Telefonische verkoop van energiecontracten: risico’s, wettelijke kaders en klantbescherming

Inleiding

Het afsluiten van energiecontracten via de telefoon is in de afgelopen jaren regelmatig onderwerp geweest van zorg, niet alleen vanwege de klachten van consumenten, maar ook vanwege juridische en ethische vragen. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft zich in de afgelopen tijd herhaaldelijk uitgesproken tegen de praktijk van telefonische verkoop van energiecontracten, vooral wanneer deze gepaard gaat met het gebruik van volmachten. Energiecontracten zijn complexe producten die aandacht vereisen voor tarieven, looptijden en voorwaarden, en het afsluiten van dergelijke contracten via een ongevraagd telefoongesprek biedt geen garantie op transparantie of eerlijkheid.

In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de juridische kaders, de risico’s die consumenten en ondernemers lopen, en de rol van de ACM in het toezicht en de bescherming van consumentenrechten. Daarnaast wordt ingegaan op de maatregelen die het kabinets en het parlement in de Tweede Kamer overwegen om deze praktijken te verbannen. Het artikel is samengesteld op basis van bronnen van betrouwbare autoriteiten en beleidsinstanties, zoals de ACM en de Tweede Kamer, en bevat uitsluitend gegevens die expliciet in deze bronnen zijn genoemd.

Juridische kaders en het gebruik van volmachten

Energiecontracten zijn juridische overeenkomsten die vaak langdurige verplichtingen met zich meebrengen, zoals vaste tarieven, looptijden en eventuele opzegkosten. Het wettelijk kader voor dergelijke contracten wordt gereguleerd door de Wet op de toezicht op energie en milieu (Wtme), de Wet op het energiecontract (WEC) en de Wet op de toezicht op de telecommarkt (Wtcm). Deze wetten stellen dat energiecontracten meestal schriftelijk moeten worden afgesloten, zodat consumenten en ondernemers volledige inzicht hebben in de voorwaarden.

Een veelvoorkomend probleem bij telefonische verkoop is het gebruik van volmachten. Deze worden vaak door telefonische verkopers aangeboden als een handige manier om het contract sneller te kunnen sluiten. Echter, volmachten zijn niet bedoeld voor telefonische verkopers die namens consumenten of ondernemers contracten afsluiten. De ACM benadrukt hierover dat het tekenen van een volmacht tijdens een telefonisch gesprek een risico inhoudt op misleiding en dat dergelijke contracten vaak niet het beste aanbod zijn voor consumenten.

Het gebruik van volmachten kan tot ongewenste situaties leiden, zoals onverwachte overstap naar een nieuwe leverancier, hoge kosten of boetes bij vroegtijdige opzegging. Consumenten en ondernemers die een volmacht hebben getekend kunnen deze op elk moment intrekken, maar de ACM waarschuwt dat dit niet altijd eenvoudig is, vooral als de verkoper niet transparant is geweest in het uitleggen van de gevolgen van de volmacht.

Risico’s voor consumenten en ondernemers

De ACM heeft in haar onderzoek vastgesteld dat telefonische verkoop van energiecontracten vaak gepaard gaat met druk en agressieve verkoopcijfers. Uit het onderzoek blijkt dat bijna de helft van de consumenten die telefonisch benaderd werden, zich onder druk voelde om op de aanbieding in te gaan. Deze druk wordt vaak versterkt door beloften van voordelen, zoals cadeaus of cashback, die echter niet altijd de voordelen compenseren die in het contract zijn opgenomen.

Een ander risico is het niet doorgeven van belangrijke informatie over het contract. Veel telefonische verkopers raken bijvoorbeeld de tarieven per kWh of m³ gas of de vaste maandkosten achterwege. Hierdoor ontstaat bij de consument het gevoel dat het contract voordelig is, terwijl het pas later duidelijk wordt dat het tarief aanzienlijk hoger ligt dan het huidige. Dit leidt vaak tot teleurstelling en onverwachte kosten op energierekeningen.

Ondernemers lopen een nog groter risico, omdat zij minder wettelijke bescherming genieten dan consumenten. Zo is het bijvoorbeeld voor ondernemers niet mogelijk om gebruik te maken van de zogenaamde bedenktijd, die consumenten toestaat om binnen een bepaalde periode zonder kosten het contract te annuleren. Daardoor kunnen ondernemers makkelijker vastzitten aan een contract dat niet in hun voordeel is.

Een specifiek probleem dat zich regelmatig voordoet bij telefonische verkoop is het gebruik van volmachten. Deze geven verkopers namelijk de rechten om namens de consument of onderneming contracten af te sluiten, zonder dat de consument of onderneming volledig begrijpt wat zij daarmee instemmen. In sommige gevallen is het zelfs mogelijk dat een consument zonder dat hij of zij het beseft, geacht wordt te hebben ingestemd met het afsluiten van een energiecontract, terwijl hij of zij dit nooit expliciet heeft gedaan.

De rol van de ACM

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) speelt een centrale rol bij de bescherming van consumenten en ondernemers tegen onwettige of bedrieglijke verkooppraktijken, waaronder de telefonische verkoop van energiecontracten. De ACM heeft al meerdere keren gewaarschuwd voor de risico’s van deze praktijk en heeft opgeroepen tot een verbod op telefonische verkoop van energiecontracten. Volgens de ACM zijn energiecontracten te complex om tijdens een kort telefoongesprek adequaat te worden uitgelegd en besproken. Daardoor lopen consumenten en ondernemers een groot risico op misleiding.

De ACM heeft ook onderzoek uitgevoerd naar de praktijk van telefonische verkoop en heeft hierbij gezien dat 25 procent van de huishoudens het afgelopen jaar telefonisch benaderd is over de verkoop van een energiecontract. In bijna de helft van deze gevallen voelden consumenten zich onder druk gezet. De ACM heeft bovendien veel klachten ontvangen van ZZP’ers en andere ondernemers die telefonisch benaderd zijn over energiecontracten. Deze klachten gaan vaak over onwettige of misleidende verkoopcijfers en het gebruik van volmachten.

In reactie op deze problemen heeft de ACM maatregelen genomen om bedrijven die via telemarketing energiecontracten aanbieden, te controleren. De ACM wijst deze bedrijven op strengere regelgeving en het verbod om consumenten en ondernemers zonder toestemming te bellen. Indien bedrijven zich niet aan deze regels houden, kan de ACM boetes of dwangsomverklaringen op leggen. Daarnaast heeft de ACM ook opgeroepen tot wettelijke veranderingen die telefonische verkoop van energiecontracten verbannen.

Maatregelen en verbod op telefonische verkoop

De ACM heeft niet alleen toezicht genomen op de praktijk van telefonische verkoop, maar heeft ook druk uitgeoefend op het kabinet en het parlement om maatregelen te nemen tegen deze praktijk. In de Tweede Kamer is een motie aangenomen waarin wordt gepleit voor een verbod op de verkoop van energiecontracten aan de deur of per telefoon. Deze motie is ingediend door CDA en GroenLinks en benadrukt dat kwetsbare huishoudens vaak de dupe zijn van dergelijke verkoopcijfers. Volgens CDA-Kamerlid Henri Bontenbal zijn energiecontracten die telefonisch worden afgesloten, vaak duur en ongunstig voor de consument.

De motie stelt dat het verbod op telefonische verkoop een duidelijk signaal is aan de minister van Economische Zaken en Klimaat. Bontenbal wijst erop dat het niet normaal is om contracten aan de deur of per telefoon te kopen, die een jaar lopen en zomaar 2500 euro kunnen kosten. Het CDA benadrukt dat manipulatieve verkoopcijfers, zoals druk om snel een beslissing te nemen of beloften over voordelen, onaanvaardbaar zijn en dat consumenten meer bescherming nodig hebben.

De ACM benadrukt dat de verkoop van energiecontracten aan de deur of via de telefoon vaak toeneemt tijdens perioden waarin de energieprijzen dalen, zoals in de afgelopen jaren. Dit suggereert dat telefonische verkopers profiteren van situaties waarin consumenten mogelijk minder alert zijn op verkoopcijfers. De ACM waarschuwt dat dit tot verlies van vertrouwen in de energiemarkt kan leiden en dat het kabinet maatregelen moet nemen om dit te voorkomen.

Alternatieven en klantbescherming

Om consumenten en ondernemers te beschermen tegen de risico’s van telefonische verkoop, is het belangrijk dat zij zich bewust zijn van alternatieven en beschikbare hulpmiddelen. Een van de meest effectieve manieren om een geschikt energiecontract te kiezen, is het gebruik van energievergelijkers. Deze online tools tonen de actuele tarieven van verschillende leveranciers en maken het mogelijk om voorwaarden, looptijden en eventuele acties te vergelijken. Hierdoor kunnen consumenten en ondernemers zelf een weloverwogen beslissing nemen, zonder invloed van telefonische verkopers.

Daarnaast adviseert de ACM om nooit telefonisch akkoord te gaan met het tekenen van een volmacht, zeker niet tijdens een ongevraagd telefoongesprek. Als iemand al een volmacht heeft getekend, kan deze op elk moment worden ingetrokken. De ACM heeft op haar website ACM ConsuWijzer tips en informatie geplaatst over hoe dit te doen en wat te doen bij onwettige verkoopcijfers.

Een andere manier om klachten af te handelen is via energieklachten.nl, een platform waar consumenten en ondernemers klachten kunnen indienen over energiecontracten. Hier kunnen zij ondersteuning krijgen bij het oplossen van problemen en worden klachten doorgegeven aan de betrokken partijen of aan de ACM. Dit is een belangrijk instrument om consumentenrechten te behouden en om verkoopcijfers te monitoren.

Conclusie

De telefonische verkoop van energiecontracten is een praktijk die vaak leidt tot misleiding, hoge kosten en onwettige verkoopcijfers. De ACM heeft duidelijk gemaakt dat energiecontracten ingewikkelde producten zijn die niet geschikt zijn voor telefonische verkoop en dat dergelijke praktijken vaak kwetsbare consumenten en ondernemers de dupe maken. Het gebruik van volmachten tijdens telefonische gesprekken is bovendien wettelijk niet bedoeld en kan leiden tot ongewenste situaties.

Het kabinets en de Tweede Kamer zijn zich bewust van de problemen en hebben maatregelen genomen om telefonische verkoop te verbannen. Deze maatregelen zijn onderdeel van een bredere inspanning om consumentenrechten te versterken en de energiemarkt eerlijker te maken. Consumenten en ondernemers worden aangeraden om energievergelijkers te gebruiken, om geen volmachten te tekenen tijdens telefonische gesprekken en om zich te wenden tot de ACM of energieklachten.nl bij problemen.