Telefonische verkoop van energiecontracten: risico’s, klachten en wat consumenten en ondernemers moeten weten

Inleiding

De telefonische verkoop van energiecontracten is in de afgelopen jaren steeds vaker voorwerp van kritiek geworden. Consumenten en ondernemers worden regelmatig gebeld door verkopers die hen overhalen om een energiecontract telefonisch af te sluiten, vaak met gebruik van volmachten. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft meerdere waarschuwingen uitgebracht en pleit sinds 2021 voor een verbod op deze praktijk. Uit onderzoek van de ACM blijkt dat 25 procent van de consumenten het afgelopen jaar telefonisch benaderd is over het afsluiten van een energiecontract. In bijna de helft van deze gevallen voelde de consument zich onder druk gezet om in te gaan op het aanbod.

Energiecontracten zijn ingewikkelde producten die volgens de ACM niet geschikt zijn voor telefonische verkoop. Daarbij is het gebruik van volmachten extra risicovol, omdat dit een juridisch bindende macht van handelaren maakt. De ACM benadrukt dat het afsluiten van contracten via de telefoon vaak leidt tot ongewenste situaties, waaronder hoge opzegboetes, valse beloften en juridische complicaties. Deze risico’s zijn niet alleen van toepassing op particuliere huishoudens, maar ook op ondernemers, die helaas geen herroepingsrecht hebben zoals consumenten.

In dit artikel wordt ingegaan op de huidige stand van zaken, de juridische en praktische risico’s van telefonische verkoop, en wat consumenten en ondernemers kunnen doen om zich te beschermen. Op basis van de beschikbare informatie worden ook de maatregelen van de ACM en andere autoriteiten besproken, evenals de noodzaak van wettelijke aanpassingen.

De praktijk van telefonische verkoop van energiecontracten

Hoe verloopt de telefonische verkoop?

Bij telefonische verkoop van energiecontracten belasten energieleveranciers of callcenters consumenten en ondernemers via telefoongesprekken om een nieuw energiecontract af te sluiten. Vaak gebeurt dit zonder dat de betrokkene actief heeft aangevraagd om een aanbod te ontvangen. Tijdens het gesprek wordt het doel – het afsluiten van een contract – niet altijd eerlijk en duidelijk gecommuniceerd. In veel gevallen doen telefonisten zich voor als medewerkers van de ACM of andere autoriteiten, of beweren ze dat er dringende maatregelen genomen moeten worden, zoals het opheffen van het huidige contract of het verlagen van de energiekosten.

Bij een belangrijk deel van de telefonische verkoop wordt gebruikgemaakt van volmachten. Dit betekent dat de consument of ondernemer een schriftelijke macht geeft aan een tussenpersoon om namens hen een energiecontract af te sluiten. Dit kan bijvoorbeeld via e-mail, post of digitale middelen gebeuren. De ACM waarschuwt dat dit een risicovolle praktijk is, omdat het mogelijk is dat de ondertekenaar niet volledig begrijpt wat hij of zij tekent, en omdat tussenpersonen soms onder druk of verward worden gezet.

Hoeveel mensen zijn hieraan blootgesteld?

Het afgelopen jaar zijn 25 procent van de consumenten telefonisch benaderd door verkopers van energiecontracten. Van deze consumenten voelde bijna de helft zich onder druk gezet om op het aanbod in te gaan. Ook ondernemers zijn regelmatig slachtoffer van telefonische verkooppraktijken. Uit de klachten die de ACM ontvangt, blijkt dat ook ZZP’ers en andere bedrijven vaak te maken krijgen met verkooppraatjes die telefonisch worden aangeboden, waarbij gebruik wordt gemaakt van volmachten. Deze praktijk leidt vaak tot ongewenste contracten die voor ondernemers extra kosten of juridische complicaties kunnen opleveren.

Wat is de rol van de Telemarketingwet?

In 2021 is de Telemarketingwet ingevoerd om consumenten beter te beschermen tegen ongewenste telefonische verkooppraktijken. Deze wet legt strengere eisen op aan energieleveranciers en andere bedrijven die telefonisch contact zoeken met consumenten. Zo moeten ze duidelijk aangeven dat ze iets willen verkopen, de kosten en de duur van het contract moeten worden gedeeld, en de consument moet een bedenktijd van veertien dagen hebben. Echter, zoals uit de klachten en onderzoeken van de ACM blijkt, is deze wet niet effectief genoeg om het probleem volledig aan te pakken. Veel verkopers gebruiken misleiding, agressieve verkooppogingen of valse voorwendselen om mensen tot een contract te overtuigen.

Juridische risico’s en problemen

Volmachten en juridische verplichtingen

Het gebruik van volmachten bij telefonische verkoop is een van de grootste juridische risico’s. Een volmacht geeft aan de verkooppartij het recht om namens de ondertekenaar beslissingen te nemen. Bij energiecontracten betekent dit dat de tussenpersoon een juridisch bindend contract kan afsluiten, zonder dat de consument of onderneming het daadwerkelijk zelf doet. Het risico hierbij is dat de ondertekenaar niet volledig beseft wat hij of zij tekent. Bovendien kan een volmacht in de praktijk lastiger worden ingetrokken of afgewezen als het contract niet gewenst is.

De ACM wijst erop dat volmachten in dit context vaak onder druk of in verwarring worden afgegeven. Dit maakt het risico op misleiding en onwenselijke contracten nog groter. Ondernemers zijn hierbij extra kwetsbaar, omdat zij geen herroepingsrecht hebben zoals consumenten. Als een onderneming via een volmacht een energiecontract heeft afgesloten, kan dit contract niet eenvoudig worden geannuleerd of omgezet, zelfs als de overeenkomst juridisch ongunstig is.

Opzegboetes en valse beloften

Een ander juridisch probleem dat vaak optreedt bij telefonische verkoop is het gebruik van valse beloften rondom opzegboetes en contractduur. Tijdens telefonische gesprekken worden vaak beloften gedaan dat er geen opzegboete is of dat de overstap naar een nieuw contract eenvoudig en kosteloos is. Deze beloften worden echter vaak niet nagekomen. Consumenten die hun oude contract willen verbreken, worden vaak geconfronteerd met hoge boetes en juridische complicaties. Ook de duur van het contract wordt vaak niet eerlijk gecommuniceerd, wat leidt tot langere bindingen dan verwacht.

De ACM wijst erop dat dit soort praktijken strafbaar zijn. Het gebruik van misleiding is namelijk verboden onder de Telemarketingwet. Toch blijven veel energieleveranciers en callcenters deze regels overtreden. Dit maakt het voor consumenten en ondernemers moeilijker om zich te beschermen en leidt tot groeiende ontevredenheid.

Maatregelen en optreden van de ACM

Waarschuwingen en onderzoek

De ACM heeft al meerdere keren gewaarschuwd voor de risico’s van telefonische verkoop van energiecontracten. Deze waarschuwingen zijn vooral gericht op consumenten, maar ook op ondernemers die vaak verward of onder druk worden gezet. De ACM benadrukt dat energiecontracten ingewikkelde producten zijn die niet geschikt zijn voor telefonische verkoop, en dat het gebruik van volmachten extra risico’s met zich meebrengt.

Daarnaast heeft de ACM onderzoek uitgevoerd naar telefonische verkooppraktijken. Uit dit onderzoek blijkt dat de huidige regelgeving onvoldoende is om consumenten en ondernemers te beschermen. De ACM heeft bedrijven die telefonisch energiecontracten verkopen gewezen op de strengere eisen van de Telemarketingwet en op het verbod om zonder toestemming te bellen. Momenteel voert de ACM ook controles uit om te zien of deze bedrijven zich aan de regels houden. Indien nodig kan de ACM maatregelen nemen, zoals het opdragen van boetes of het afdwingen van lasten.

Pleidooi voor een verbod

De ACM pleit al meerdere jaren voor een verbod op telefonische verkoop van energiecontracten. In 2023 stelde de Consumentenbond al een dergelijk verbod voor, aangezien uit onderzoek bleek dat 80 procent van de consumenten last had van ongewenste telefoontjes. Een kwart van hen kreeg dit soort telefoontjes zelfs wekelijks. Deze cijfers wijzen op een systematisch probleem dat niet kan worden opgelost door alleen de huidige wet te handhaven.

Volgens de ACM is telefonische verkoop van energiecontracten niet langer geschikt om te functioneren in de huidige markt. Het leidt niet alleen tot misleiding en onwenselijke contracten, maar ook tot juridische complicaties en extra kosten voor consumenten en ondernemers. Een verbod zou de markt beter beschermen en consumenten in staat stellen om zelf bepaalde beslissingen te nemen, zonder onder druk of in verwarring te worden gezet.

Wat kunnen consumenten en ondernemers doen?

Bescherming tegen telefonische verkoop

Consumenten en ondernemers kunnen verschillende stappen nemen om zich te beschermen tegen telefonische verkoop van energiecontracten. Ten eerste is het belangrijk om nooit telefonisch akkoord te gaan met het tekenen van een volmacht, zeker niet tijdens een ongevraagd telefoongesprek. Volmachten kunnen in de praktijk leiden tot ongewenste contracten die lastig te annuleren zijn. Als een consument of onderneming al een volmacht heeft getekend, kan deze op elk moment worden ingetrokken. Het is echter verstandig om dit te doen voordat een contract is afgesloten.

Ten tweede kan men gebruik maken van het recht tot verzet. Dit betekent dat consumenten en ondernemers kunnen aangeven dat ze geen toestemming geven tot telefonische verkoop. De ACM heeft hierover instructies en tips op haar website, zoals het gebruik van het ConsuWijzer-platform.

Ten slotte is het belangrijk om kritisch te zijn bij telefonische verkoopgesprekken. Als iemand beld met een aanbod dat te goed klinkt om waar te zijn, of als er valse voorwendselen worden gebruikt, is het verstandig om het gesprek te beëindigen en te klagen bij de ACM of andere toezichthouders.

Conclusie

De telefonische verkoop van energiecontracten blijft een ernstig probleem zijn. Consumenten en ondernemers worden regelmatig benaderd door verkopers die gebruik maken van volmachten, valse beloften en agressieve verkooppogingen. De ACM heeft meerdere waarschuwingen uitgebracht en pleit al jaren voor een verbod op deze praktijk. Uit onderzoek blijkt dat het gebruik van telefonische verkoop leidt tot ongewenste contracten, hoge kosten en juridische complicaties. Ondernemers zijn hierbij extra kwetsbaar, omdat zij geen herroepingsrecht hebben zoals consumenten.

Hoewel de Telemarketingwet in 2021 is ingevoerd om consumenten beter te beschermen, blijkt deze wet niet effectief genoeg te zijn. De ACM benadrukt dat telefonische verkoop van energiecontracten niet geschikt is voor het huidige marktlandschap en dat een verbod noodzakelijk is om consumenten en ondernemers te beschermen. Consumenten en ondernemers kunnen zichzelf beschermen door nooit telefonisch akkoord te gaan met het tekenen van een volmacht, kritisch te zijn bij telefonische verkoopgesprekken en gebruik te maken van hun recht tot verzet.