Inleiding
Voorschoolse en vroege scholair educatieve programma’s (VVE) spelen een essentiële rol in de taalontwikkeling van jonge kinderen, met als doel taalachterstanden te overkomene en schoolcarrières succesvol te starten. Het VVE-beleid in Nederland, zoals uitgevoerd in de gemeente Maastricht, richt zich op het ondersteunen van kinderen tussen 2,5 en 13 jaar, waarbij het accent ligt op taalontwikkeling en de opbouw van schoolgerichte vaardigheden. Deze activiteiten worden vaak financieel ondersteund via subsidieverordeningen zoals de Verordening Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en Taalactiviteiten Primair Onderwijs (TPO), waarin de regels voor het verlenen en besteden van subsidies worden geregeld.
Deze artikel biedt een gedetailleerde en feitelijke overzicht van VVE-activiteiten gericht op taalontwikkeling, de juridische en administratieve kaders zoals verordeningen en subsidievoorwaarden, en praktijkgerichte toepassingen zoals programma’s voor ouders en kinderen. Het artikel is bedoeld voor professionals in het onderwijs- en zorgwezen, maar ook voor gemeenten, scholen en voorzieningen die betrokken zijn bij VVE-activiteiten. Het biedt een overzicht van de juridische kaders, praktijkvoorbeelden en administratieve vereisten, met het oog op de uitvoering van VVE-activiteiten.
Juridisch en Administratief Kader
Subsidieverordening VVE en TPO
In Maastricht was tussen 2017 en 2020 de Verordening Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en Taalactiviteiten Primair Onderwijs (TPO) van kracht. Deze verordening regelt subsidies voor gecertificeerde kinderopvang en scholen primair onderwijs die kinderen met taalachterstanden ondersteunen in de voorschoolse en vroege scholair leeftijd. De verordening beoogt een financiële ondersteuning te bieden aan activiteiten die gericht zijn op het verbeteren van de taal- en schoolontwikkeling van jonge kinderen.
Het beleidsdossier van de verordening is opgesteld door het college van burgemeester en wethouders, gelezen onder artikel 149 van de Gemeentewet. De verordening is ook afgestemd op artikel 2 en 3 van de Algemene Schoolverordening (ASV) voor Maastricht, en artikel 165 t/m 168a van de Wet Primair Onderwijs. De verordening is in werking getreden met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2017.
Subsidievoorwaarden
De subsidievoorwaarden zijn uitgebreid en detailrijk. Voor de VVE-activiteiten zijn de subsidies aan te vragen door gecertificeerde voorschoolse voorzieningen en scholen. Deze subsidies zijn locatiegebonden en kunnen worden aangevraagd per kalenderjaar. De subsidiehoogte wordt bepaald in een tarieventabel die bij de verordening is gevoegd. De subsidies zijn bedoeld voor het uitvoeren van activiteiten die bijdragen aan taalontwikkeling, rekenvaardigheid, sociale emotionele ontwikkeling en motoriek.
De aanvraagprocedure is strikt geregeld. Voor schooljaar 2017/2018 moesten aanvragen voorbij 1 juni zijn ingediend, behalve voor dat schooljaar was de uiterste datum 1 februari 2018. De aanvrager moest aantonen dat de subsidies volledig werden besteed aan activiteiten die in lijn zijn met de subsidievoorwaarden, zoals het gebruik van OAB- en impulsmiddelen. Middelen die niet werden besteed aan VVE-activiteiten moesten terugbetaald worden aan de gemeente.
Een speciale voorwaarde betreft het gebruik van subsidies boven de 50.000 euro. In dat geval was het indienen van een accountantsverklaring verplicht. Deze verklaring moest de financiële administratie van de subsidies onderbouwen en was een vereiste voor het verlenen van subsidie.
Controleprotocollen
Voor het bestedingsbeleid van subsidies zijn controleprotocollen opgesteld. Deze protocollen moeten worden nageleefd door de aanvrager. De verleningsbeschikking bevat een opdracht om het controleprotocol in te houden, en eventuele aandachtspunten moeten tijdig worden gemeld. De houder van een VVE-activiteit moet een pedagogisch plan of werkplan opstellen dat de uitvoering van het VVE-programma beschrijft. Dit plan bevat details over de invulling van de vier ontwikkelingsdomeinen: taal, rekenen/ordenen, sociaal emotionele ontwikkeling en motoriek.
De houder moet ook registratievoorschriften opstellen. Zo moet de aanwezigheid van VVE-geïndiceerde kinderen per dagdeel worden vastgelegd in een aanwezigheidsregistratiesysteem. Beroepskrachten die op VVE-groepen werken moeten ook worden geregistreerd. De houder moet verder de vorderingen op taal en rekenen/ordenen registreren in het Cito/LOVS-systeem. Voor sociaal emotionele en motorische ontwikkeling dient een kindvolgsysteem te worden gebruikt dat afgestemd is met de gemeente. De registratie moet conform protocollen of werkinstructies zijn.
Praktijkgerichte Activiteiten voor Taalontwikkeling
Voorbeelden van VVE-activiteiten
De VVE-activiteiten zijn gericht op het verbeteren van de taalontwikkeling bij jonge kinderen. De verordening bevat een uitgebreid overzicht van activiteiten die kunnen worden uitgevoerd. Hieronder zijn enkele voorbeelden:
1. Voorleesactiviteiten
Een veelgebruikte vorm van VVE-activiteit is het voorlezen aan kinderen. Voorleesactiviteiten helpen bij het verbeteren van het woordenschat, grammatica en verbeeldingsvermogen. Voorbeelden van voorleesactiviteiten zijn:
- VoorleesExpress (Stichting VoorleesExpress): Vrijwilligers lezen wekelijks aan kinderen in hun eigen huis. Deze activiteit is vaak georganiseerd via de bibliotheek.
- BoekStartkoffertje: Nieuwe ouders ontvangen een koffertje met boekjes, een bibliotheekpas en informatie over het voorlezen. Het koffertje is bedoeld voor kinderen van ongeveer 3 maanden oud.
- BoekStartcoach: Een medewerker van de bibliotheek bezoekt ouders om hen te coachen in het voorlezen.
2. Ouders en taalontwikkeling
De VVE-activiteiten leggen ook een nadruk op de taalontwikkeling van ouders. Omdat ouders vaak de belangrijkste taalmodellen zijn voor jonge kinderen, is het belangrijk dat zij zelf ook taalontwikkeling ondersteunen. Voorbeelden van activiteiten die hierop gericht zijn:
- VVE Thuis (Bereslim): Een programma waarin ouders van kinderen tussen 3 en 6 jaar aan de hand van specifieke activiteiten worden ondersteund in het verbeteren van de taalontwikkeling van hun kind.
- Trajekt: Een programma dat ouders helpt bij het verbeteren van hun communicatievaardigheden met hun kinderen. Het programma biedt trainingen in het gebruik van taal, luisteren en het aanmoedigen van kinderen om te praten.
- Ouderscursussen: Ouders kunnen cursussen volgen om te leren hoe ze hun kinderen kunnen ondersteunen in het leren lezen en schrijven.
3. Taalstimulerende activiteiten in de groep
VVE-activiteiten zijn niet alleen gericht op ouders, maar ook op kinderen in de groep. Voorbeelden zijn:
- Taalbeheersing 3F: Activiteiten waarin kinderen leren omgaan met taal, zoals woordenschat uitbreiden, grammatica en spelling leren, en leesvaardigheid verbeteren.
- Spelactiviteiten: Spelen is een natuurlijke manier voor kinderen om te leren. In VVE-activiteiten worden taalgerichte spellen gebruikt om kinderen te stimuleren om te praten, te luisteren en te leren.
- Onderwijsvoorlichting: Ouders en kinderen worden geïnformeerd over het belang van taalontwikkeling in de vroege leeftijd. Deze activiteiten geven ouders inzicht in hoe ze hun kind kunnen ondersteunen in het leren lezen, schrijven en spreken.
Kortdurende activiteiten
Naast langdurige activiteiten zijn er ook kortdurende activiteiten die gericht zijn op jonge kinderen en hun ouders. Deze activiteiten zijn meestal éénmalig of tijdelijk aangeboden. Voorbeelden zijn:
- BoekStartkoffertje: Een koffertje met boekjes en een bibliotheekpas wordt uitgereikt aan ouders van baby's. Deze activiteit is bedoeld om ouders te stimuleren om met hun kinderen te lezen.
- Voorleesdagen: Op specifieke dagen in de bibliotheek of in de kinderopvang wordt een voorleesactiviteit aangeboden. Deze activiteiten zijn bedoeld voor kinderen en hun ouders.
- Taalactiviteiten in de klas: In de voorschoolse klas worden taalgerichte activiteiten aangeboden, zoals het leren van nieuwe woorden, het maken van verhalen en het oefenen van leesvaardigheid.
Uitvoering van VVE-activiteiten
Pedagogisch Plan
Het uitvoeren van VVE-activiteiten is sterk afhankelijk van het pedagogisch plan. Dit plan bevat een beschrijving van het VVE-programma en hoe de vier ontwikkelingsdomeinen (taal, rekenen/ordenen, sociaal emotionele ontwikkeling en motoriek) worden ingevuld. Het plan moet worden opgesteld door de houder van de VVE-activiteit en moet door gecertificeerde beroepskrachten worden uitgevoerd.
Het plan bevat details over:
- De inhoud van het VVE-programma.
- De manier waarop de vier ontwikkelingsdomeinen worden ingevuld.
- De frequentie waarin kinderen aan het taal-intensieve aanbod kunnen deelnemen.
Het pedagogisch plan is essentieel voor de administratieve en pedagogische controle van de VVE-activiteiten.
Aanwezigheidsregistratie
Een belangrijke component van de VVE-activiteiten is de aanwezigheidsregistratie. De houder moet de aanwezigheid van VVE-geïndiceerde kinderen per dagdeel registreren. Dit is een verplichte administratieve maatregel die helpt bij het monitoren van de deelname van kinderen aan VVE-activiteiten.
De registratie moet worden gedaan via een aanwezigheidsregistratiesysteem. Dit systeem moet zowel de aanwezigheid van kinderen als van beroepskrachten op VVE-groepen vastleggen. De registratie is een essentiële bron voor de evaluatie van de activiteiten en voor het bestedingsbeleid van subsidies.
Ontwikkelingsregistratie
Naast aanwezigheidsregistratie is ook ontwikkelingsregistratie verplicht. De houder moet de vorderingen van kinderen op het gebied van taal en rekenen/ordenen vastleggen in het Cito/LOVS-systeem. Voor sociaal emotionele en motorische ontwikkeling dient een kindvolgsysteem te worden gebruikt dat is afgestemd met de gemeente.
De registratie moet conform protocollen of werkinstructies zijn. Deze protocollen bepalen de frequentie, de methoden en de inhoud van de registratie. De ontwikkelingsregistratie is essentieel voor de evaluatie van het effect van VVE-activiteiten en voor het aanpassen van het programma op basis van de behoeften van de kinderen.
Financiële Aspekten
Subsidiehoogte
De subsidiehoogte is geregeld in een tarieventabel die bij de subsidieverordening is gevoegd. De subsidie is locatiegebonden en kan worden aangevraagd per kalenderjaar. De maximumhoogte van de subsidie is afhankelijk van het aantal kinderen dat deelneemt aan de VVE-activiteiten en de intensiteit van het aanbod.
De subsidie wordt bedoeld voor het uitvoeren van activiteiten die gericht zijn op het verbeteren van de taalontwikkeling van jonge kinderen. De subsidies zijn bedoeld voor het kindcentrum, dus voor zowel voor- als vroegschool. De feitelijke kosten van de activiteiten moeten worden vastgelegd in een overzicht per kindcentrum, voorzien van een handtekening voor akkoord door zowel de basisschool als de VVE-gecertificeerde voorziening.
Financiële Controle
De subsidies zijn onderworpen aan financiële controle. De aanvrager moet aantonen dat de subsidies volledig worden besteed aan VVE-activiteiten. Middelen die niet worden besteed aan VVE-activiteiten moeten terugbetaald worden aan de gemeente. De aanvrager moet ook aantonen dat de OAB- en impulsmiddelen die de deelnemende school/scholen ontvangt, volledig worden besteed aan VVE-activiteiten.
De financiële controle is een belangrijke maatregel om ervoor te zorgen dat de subsidies worden besteed aan activiteiten die effectief zijn voor de taalontwikkeling van kinderen. De controle is uitgevoerd door het college van burgemeester en wethouders en is onderdeel van het subsidiebeleid.
Conclusie
De Verordening Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en Taalactiviteiten Primair Onderwijs (TPO) biedt een juridisch en administratief kader voor de financiering en uitvoering van VVE-activiteiten gericht op taalontwikkeling. Deze activiteiten zijn bedoeld voor jonge kinderen met taalachterstanden en zijn bedoeld om de schoolontwikkeling te starten. De verordening regelt subsidies voor gecertificeerde kinderopvang en scholen primair onderwijs, en stelt strikte voorwaarden voor het verlenen en besteden van subsidies.
De uitvoering van VVE-activiteiten is sterk afhankelijk van het pedagogisch plan, aanwezigheidsregistratie en ontwikkelingsregistratie. Deze administratieve maatregelen zijn essentieel voor de evaluatie van de activiteiten en voor het aanpassen van het programma op basis van de behoeften van de kinderen. De activiteiten zijn gericht op ouders en kinderen en omvatten voorleesactiviteiten, taalstimulerende activiteiten in de groep en kortdurende activiteiten.
Het VVE-beleid in Maastricht is een voorbeeld van hoe gemeenten taalontwikkeling van jonge kinderen kunnen ondersteunen. Het beleid is juridisch geregeld en administratief gestructureerd, en biedt een duidelijk kader voor de financiering en uitvoering van VVE-activiteiten.