Inleiding
Wanneer een huwelijk of partnerschap is aangegaan in algehele gemeenschap van goederen, ontstaat er een specifieke juridische situatie die invloed heeft op de verdeling van vermogen bij scheiding of overlijden. Dit geldt ook bij het aanvragen van een erfpacht, een juridisch instrument dat vaak wordt gebruikt bij het opbouwen van een woning of het beheren van erfopvolging. In dit artikel worden de belangrijkste aspecten van het onderwerp uiteengezet, met een focus op hoe de gemeenschap van goederen kan beïnvloeden wat geërfd of verdiend wordt binnen een huwelijk of partnerschap.
De wetgeving die van toepassing is, is voornamelijk bepaald door de wetswijziging van 2018, die de regels rond de gemeenschap van goederen heeft aangepast. De verdeling van het vermogen tijdens een huwelijk of partnerschap, de rol van een testament, en de toepassing van een uitsluitingsclausule zijn cruciale onderdelen van dit onderwerp. Het is van belang om hier bewust mee om te gaan, zowel bij het aanvragen van een erfpacht als bij eventuele scheiding of overlijden.
In het volgende deel wordt nader ingegaan op de juridische regels rond de gemeenschap van goederen, met aandacht voor de praktische gevolgen voor huwelijksparen en partners die overwegen een erfpacht aan te vragen.
Wat is gemeenschap van goederen?
De gemeenschap van goederen is een juridisch concept dat bepaalt hoe de bezittingen en schulden van huwelijksparen of partners worden verdeeld. Tot 2018 was in Nederland de standaard regel dat bij het huwelijk alle bezittingen en schulden automatisch in een algehele gemeenschap van goederen vielen. Dit betekende dat alles wat tijdens het huwelijk werd verworven of aangegrepen, gezamenlijk eigendom was.
Sinds de wetswijziging van 2018 geldt een beperkte gemeenschap van goederen als standaard. Hierbij zijn alleen de bezittingen en schulden die tijdens het huwelijk of partnerschap zijn verworven gezamenlijk. De bezittingen die voor het huwelijk of partnerschap zijn verworven, blijven privé-eigendom.
Stel dat één van de partners een woning bezit voor het huwelijk. Deze woning blijft dan privé-eigendom, maar eventuele aanpassingen of extra aflossing die tijdens het huwelijk plaatsvinden, vallen onder de beperkte gemeenschap van goederen. Dit heeft gevolgen voor de verdeling van vermogen bij scheiding of overlijden.
Algehele versus beperkte gemeenschap van goederen
Hoewel de beperkte gemeenschap van goederen de standaard is geworden, is het nog steeds mogelijk om te kiezen voor een algehele gemeenschap van goederen. Deze keuze wordt vastgelegd in huwelijkse voorwaarden bij een notaris. Het is bijvoorbeeld verstandig om dit te doen wanneer een huwelijkspaar samen een woning wil kopen, maar de koop is op één naam geregistreerd terwijl de andere partner al jarenlang meebetaalt aan de kosten.
De keuze voor een algehele gemeenschap van goederen kan het vermogen van beide partners gelijk verdeling, ongeacht wanneer de bezittingen zijn verworven. Dit is ook de goedkoopste manier om gezamenlijk een woning te kopen.
Praktijkvoorbeeld
Stel dat Kees en Jaap in 2010 een geregistreerd partnerschap aangegaan hebben zonder voorwaarden. Hierdoor ontstaat een algehele gemeenschap van goederen. Jaap erfde in 2015 geld van zijn vader, die een testament met een uitsluitingsclausule had gemaakt. Hierdoor viel de erfenis buiten de gemeenschap van goederen. Jaap gebruikt het geërfde geld vervolgens om een extra aflossing te doen op de gezamenlijke woning. Bij scheiding in 2025 ontstaat er een vergoedingsrecht. Dit betekent dat Jaap het recht heeft op terugbetaling van het geërfde vermogen dat hij heeft geïnvesteerd in het gezamenlijke vermogen.
Erfpacht en gemeenschap van goederen
Bij het aanvragen van een erfpacht – een juridische regeling waarbij de huurder een deel van de eigenaarschap van een woning verkrijgt – is het belangrijk om rekening te houden met de vorm van gemeenschap van goederen van het huwelijk of partnerschap. Als een huwelijkspaar bijvoorbeeld samen een woning wil bouwen of kopen op basis van een erfpachtregeling, kunnen de bezittingen en schulden van beide partners beïnvloeden wat er juridisch en financieel van toepassing is.
Bij een beperkte gemeenschap van goederen wordt bijvoorbeeld een deel van de investeringen in een woning gezamenlijk aangerekend, terwijl de initiële bezittingen privé blijven. Dit kan het vermogen van beide partners beïnvloeden bij scheiding of overlijden.
Invloed van een testament op erfpacht
Een testament speelt een belangrijke rol bij het bepalen van hoe een erfpachtregeling wordt verdeeld. Als een partner bijvoorbeeld een woning of een deel van een woning als erfpacht heeft aangevraagd, en de andere partner komt te overlijden, kan het vermogen dat de overledene heeft afgelost of geïnvesteerd in de woning onder de gemeenschap van goederen vallen. Dit betekent dat de overlevende partner recht kan hebben op een deel van dat vermogen bij scheiding of overlijden.
Om dit te voorkomen, is het verstandig om in het testament een uitsluitingsclausule vast te leggen. Deze clausule bepaalt dat bepaalde bezittingen of schenkingen niet in de gemeenschap van goederen vallen.
Praktijkvoorbeeld
Stel dat Frank in 2005 geld heeft geërfd van zijn ouders. Zijn huwelijkspartner Jantien en hij zijn in 1995 getrouwd en hebben geen huwelijkse voorwaarden gemaakt. De ouders van Frank hadden geen testamenten. Tussen Frank en Jantien bestond een algehele gemeenschap van goederen. Omdat de ouders van Frank geen testamenten hadden, is er geen uitsluitingsclausule van toepassing. Jantien heeft dus recht op de helft van de erfenis bij scheiding.
Als Frank de geërfde middelen gebruikt om een extra aflossing te doen op de gezamenlijke woning, ontstaat er automatisch een vergoedingsrecht. Bij scheiding in 2025 heeft Frank het recht op terugbetaling van het vermogen dat hij heeft geïnvesteerd in het gezamenlijke vermogen.
Uitsluitingsclausule bij erfpacht
Hoewel de wetswijziging van 2018 bepaalt dat een schenking of erfenis automatisch privé-eigendom is binnen een beperkte gemeenschap van goederen, is het nog steeds verstandig om een uitsluitingsclausule vast te leggen in het testament of bij de schenking. Dit geldt ook bij het aanvragen van een erfpacht, waarbij het vermogen van één partner kan worden geïnvesteerd in een gezamenlijke bezitting.
De uitsluitingsclausule zorgt ervoor dat het vermogen dat wordt geërfd of geschonken niet in de gemeenschap van goederen valt. Dit is bijzonder relevant bij erfpachtregelingen waarbij één partner een deel van de eigendom verkrijgt, maar de andere partner ook investeert in de woning.
Belang van een uitsluitingsclausule
- Beveiliging van privé-eigendom: Zorg dat geërfd of geschonken vermogen buiten de gemeenschap van goederen blijft.
- Duidelijkheid bij scheiding of overlijden: Vermijd conflicten over de verdeling van het vermogen.
- Flexibiliteit in het vermogensbeheer: Laat partners bepalen hoe vermogen wordt verdeeld in specifieke situaties.
Gevolgen bij scheiding of overlijden
Bij scheiding of overlijden kan de gemeenschap van goederen van groot belang zijn voor de verdeling van het vermogen. Dit geldt zowel voor de erfpachtregeling als voor de verdeling van erfgenamen.
Scheiding
Bij scheiding wordt het vermogen verdeeld op basis van de vorm van gemeenschap van goederen. Bij een beperkte gemeenschap wordt alleen het vermogen dat tijdens het huwelijk of partnerschap is verworven gezamenlijk aangerekend. De bezittingen die voor het huwelijk of partnerschap zijn verworven, blijven privé-eigendom.
Bij een algehele gemeenschap wordt het vermogen gelijk verdeeld, ongeacht wanneer de bezittingen zijn verworven. Dit kan van invloed zijn op hoe een erfpachtregeling of een erfenis wordt verdeeld.
Overlijden
Bij overlijden van één van de partners kan het vermogen van de overledene worden verdeeld volgens de wettelijke regels van erfopvolging, tenzij er een testament is opgemaakt. De gemeenschap van goederen kan dan bepalen of het vermogen van de overledene in het gezamenlijke vermogen valt of niet.
Als bijvoorbeeld een partner een erfpacht heeft aangevraagd, en het andere deel van de woning is gezamenlijk aangegrepen, kan het vermogen van de overledene beïnvloeden hoe de woning wordt verdeeld. De overlevende partner kan bijvoorbeeld recht hebben op een aandeel in het vermogen van de overledene, afhankelijk van de vorm van gemeenschap van goederen.
Wat zijn de praktische stappen bij het aanvragen van een erfpacht?
Als een huwelijkspaar of partnerschap overweegt een erfpacht aan te vragen, zijn er een aantal juridische en praktische stappen die worden genomen:
- Bevraging van huwelijkse voorwaarden of partnerschapvoorwaarden: Controleer of er huwelijkse of partnerschapvoorwaarden zijn gemaakt. Dit bepaalt of er een algehele of beperkte gemeenschap van goederen is.
- Opstellen van een testament of schenking: Zorg voor duidelijke afspraken over hoe vermogen wordt verdeeld. Gebruik eventueel een uitsluitingsclausule om geërfd of geschonken vermogen buiten de gemeenschap van goederen te houden.
- Juridisch advies inschakelen: Overleg met een notaris of jurist om te bepalen hoe de erfpachtregeling wordt opgezet en welke gevolgen dit heeft voor de gemeenschap van goederen.
- Vermogensverdeling vastleggen: Zorg dat de verdeling van het vermogen duidelijk is geregeld in de huwelijkse voorwaarden of partnerschapvoorwaarden. Dit voorkomt conflicten bij scheiding of overlijden.
- Investeringen in de woning documenteren: Als een partner geërfd of geschonken vermogen investeert in de gezamenlijke woning, is het verstandig om dit schriftelijk vast te leggen. Dit zorgt voor duidelijkheid over de vergoedingsrechten.
De rol van de wetswijziging van 2018
De wetswijziging van 2018 heeft de regels rond de gemeenschap van goederen aangepast. De nieuwe wet bepaalt dat een schenking of erfenis automatisch privé-eigendom is binnen een beperkte gemeenschap van goederen, mits er sprake is van een beperkte gemeenschap. Dit geldt zonder dat er een uitsluitingsclausule nodig is.
Toch is het nog steeds verstandig om bij elke schenking of in elk testament een uitsluitingsclausule vast te leggen. Want ook onder de nieuwe wet is het nog mogelijk om te trouwen in een algehele gemeenschap van goederen. Dit is bijvoorbeeld de goedkoopste manier om samen een woning te kopen, vooral als het huis op één naam staat en de andere partner al jarenlang meebetaalt aan de kosten.
Conclusie
Het aanvragen van een erfpacht in het kader van een huwelijk of partnerschap vraagt om een duidelijke juridische en financiële planning. De vorm van gemeenschap van goederen – of het nu gaat om een beperkte of algehele gemeenschap – heeft grote invloed op hoe vermogen wordt verdeeld bij scheiding of overlijden. Het is daarom verstandig om rekening te houden met de juridische regels en eventueel advies in te winnen bij een notaris of jurist.
Bij het aanvragen van een erfpacht kan het vermogen van één partner worden geïnvesteerd in een gezamenlijke woning. Hierdoor kan een vergoedingsrecht ontstaan, wat betekent dat de partner het recht heeft op terugbetaling van het geïnvesteerde vermogen bij scheiding. Het opstellen van een testament met een uitsluitingsclausule zorgt ervoor dat bepaalde bezittingen of schenkingen buiten de gemeenschap van goederen vallen.
De wetswijziging van 2018 heeft de regels rond de gemeenschap van goederen aangepast, maar het is nog steeds verstandig om juridische afspraken vast te leggen. Dit voorkomt conflicten en zorgt voor duidelijkheid bij scheiding of overlijden. Het aanvragen van een erfpacht vraagt dus niet alleen om een juridische regeling, maar ook om een goed overleg tussen de partners over hoe het vermogen wordt beheerd en verdeeld.