Inleiding
Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt een essentiële rol in de ontwikkeling van jonge kinderen. Het biedt een gestructureerd en samenhangend aanbod van activiteiten dat gericht is op het stimuleren van de cognitieve, sociaal-emotionele, motorische en taalontwikkeling van kinderen van 2 tot 8 jaar. De activiteiten die in VVE-voorzieningen worden aangeboden, zijn cruciaal voor het ontwikkelen van vaardigheden die later van pas komen in de basisschool. In dit artikel worden verschillende VVE-methoden en programma’s besproken, evenals de praktijkrichtlijnen en voorgeschreven structuur die daarmee gepaard gaan. De nadruk ligt op concrete voorbeelden van activiteiten, pedagogische benaderingen en de rol van de pedagogisch medewerker (pm’er) in het VVE-programma. Daarnaast wordt ingegaan op de financiële en juridische kaders die van toepassing zijn op activiteiten in VVE-voorzieningen, zoals subsidies en budgetverdeling binnen kindcentra.
VVE-methoden en programma’s
Piramide
Een van de bekendste VVE-methoden is Piramide, een totaalprogramma gericht op kinderen van 0 tot 7 jaar. Het bestaat uit elf thema’s en projecten die alle SLO-doelen dekken, met een bijzondere nadruk op de cognitieve ontwikkeling. Een uniek aspect van Piramide is de beschikbaarheid van een digitale versie, die het plannen van projecten en activiteiten vergemakkelijkt.
Elk project in het Piramide-programma is opgebouwd uit vier stappen: oriënteren, demonstreren, verbreden en verdiepen. Deze structuur biedt de pm’er duidelijke richtlijnen om met het programma te werken. De activiteiten zijn zo opgesteld dat ze de onderzoekende houding van kinderen stimuleren. Daarnaast worden de creativiteit, samenwerking en metacognitieve vaardigheden van kinderen ondersteund. Voor kinderen die extra aandacht nodig hebben, wordt tutoring aangeboden. Spel blijft de motor van ontwikkeling in het Piramide-programma.
Startblokken
Startblokken is een spelgerichte VVE-methode voor kinderen van 0 tot 8 jaar. Het programma is gebaseerd op drie kernprincipes, de zogenaamde 3B’s: betekenisvolle activiteiten, bemiddelende rol van de volwassenen en brede ontwikkeling. In dit model leren pedagogisch medewerkers hoe ze aansluiten bij het gedrag en de woorden van kinderen, waarna ze activiteiten ontwerpen die gericht zijn op de ontwikkelingsbehoeften van de groep.
Observatie, interactie, evaluatie en reflectie zijn centrale elementen in de Startblokken-methode. Hierbij ligt de nadruk op vragen als: wat heb ik gezien, wat betekent dit voor het volgende thema en hoe kan ik als pm’er de activiteit uitbreiden of verdiepen? Het programma stelt ook eisen aan de gerichte begeleiding van de pm’er, waarbij interacties tussen kinderen en de pm’er cruciaal zijn voor de ontwikkeling.
Aap!
Aap! is een uniek programma dat is ontwikkeld door Gastouderland voor de VVE. Het programma richt zich op de sociaal-emotionele, motorische, cognitieve en zintuigelijke ontwikkeling van kinderen. Aap! is een knuffelbeest dat als symbool dienst doet voor het programma en helpt om kinderen op een speelse manier voor te bereiden op school.
Activiteiten met Aap! kunnen eenvoudig worden ingevoegd in het dagprogramma, zoals tijdens het eten, verschonen of buiten spelen. De nadruk ligt op interactie en communicatie tussen gastouders en kinderen, evenals tussen kinderen onderling. Daarnaast ontvangen ouders een aparte ouderbrief bij elk thema, zodat zij weten wat de gastouder in die periode doet. Hierdoor kunnen ouders ook thuis inspelen op het thema.
Basistraining voor VVE-pedagogisch medewerkers
De basistraining VVE richt zich op de fundamentele rol van de pm’er in de ontwikkeling van kinderen. In tegenstelling tot andere pedagogische trainingen, legt de basistraining niet het accent op de pedagogisch-educatieve vaardigheden, maar op wat het kind nodig heeft voor zijn ontwikkeling en welke rol de pm’er daarbij speelt.
Belangrijke concepten in de basistraining zijn de talentendriehoek, de 3V’s (verkennen, verbinden en verrijken) en de zes interactievaardigheden. De pm’er leert hoe hij of zij kinderen een stap verder kan brengen in hun ontwikkeling door te kijken naar hun interesse, deze te verbinden met activiteiten en een ontwikkelingsdoel te stellen. Dit helpt om de activiteit te verrijken en het leerproces te versterken.
Een karakteristiek van de basistraining is dat pm’ers leren bewust naar het spel van kinderen te kijken en dit spel te verrijken. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door gewone routinehandelingen, zoals jassen aantrekken of eten, te benutten als lernmomenten. De pm’er leert dus niet alleen actief te observeren, maar ook betekenisvolle speel-leeractiviteiten te organiseren.
Juridische en financiële kaders voor VVE-activiteiten
Subsidie en budgetregelingen
VVE-activiteiten vallen onder subsidies die worden uitgekeerd op basis van de Subsidieverordening Peuter- en VVE-arrangementen. Deze subsidies zijn bedoeld voor het kindcentrum en gelden zowel voor de vroege jaren als voor de VVE. Een belangrijke aandachtspunt is het activiteitenbudget, dat moet worden besteed binnen de voorgeschreven richtlijnen.
Volgens de regeling geldt dat het activiteitenbudget rechtmatig moet worden besteed, waarbij een overzicht per kindcentrum moet worden opgesteld. Dit overzicht moet de kostenposten bevatten, inclusief de feitelijke kosten, en worden voorzien van een handtekening “voor akkoord” door zowel de basisschool als de gecertificeerde VVE-voorziening binnen het kindcentrum.
Daarnaast zijn er bepalingen inzake de subsidiehoogte en subsidieduur. De subsidiehoogte voor vroegschoolse educatie is geregeld in de bijlage tarieventabel VVE, terwijl de subsidieduur per kalenderjaar wordt toegekend tot einde 2020. Deze regelingen zijn met terugwerkende kracht van toepassing vanaf 1 januari 2017.
Juridische kaders en regelgeving
De regelingen voor VVE-arrangementen zijn opgesteld door gemeenten en worden vaak vastgelegd in een lokale regelgeving. Een voorbeeld hiervan is de regeling van de gemeente Enschede, die de Nadere regels voor VVE-arrangementen bevat. In deze regeling worden begripsbepalingen vastgelegd, zoals wat precies wordt verstaan onder VVE, het landelijk register kinderopvang en peuterspeelzalen (LRKP) en de rol van het college van burgemeester en wethouders.
Hoewel deze regeling in 2022 is vervallen, geeft ze wel een goed beeld van de juridische structuur die voorheen gold en die in andere gemeenten mogelijk nog van toepassing is. Het is daarom belangrijk dat VVE-voorzieningen regelmatig controleren of de huidige regelgeving aansluit bij de praktijk van activiteiten die zij uitvoeren.
Rol van de pm’er in het ontwikkelen van VVE-activiteiten
De pedagogisch medewerker speelt een centrale rol in het ontwikkelen en uitvoeren van VVE-activiteiten. Zijn of haar taak is het niet alleen om activiteiten aan te bieden, maar ook om deze op maat te maken aan de ontwikkelingsbehoeften van de kinderen in de groep. Dit betekent dat de pm’er goed moet waar kunnen nemen wat de kinderen doen en zeggen, en hoe hij of zij hierop kan aansluiten.
In het Piramide-programma ligt de nadruk op het aanbieden van een beredeneerd programma, waarbij de pm’er een duidelijke structuur biedt, maar ook ruimte maakt voor interactie en creativiteit. In het Startblokken-programma is de focus op het aansluiten op de interesse van kinderen, waarbij activiteiten worden ontworpen op basis van observaties en reflectie.
In het Aap!-programma draagt de pm’er zorg voor de integratie van het programma in het dagelijkse programma, bijvoorbeeld tijdens het eten of spelen. De pm’er leert hierbij ook omgaan met ouders en hen te informeren over de activiteiten via de ouderbrief, zodat er een coöperatieve relatie ontstaat tussen de voorschoolse educatie en de ouders.
Samenwerking binnen het kindcentrum
In de praktijk van VVE-activiteiten is er vaak sprake van samenwerking binnen het kindcentrum, waarbij zowel de basisschool als de VVE-voorziening een rol spelen. Dit vraagt om een goed coördinatieplan en een overzicht van de activiteiten die binnen het kindcentrum worden uitgevoerd. De activiteitenbudgetregeling maakt dit mogelijk, mits het budget op een duidelijke en transparante manier wordt gebruikt.
De subsidieaanvraag voor VVE-activiteiten moet worden ingediend door het schoolbestuur primair onderwijs, en dient te vermelden voor welke scholen de subsidie wordt aangevraagd. Dit betekent dat er een duidelijke samencoördinatie moet zijn tussen de VVE-voorziening en de basisschool, zodat activiteiten zowel in de vroege jaren als in de VVE worden aangeboden en ondersteund.
Conclusie
Activiteiten in VVE-voorzieningen vormen een essentieel onderdeel van de voor- en vroegschoolse educatie. De beschikbare methoden en programma’s, zoals Piramide, Startblokken en Aap!, bieden een duidelijke structuur en richtlijnen voor het ontwikkelen van activiteiten die gericht zijn op de cognitieve, sociaal-emotionele, motorische en taalontwikkeling van jonge kinderen. De rol van de pm’er is hierin cruciaal, aangezien hij of zij verantwoordelijk is voor het aanbieden van betekenisvolle activiteiten die aansluiten bij de ontwikkelingsbehoeften van de kinderen.
Daarnaast is het van belang om rekening te houden met de juridische en financiële kaders die van toepassing zijn op VVE-activiteiten. Deze omvatten subsidies, budgetregelingen en lokale regelgeving. Het is daarom noodzakelijk dat VVE-voorzieningen regelmatig controleren of hun praktijk aansluit bij deze regelgeving, zodat er sprake is van juridisch en financieel verantwoorde activiteiten.
Tot slot is samenwerking binnen het kindcentrum een belangrijk aspect van VVE-activiteiten. Dit vraagt om transparantie in het gebruik van subsidies en een goed coördinatieplan tussen de VVE-voorziening en de basisschool. Hierdoor kan ervoor worden gezorgd dat kinderen zowel in de vroege jaren als in de VVE een gestructureerd en samenhangend aanbod van activiteiten krijgen dat bijdraagt aan hun ontwikkeling.