Inleiding
De Voor- en Vroegschoolse Educatie (VvE) speelt een centrale rol in de opvoeding en ontwikkeling van jonge kinderen in Nederland. Het gaat om een wettelijk gereguleerde vorm van kinderopvang en educatie voor kinderen van 2 tot 4 jaar. Een VvE-programma is erop gericht om de ontwikkeling van kinderen op meerdere vlakken te stimuleren, zoals taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei. Deze educatie vormt een belangrijke voet in de overstap naar de vroegschoolse fase, zoals de basisschool.
In dit artikel wordt een gedetailleerde inzage gegeven in het aantal VvE-plaatsen in Nederland, op basis van de beschikbare gegevens. De focus ligt op de aantalstatistieken, regelgeving, regioverdeling, kenmerken van VvE’s, en bijzonderheden in de praktijk. De doelgroep van het artikel zijn mogelijke ouders, woningontwikkelaars, investeerders en professionals in de sector, die een goed begrip willen krijgen van de huidige situatie en toekomstige trends van de VvE in Nederland.
Aantal VvE-Plaatsen in Nederland
Op basis van de meest recente data (2022) uit het CBS en andere betrouwbare bronnen, is het aantal VvE-plaatsen in Nederland een belangrijke maatstaf voor het aanbod aan kinderopvang en educatie voor jonge kinderen. Deze gegevens geven niet alleen het aantal beschikbare VvE’s aan, maar ook hoe deze verdeeld zijn over regio’s, woningtypen en eigendomssituaties.
Aantallen en kenmerken van VvE’s in Nederland
In 2022 zijn er in Nederland ruim 135.000 VvE’s met minimaal één woning, wat aangeeft dat het aantal VvE’s sinds 2015 met ongeveer 8% is toegenomen. Deze toename komt onder andere voort uit de nieuw aangebrachte woningen die vereist zijn om een VvE te vormen, of door verkoop van meergezinswoningen aan meerdere eigenaren. Ook speelt een rol dat bij aanvraag van een hypotheek voor een appartement vaak een actieve VvE verplicht is.
De meeste VvE’s zijn te vinden in de provincies Zuid- en Noord-Holland, waar 65% van alle VvE’s zijn gevestigd. Dit is een directe gevolg van het hoge aantal meergezinswoningen in deze regio’s. In minder dichtbevolkte gebieden zoals Drenthe, Fryslân, Flevoland en Zeeland zijn er minder VvE’s — slechts 3% van het totale aantal.
Een specifieke analyse van het aantal adressen per VvE toont aan dat bijna de helft van alle VvE’s uit maximaal drie adressen bestaat. Dit betekent dat het meest voorkomende type VvE klein is, vaak bestaande uit beneden- en bovenwoningen. In Groningen is het aantal kleine VvE’s het hoogst, met 66% van de VvE’s met maximaal drie adressen.
VvE en woningeigendom
VvE’s zijn meestal vereist in meergezinswoningen, zoals appartementen en koopwoningen die gedeeld worden door meerdere eigenaren. In 2022 valt 18,6% van de woningen in Nederland onder een VvE, wat betekent dat ruim een vijfde van de woningen in Nederland onder een VvE staat. In sommige gemeenten is dit percentage aanzienlijk hoger.
De top tien gemeenten met het hoogste aandeel VvE-woningen zijn:
- Amsterdam (55,7%)
- Den Haag (52,7%)
- Leidschendam-Voorburg (45,1%)
- Rotterdam (44,5%)
- Rijswijk (43,3%)
- Diemen (41,9%)
- Schiedam (39,6%)
- Utrecht (34,3%)
- Delft (32,3%)
- Capelle aan den IJssel (32,1%)
In tegenstelling daarmee zijn er gemeenten waar het aandeel VvE-woningen zeer laag is, zoals Dantumadiel (0,5%), Rozendaal (0,7%) en Staphorst (1,5%). Deze gemeenten zijn overwegend landelijk of lopen weinig meergezinswoningen.
VvE-Indicatie en Gebruik
Een VvE-indicatie is een medische indicatie die wordt afgegeven door een jeugdgezondheidszorg of consultatiebureau, en geeft aan dat een kind extra aandacht nodig heeft in de voor- en vroegschoolse fase. De indicatie dient als een ondersteuning om het kind beter in kaart te brengen en een aangepaste educatieve omgeving te bieden.
In de gemeente Rhenen is in 2015 bijvoorbeeld geconstateerd dat 66 kinderen een VvE-indicatie hadden, waarvan er 57 deze indicatie ook daadwerkelijk gebruikten in een VvE-voorwaardering. In totaal waren er 425 kinderen in de peilperiode (december 2015) die een VvE-plek nodig hadden. Van deze kinderen kregen 66 een VvE-indicatie, en 14 kregen deze indicatie exclusief op basis van een opleidingsprogramma voor ouders.
Het is belangrijk op te merken dat 15% van alle peuters in Nederland geen VvE-plek heeft, wat landelijk al een aanzienlijk percentage is. In Rhenen is dit percentage zelfs 40%, waarvan 165 kinderen op informele of thuisopvang afhankelijk zijn. Ouders gaven als reden voor het niet gebruiken van VvE-plekken: geloofsovertuiging, wachtlijsten of andere vormen van hulpverlening.
Harmonisatie van VvE en Peuterspeelzalen
In de jaren voor 2018 is in Nederland een proces gestart om peuterspeelzalen en kinderdagverblijven te harmoniseren. Het doel van deze harmonisatie was om één voorschools educatief stelsel te creëren voor kinderen van 2,5 tot 4 jaar. Dit werd opgelegd door het Rijk, dat streefde naar kwaliteitsverbetering, uniforme financiering en betere afstemming met het basisonderwijs.
De harmonisatie berust op drie kernprincipes:
- Versterking van de pedagogische kwaliteit,
- Één kwaliteitskader voor peuterspeelzalen en kinderdagverblijven,
- Één financieringsstructuur voor tweeverdieners.
De gemeente Rhenen heeft deze harmonisatie al in 2017 ingevoerd, een jaar eerder dan landelijk wettelijk was vereist. Dit is gedaan in overleg met lokale organisaties en is mede mogelijk gemaakt door gunstige financiële voorwaarden.
VvE-Indicatie en Warme Overdracht
Een belangrijk onderdeel van de VvE is de warme overdracht. Dit is een mondelinge overdracht van kindgegevens bij de overgang van de voorschoolse naar de vroegschoolse fase. Deze warme overdracht is aanvullend op de schriftelijke overdracht en dient om ervoor te zorgen dat elke relevante informatie over het kind aanwezig is in de nieuwe educatieve omgeving.
In 2015 is in Rhenen bijvoorbeeld geconstateerd dat 165 peuters geen VvE-plek gebruikten. Van deze 165 kinderen hadden er 4 een VvE-indicatie, maar kozen niet voor een VvE-plek. Ouders gaven als reden: geen belangstelling (meestal vanwege geloofsovertuiging), andere vorm hulpverlening, of wachtlijsten. Deze gegevens benadrukken hoe belangrijk het is dat VvE-plekken niet alleen beschikbaar zijn, maar ook werkelijk toegankelijk zijn voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben.
VvE en Hypotheken
Een andere interessante ontwikkeling is dat VvE’s vaak een rol spelen bij hypotheken. In het kader van een hypotheektoekenning is het bijvoorbeeld vereist dat een VvE actief is. Dit betekent dat eigenaren van woningen, vooral in appartementen, verplicht zijn om deel te nemen aan een VvE om de financiering van hun woning te realiseren. Dit heeft geleid tot een toename van VvE’s in gebieden met een hogere woningbouwactiviteit, zoals Flevoland (23% toename) en Zeeland (15% toename). In Groningen is het aantal VvE’s zelfs gedaald met bijna 1%, wat mogelijk te maken heeft met sleutelen of de afwezigheid van meerdere eigenaren.
Aantal VvE’s per Provincie en Regionale Verschillen
De verdeling van VvE’s is niet gelijk over het land verspreid. In de meest dichtbevolkte regio’s, zoals Zuid- en Noord-Holland, is het aantal VvE’s het hoogst. In 2022 zijn er in Zuid-Holland 30.860 VvE’s met maximaal drie adressen, terwijl in Flevoland dit aantal slechts 200 bedraagt. In minder dichtbevolkte gebieden, zoals Drenthe en Fryslân, is het aantal VvE’s relatief laag. Dit is te verklaren door het kleinere aantal meergezinswoningen in deze regio’s.
De tabel hieronder toont het aantal VvE’s per provincie:
| Provincie | Aantal VvE’s (2022) | Aantal VvE’s (2015) |
|---|---|---|
| Zuid-Holland | 51.965 | 49.955 |
| Noord-Holland | 35.890 | 31.985 |
| Utrecht | 10.525 | 9.535 |
| Gelderland | 10.150 | 9.220 |
| Noord-Brabant | 8.815 | 7.820 |
| Groningen | 5.725 | 5.760 |
| Limburg | 4.285 | 3.900 |
| Overijssel | 3.125 | 2.795 |
| Fryslân | 1.355 | 1.230 |
| Zeeland | 1.310 | 1.140 |
| Drenthe | 1.015 | 895 |
| Flevoland | 925 | 750 |
Deze cijfers tonen het toegenomen aantal VvE’s in de meeste regio’s, met uitzondering van Groningen, waar het aantal VvE’s gedaald is. Dit laat zien dat regio’s met meer woningbouwactiviteit en meergezinswoningen meestal ook meer VvE’s nodig hebben.
VvE en Eigenaren
Het aantal eigenaren per VvE is vaak niet gelijk aan het aantal adressen. In sommige gevallen kunnen er twee eigenaren zijn voor twintig adressen, wat toch een VvE vereist. De gemiddelde VvE bestaat dus niet uit een vaste verhouding, maar is afhankelijk van de eigendomssituatie van het pand.
De meeste VvE’s (66%) bestaan uit maximaal drie adressen, wat betekent dat het meest voorkomende type VvE klein is. In Flevoland en Drenthe zijn de VvE’s vaak groter, met meer dan 20 adressen. Dit is waarschijnlijk het gevolg van grotere woningcomplexen of historisch ontstane situaties waarin meerdere eigenaren zijn gevormd.
Conclusie
In dit artikel is gebleken dat het aantal VvE-plaatsen in Nederland een belangrijke maatstaf is voor de toegankelijkheid van kinderopvang en voor- en vroegschoolse educatie. De data tonen aan dat bijna een vijfde van de woningen in Nederland onder een VvE valt, met aanzienlijke verschillen tussen de regio’s. De meeste VvE’s zijn te vinden in Zuid- en Noord-Holland, waar ook het meeste meergezinswoningen zijn.
Hoewel de meeste VvE’s klein zijn (met maximaal drie adressen), zijn er ook grotere VvE’s, vooral in regio’s met meer woningbouwactiviteit. De VvE-indicatie speelt een belangrijke rol in het identificeren van kinderen die extra aandacht nodig hebben, en de warme overdracht zorgt ervoor dat deze informatie goed doorgaat naar de vroegschoolse fase.
De harmonisatie van peuterspeelzalen en kinderdagverblijven heeft geleid tot een uniformere aanpak van kinderopvang in Nederland, waarbij kwaliteit en financiering centraal staan. In de komende jaren is het belangrijk om te blijven letten op de toegankelijkheid van VvE-plekken, zodat alle kinderen de nodige ondersteuning krijgen in de voor- en vroegschoolse fase.