aansluiten bij hun huidige ontwikkelingsniveau.
Een centrale uitspraak van Startblokkentrainer Sandra Broers benadrukt het belang van observatie: “Het is belangrijk goed waar te nemen wat kinderen doen en zeggen, en wat hun interesse heeft. Door te kijken naar wat ze al kennen en kunnen, niet naar wat ze nog niet kunnen.”
De pm’er wordt hierbij geacht een rol te spelen als bemiddelaar in de ontwikkeling. Aan de hand van observaties ontwerpt en bereidt hij of zij activiteiten voor die vervolgens worden uitgevoerd op de groep. De activiteiten zijn gericht op het uitlokken van taal, denken en interactie, en worden thematisch georiënteerd om de kinderen betrokken te houden.
De rol van de pedagogisch medewerker
De rol van de pedagogisch medewerker in Startblokken is cruciaal voor het succes van de aanpak. Het programma benadrukt het belang van interactie, observeren, evalueren en reflecteren. Hierbij worden centrale vragen gesteld, zoals: “Wat heb ik gezien en wat betekent dat voor mijn volgende thema, activiteiten en mijn rol als pm’er?” Deze vragen helpen de pm’er om een doelgerichte aanpak te ontwikkelen die aansluit op de behoeften van de kinderen.
De pm’er geeft gerichte begeleiding, waarbij de interactie tussen kinderen onderling en met de pm’er essentieel is. De aanpak is niet statisch, maar wordt continu afgestemd op de ontwikkeling van de kinderen. De pm’er breidt het spel uit, voegt activiteiten toe en diept ze verder uit op basis van wat hij of zij ziet en hoort.
In het programma wordt ook expliciet aandacht besteed aan taalontwikkeling. De pm’er speelt een actieve rol in het stimuleren van taal en denken via thematische activiteiten. Sandra Broers benadrukt hierbij: “Goede prentenboeken zijn een verrijking van elk thema. Samen praten over en genieten van mooie verhalen is onmisbaar voor de taalontwikkeling, begrijpend luisteren en het denken.”
De doelstellingen van Startblokken
Startblokken is ontworpen om de brede ontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren. Dit omvat sociale competentie, taalontwikkeling, cognitieve ontwikkeling (waaronder rekenen en wiskunde), motorische ontwikkeling en persoonlijke zelfstandigheid. De programma’s worden verweven in doelen die aansluiten bij wat de meeste jonge kinderen zelf willen: “groot zijn”, meedoen aan de wereld om zich heen en blijven leren en nieuwsgierig blijven.
Het programma is niet gericht op een enkel domein, maar helpt bij het ontwikkelen van een gestructureerd aanbod dat aansluit bij de wettelijke eisen voor de voorschoolse educatie. Hierbij wordt ook expliciet aandacht besteed aan de taal-intensieve component, waarin duidelijk moet worden vermeld hoe vaak kinderen aan dit aanbod kunnen deelnemen.
De opleiding en certificering van professionals
Om effectief te kunnen werken met Startblokken, is een gedegen opleiding nodig. De basistraining Startblokken is bedoeld voor pedagogisch medewerkers en leerkrachten en maakt hen startbekwaam voor het werken in de VVE. Deze training maakt deel uit van het brede opleidingsplan dat jaarlijks wordt opgesteld door de houder van de kinderdagopvang, zoals verplicht is volgens artikel 4 lid 4 van het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie.
Naast de basistraining is er ook een zogenaamde koptraining, die een verkorte versie is van de reguliere training. Deze is bedoeld voor professionals die al op de basistraining zijn en werken met verschillende VVE-programma’s. De koptraining helpt hen bij het vergroten van hun pedagogisch-educatieve vaardigheden.
Voor professionals die als trainer willen werken, is er een specifieke opleiding tot Trainer Startblokken. Deze opleiding is opgebouwd over meerdere dagen, waarbij onderwerpen als de pedagogiek en methodiek van Startblokken, de rol van de professional bij spelactiviteiten, taalontwikkeling, interactie en het ontwikkelingsgerichte trainen centraal staan.
Na het afronden van deze opleiding zijn professionals bevoegd om Startblokkentrainingen te geven en anderen te certificeren. Voor trainers zonder coachervaring is bovendien een Coach-tweedaagse verplicht, die naast de Basiscursus Trainer Startblokken volgt.
Startblokken in de praktijk
In de praktijk betekent het werken met Startblokken dat kinderen actief betrokken raken bij thematische spelactiviteiten. Deze activiteiten worden ontworpen op basis van de observaties van de pm’er en zijn gericht op het stimuleren van taal, denken, motoriek en sociale competentie. De thema’s zijn actueel en aansluiten bij de leefwereld van de kinderen, wat essentieel is voor hun betrokkenheid en motivatie.
De pm’er speelt een bemiddelende rol, waarbij hij of zij niet alleen activiteiten voorbereidt, maar ook interacties begeleidt. De focus ligt op het uitbreiden van de activiteiten en het verdiepen van de thema’s. Door het aanbod doelgericht te maken, wordt de ontwikkeling van de kinderen gestimuleerd op een manier die aansluit bij hun huidige niveau.
In de praktijk wordt ook aandacht besteed aan ouderbetrokkenheid, die volgens de wettelijke eisen een essentieel onderdeel is van elk VVE-programma. Ouders worden geïnformeerd over de activiteiten en het werkplan van de opvang, en worden uitgenodigd om betrokken te raken bij het proces van hun kind.
De invloed van Startblokken op de doorgaande lijn naar de basisschool
Startblokken draagt ook bij aan de doorgaande lijn naar de basisschool. Door een duidelijk pedagogisch plan op te stellen, wordt het mogelijk om de ontwikkeling van kinderen gestructureerd te volgen en aansluiting te maken met het onderwijs in groep 1. Het programma helpt hierbij door een werkplan te ontwikkelen dat aansluit bij de vier ontwikkelingsdomeinen: taal, rekenen, sociaal emotionele ontwikkeling en motoriek.
De verwevenheid tussen deze domeinen is een kernaspect van het programma. Bijvoorbeeld, taalontwikkeling helpt bij het verbeteren van sociale competentie, en motorische ontwikkeling ondersteunt het leren van rekenen. Door deze verwevenheid te benutten, wordt een gestructureerd aanbod gecreëerd dat niet alleen educatief is, maar ook aansluitend op de behoeften van de kinderen.
De toekomst van Startblokken
De toekomst van Startblokken hangt af van de kwaliteit van de pedagogische opleiding en de implementatie in de praktijk. Omdat het programma is erkend als een integrale VVE-aanpak, is het een waardevolle keuze voor kinderopvanginstellingen die een doelgerichte aanpak willen bieden. De houder van een instelling is verantwoordelijk voor het opstellen van een opleidingsplan dat ervoor zorgt dat de beroepskrachten goed getraind zijn en het programma effectief kunnen uitvoeren.
De toekomstige ontwikkelingen zullen mogelijk liggen in de verdieping van de opleidingen en de uitbreiding van de thematische activiteiten. Ook kan het programma verder worden afgestemd op de behoeften van diverse doelgroepen, zoals bijvoorbeeld kinderen met een ander taalniveau of kinderen met een ander cultureel achtergrond.
Conclusie
Startblokken is een erkend VVE-programma dat zich richt op de brede ontwikkeling van jonge kinderen via een spelgeoriënteerde aanpak. De werkwijze is duidelijk gericht op het observeren, interpreteren en activeren van de interesse van kinderen, met een bemiddelende rol van de pedagogisch medewerker. Het programma benadrukt de verwevenheid tussen taal, rekenen, sociaal emotionele ontwikkeling en motoriek en biedt een doelgerichte aanpak die aansluit bij de wettelijke eisen van de voorschoolse opvang.
De opleidingen en certificeringen voor professionals die Startblokken willen gebruiken zijn goed uitgewerkt en aansluiten op de praktijk. Hierdoor is het programma niet alleen pedagogisch relevant, maar ook effectief in de uitvoering. Voor instellingen die een kwalitatief hoogwaardige VVE-aanpak willen bieden, is Startblokken een waardevolle optie.