De energietransitie verandert de manier waarop we energie opwekken, transporteren en gebruiken. Voor netbeheerders zoals Enexis is dit een grote uitdaging, aangezien de vraag naar elektriciteit sterk toeneemt, maar de uitbreiding van het elektriciteitsnet niet even snel kan volgen. Het Investeringsplan 2026–2028 van Enexis is daarom een cruciale strategie om het energienet te versterken, ruimte te maken voor groene energie en de verwachtingen van een sneller groeiende maatschappij aan te kunnen. Dit artikel biedt een gedetailleerde beschrijving van de aanpak, de vier pijlers die Enexis heeft uitgekozen, en de uitdagingen die op de lange termijn het project kunnen beïnvloeden.
Inleiding
Enexis is verantwoordelijk voor het beheer van het elektriciteitsnet in het zuiden van Nederland. Met de opkomst van hernieuwbare energiebronnen, zoals zonne- en windenergie, en de toenemende elektrificatie van transport en industrie, stijgt de druk op het net. Het Investeringsplan 2026–2028, dat op 31 oktober 2024 is gepubliceerd, bevat een uitgebreide roadmap met een investering van €7 miljard in drie jaar. Het doel is om het net sterk genoeg te maken om aan de toekomstige vraag te voldoen, terwijl tegelijkertijd prioriteit wordt gegeven aan duurzame oplossingen en maatschappelijke waarden.
Deze investeringen zijn opgenomen in vier strategische pijlers: bouwen en uitbreiden, flexibel netgebruik, regionale programmering met provincies en faciliteren van een uitgebreidere energiemix. Buiten deze uitbreidingen blijven echter ook vertragingen optreden, veroorzaakt door factoren als stikstofproblematiek, beperkte ruimte voor energie-infrastructuur en tekort aan uitvoeringscapaciteit. In dit artikel worden deze ontwikkelingen en de maatregelen die Enexis neemt, nader toegelicht.
Pijler 1: Bouwen en uitbreiden
De eerste pijler van het Investeringsplan draait om fysieke versterking van het elektriciteitsnet. Dit gebeurt door het bouwen en uitbreiden van elektriciteitsstations en het aanleggen van extra kabels. Tijdens de periode 2026–2028 is het plan om 42 nieuwe hoogspanningsstations te bouwen en 130 bestaande stations uit te breiden. Daarnaast wordt er 15.500 kilometer aan nieuwe elektriciteitskabel aangelegd. Deze investeringen zijn van levensbelang om de netcongestie te verlichten en ruimte te maken voor zowel de woningbouw als de groeiende industriële sectoren.
In de praktijk betekent dit dat in regio’s zoals de Eemshaven in Groningen, de netcapaciteit wordt uitgebreid om groene energieproductie mogelijk te maken. Deze uitbreidingen zijn nodig om de toekomstige vraag te kunnen afhandelen, maar ook om de huidige knelpunten in het net te verhelpen. Echter, zoals vermeld in het plan, zijn er al projecten met vertragingen, zoals bijvoorbeeld in Almelo Mosterdpot en Hengelo Weideweg. Deze vertragingen worden grotendeels veroorzaakt door logistieke en juridische obstakels die het uitvoeren van de werkzaamheden vertragen.
Pijler 2: Flexibel netgebruik
De tweede pijler van het Investeringsplan richt zich op het flexibel inzetten van het bestaande elektriciteitsnet. Hierbij gaat het om het stimuleren van klanten om stroom te gebruiken buiten piektijden of gebruik te maken van eigen flexibiliteit, zoals opslagcapaciteit of zonnepanelen. Deze aanpak helpt om de druk op het net in piekmomenten te verlagen en zo meer ruimte te creëren voor groeiende vraag.
De focus op flexibel netgebruik is een kostenefficiënte strategie. In plaats van alleen fysieke uitbreidingen, gebruikt Enexis ook slimme oplossingen om het bestaande net efficiënter in te zetten. Dit kan bijvoorbeeld bestaan in het stimuleren van industriële klanten om hun productiecapaciteit in te schakelen op momenten dat het net minder belast is. Door dergelijke maatregelen te nemen, kan het net sneller groeien zonder dat er noodzakelijk extra investeringen in fysieke infrastructuur nodig zijn.
Pijler 3: Regionale programmering met provincies
De derde pijler betreft samenwerking met overheden op provinciaal niveau. De regionale programmering met provincies is een strategie waarbij Enexis in overleg treedt met lokale overheden om te bepalen welke projecten de hoogste maatschappelijke prioriteit hebben. Dit kan bijvoorbeeld projecten zijn die gericht zijn op woningbouw of economische ontwikkeling.
In deze aanpak is het doel om de investeringen zo gericht mogelijk in te zetten, waar ze het meeste effect hebben op de lokale economie en maatschappij. Door samenwerking te stimuleren met gemeenten en provincies, kan het Investeringsplan worden afgestemd op de specifieke behoeften van elk gebied. Dit helpt om conflicten te voorkomen, bijvoorbeeld in verband met stikstofproblematiek of bebouwingsplannen, en zorgt voor een meer gestructureerde en doelgerichte aanpak van de netversterking.
Pijler 4: Faciliteren van een uitgebreidere energiemix
De vierde en laatste pijler van het Investeringsplan is gericht op het uitbreiden van de energiemix met groen gas, waterstof en warmte. Hierbij gaat het om het verminderen van de druk op het elektriciteitsnet door alternatieve energiebronnen in te zetten. Groen gas en waterstof kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt als een alternatief voor elektriciteit in zowel industriële als huishoudelijke contexten.
Deze aanpak helpt om de toekomstige vraag naar elektriciteit op een diversere manier te verwerken en vermindert de afhankelijkheid van elektriciteit alleen. Door groen gas en warmte op te nemen in het energieplan, zorgt Enexis ervoor dat de druk op het elektriciteitsnet niet onevenredig toeneemt, wat op lange termijn een duurzamere en robuustere energievoorziening mogelijk maakt.
Proces en juridische kaders
Het opstellen van het Investeringsplan is een verplichting van de toezichthouder ACM. Enexis werkt hierbij nauw samen met provincies, gemeenten, TenneT en marktpartijen. Na de publicatie van het plan op 31 oktober 2024, kunnen overheden tot en met 28 november een zogeheten zienswijze indienen. Op 2 januari 2026 wordt het Investeringsplan officieel aangeboden aan de ACM. Afhankelijk van de reactie van de ACM wordt het plan in het voorjaar van 2026 definitief vastgesteld.
Deze procedure is een essentieel onderdeel van het juridische kader waarin Enexis werkt. Het zorgt voor transparantie en betrokkenheid van alle betrokken partijen, zowel op nationaal als regionaal niveau. De ACM speelt een cruciale rol in het besluitvormingsproces en zorgt ervoor dat het plan juridisch en technisch verantwoord is.
Uitdagingen en vertragingen
Hoewel de investeringen van Enexis een veelbelovende toekomst voor het energienet suggereert, blijven er uitdagingen. De vraag naar elektriciteit groeit sneller dan het net kan worden uitgebreid, wat leidt tot knelpunten in alle provincies. Deze knelpunten zorgen op hun beurt weer voor vertragingen in projecten, zoals Almelo Mosterdpot, Deventer Platvoet, Hengelo Weideweg en Ommen Dante. De oorzaken van deze vertragingen zijn meervoudig: langere vergunningsprocedures, beperkte ruimte voor energie-infrastructuur, afhankelijkheid van uitbreidingen van het landelijke hoogspanningsnet, de stikstofproblematiek en een tekort aan uitvoeringscapaciteit.
Deze factoren tonen aan dat de uitbreiding van het elektriciteitsnet niet alleen technische, maar ook juridische en logistieke obstakels moet overwinnen. Voor projectontwikkelaars en investeerders is het daarom belangrijk om rekening te houden met eventuele vertragingen in de uitvoering van projecten. In het Investeringsplan is daarom ook aandacht voor het faciliteren van flexibiliteit in het netgebruik, wat helpt om de impact van vertragingen zoveel mogelijk te beheersen.
Investeringsper provincie: een voorbeeld uit Groningen
Groningen is een van de provincies waarin de investeringen van Enexis een grote impact hebben. In deze regio wordt de netcapaciteit uitgebreid om ruimte te bieden aan groene energieproductie en economische ontwikkeling, met name rond de Eemshaven. Hier is het plan om 3.140 kilometer aan extra kabels aan te leggen en het net te verzwaren, zodat het in staat is om de groeiende vraag naar elektriciteit en warmte te voldoen.
De Eemshaven is een sleutellocatie voor de toekomstige energievoorziening in Nederland. Daarom is het van groot belang dat het elektriciteitsnet in deze regio sterk genoeg is om zowel industriële als woningbouwprojecten aan te kunnen. De investeringen in deze regio tonen duidelijk aan dat Enexis zich richt op strategische locaties waar de impact van de investeringen het grootst is op de lokale economie en maatschappij.
De toekomst van het energienet
De investeringen van Enexis in de komende drie jaar zijn niet alleen gericht op het versterken van het elektriciteitsnet, maar ook op het creëren van een duurzamere en robuustere energievoorziening. Door het inzetten van groen gas, waterstof en warmte, helpt het Investeringsplan om de druk op het elektriciteitsnet te verlagen. Tegelijkertijd zorgt het plan voor een beter gebruik van het bestaande net en stimuleert het flexibiliteit bij klanten.
De vier pijlers van het plan – bouwen en uitbreiden, flexibel netgebruik, regionale programmering en faciliteren van een uitgebreidere energiemix – vormen samen een strategisch kader dat zowel technisch als maatschappelijk verantwoord is. Met een totale investering van €7 miljard is het plan gericht op het voldoen aan de groeiende vraag naar elektriciteit, terwijl het ook ruimte maakt voor hernieuwbare energiebronnen.
Conclusie
Het Investeringsplan 2026–2028 van Enexis is een essentieel onderdeel van de toekomstige energievoorziening in het zuiden van Nederland. Het plan bevat een uitgebreide aanpak die gericht is op het versterken van het elektriciteitsnet, het faciliteren van duurzame groei en het verhelpen van knelpunten in het huidige energienet. Door middel van vier strategische pijlers – bouwen en uitbreiden, flexibel netgebruik, regionale programmering met provincies en faciliteren van een uitgebreidere energiemix – wil Enexis zorgen voor een robuustere en duurzamere energievoorziening.
Hoewel de uitdagingen rondom vertragingen en juridische obstakels niet onderschat mogen worden, is het plan een verantwoorde en doelgerichte aanpak die gericht is op de behoeften van zowel woningbouwprojecten als industriële ondernemingen. Met een investering van €7 miljard en het aanleggen van 15.500 kilometer aan nieuwe kabels is het plan een duidelijk signaal van Enexis’ toewijding aan de toekomstige energietransitie.