Verbod op telefonische verkoop van energiecontracten: wettelijke maatregelen en praktijkrealiteiten

De telefonische verkoop van energiecontracten blijft, ondanks wettelijke pogingen tot beperking, een sensatie- en debatonderwerp in de Nederlandse energiemarkt. Consumenten voelen zich steeds vaker lastiggevallen door ongevraagde bellen, terwijl het ACM (Autoriteit Consument en Markt) en andere betrokken instanties meerdere keren hebben gewaarschuwd voor de risico’s en misleiding die hierbij kunnen optreden. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de huidige situatie, de wettelijke bepalingen rond telefonische verkoop, de voorgestelde maatregelen en de praktijkrealiteit, op basis van recente onderzoeken en aangiften van consumenten en ondernemers.

Huidige situatie en klachten van consumenten

De telefonische verkoop van energiecontracten is in de afgelopen jaren met name in opkomst gekomen, vooral tijdens perioden van hoge energieprijzen. Energiebedrijven richten callcenters in met als doel consumenten via telefonische contacten te overtuigen van het afsluiten van energiecontracten. Volgens een onderzoek door de ACM (2024) is 25 procent van de consumenten dit jaar al gebeld voor de verkoop van een energiecontract. Van deze consumenten voelt zich een op de zes onder druk gezet tijdens het telefoongesprek. Hierbij wordt vaak valse informatie gegeven over opzegkosten, contractduur en voordelen die niet daadwerkelijk bestaan.

Een van de grootste klachten is dat de verkoop via de telefoon vaak geen tijd of ruimte biedt voor een goede afweging. Consumenten worden vaak in de ban gedaan door manipulatieve verkooppraatjes of de indruk dat ze een uniek aanbod krijgen. Dit is vooral het geval bij kwetsbare consumenten, zoals ouderen of mensen met een laag inkomen. Eén van de voornaamste kritiekpunten is dat energiecontracten ingewikkelde producten zijn, die niet in een kort telefoongesprek adequaat kunnen worden uitlegge of begrepen.

Wettelijke regelgeving en de Telemarketingwet

In 2021 is de Telemarketingwet ingevoerd als een maatregel om consumenten en ondernemers beter te beschermen tegen ongewenste telefonische verkooppraktijken. Deze wet bevat een aantal strenge eisen voor bedrijven die telefonisch verkoopactiviteiten uitoefenen. Zo moet tijdens een telefonisch verkoopgesprek duidelijk worden gemaakt:

De totale kosten van het contract (inclusief belastingen, toeslagen en netwerkkosten),
De duur van het contract,
De mogelijkheid tot bedenktijd van veertien dagen,
Dat het verkoopgesprek bedoeld is om een contract aan te bieden.

Bovendien is het verboden om consumenten of ZZP’ers zonder toestemming te bellen. Toestemming kan expliciet worden verleend of is automatisch geldig als de persoon of bedrijf de afgelopen drie jaar klant is geweest. Deze wettelijke bepalingen zijn bedoeld om misleiding en ongewenste contacten te beperken, maar in de praktijk blijken er nog veel kloof te zijn tussen wet en toepassing.

Een van de problemen is dat energieleveranciers vaak de grenzen van de wet uitproberen. Zo doen telefonisten zich vaak voor als medewerkers van de ACM of andere vertrouwenwekkende organisaties. Dit is niet alleen valse informatie, maar ook strafbaar. Bovendien wordt tijdens de telefonische verkoop vaak het verkeerde contract aangeboden, of wordt het beste aanbod niet gedeeld.

De rol van de ACM en voorgestelde maatregelen

De ACM heeft zich reeds meerdere keren uitgesproken tegen de telefonische verkoop van energiecontracten. In 2021 en 2023 zijn er waarschuwingen uitgebracht, waarin de risico’s van telefonische verkoop centraal staan. De toezichthouder pleit openlijk voor een verbod op telefonische verkoop van energiecontracten, gezien het ingewikkelde karakter van dergelijke contracten en de vaak manipulatieve manier waarop deze worden aangeboden.

Een belangrijk onderdeel van de ACM-activiteiten is het controleren of energieleveranciers zich aan de Telemarketingwet houden. De ACM doet dit jaar onderzoek bij bedrijven die telefonisch energie- of telecomcontracten aanbieden. Indien blijkt dat deze bedrijven niet naleven wat in de wet is opgenomen, kan er tegen hen worden opgetreden door bijvoorbeeld dwangsom of boetes op te leggen. Consumenten die ongewenst gebeld worden, kunnen hun recht tot verzet uitoefenen. Dit kan tijdens het gesprek of daarna worden gedaan, bijvoorbeeld door het telefoongesprek te beëindigen en duidelijk te maken dat men geen toestemming geeft tot verdere contacten.

De ACM benadrukt ook het belang van het intrekken van een volmacht. Consumenten worden gewaarschuwd voor het telefonisch afsluiten van een volmacht, zeker niet tijdens een ongevraagd telefoongesprek. Volmachten zijn immers niet bedoeld om telefonisch te worden afgegeven. Indien iemand al een volmacht heeft ondertekend, kan deze op elk moment intrekken. In het geval van onduidelijkheden of mogelijke fouten, kan men terecht bij de ACM voor hulp of informatie.

Politieke en wettelijke ontwikkelingen

De Tweede Kamer heeft in mei 2023 een motie aangenomen waarin wordt gepleit voor het verbod op telefonische en deurverkoop van energiecontracten. Deze motie is onder andere gesteund door CDA en GroenLinks. Het initiatief is vooral gericht op het beschermen van kwetsbare huishoudens, zoals ouderen of personen met een laag inkomen. Volgens CDA-Kamerlid Henri Bontenbal zijn energiecontracten vaak kostbaar – met jaarlijks kosten tot wel 2500 euro – en daarom niet geschikt voor een verkooptactiek die gebaseerd is op ongevraagd contact en manipulatie.

De kamerlid benadrukt dat het niet normaal is om contracten aan de deur of per telefoon af te sluiten, vooral niet bij producten die zo complex zijn als energiecontracten. Deze contracten vereisen doorgaans een gedetailleerde overweging, wat vaak niet mogelijk is in een kort telefoongesprek. De ACM heeft deze kritiek opgenomen in haar eigen voorstellen, waarin een verbod op telefonische verkoop van energiecontracten centraal staat.

Minister Micky Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat is bezig met het uitwerken van wettelijke maatregelen om telefonische verkoop verder te beperken. Deze maatregelen zouden onderdeel gaan uitmaken van de Consumentenagenda. In de toekomst is het mogelijk dat telefonische verkoop alleen nog toegestaan is als de consument expliciet toestemming heeft gegeven tot het ontvangen van dergelijke aanbiedingen. Dit zou een sterke afname van ongewenste telefonische contacten kunnen betekenen.

Problemen bij toepassing van de wet

Ondanks de bestaande wettelijke bepalingen en waarschuwingen van de ACM, blijft de telefonische verkoop van energiecontracten een probleem. In de praktijk blijken veel callcenters de wet niet na te houden of de grenzen van de wet uit te testen. Een van de voornaamste kritiekpunten is dat een contract dat telefonisch is afgesloten niet automatisch geannuleerd kan worden, ook niet als de opzegtermijn verlopen is. Dit betekent dat de consument daadwerkelijk verplicht kan worden om het energiecontract uit te voeren, zelfs als hij of zij tijdens het telefoongesprek onder druk is gezet of onvoldoende informatie heeft ontvangen.

De ACM heeft in haar onderzoek uit 2024 geconcludeerd dat de telefonische verkoop van energiecontracten nog steeds niet aan banden is gelegd. Hoewel de telecommunicatiewet consumenten zou moeten beschermen, blijven schimmige callcenters actief met verkooppraatjes die vaak misleidend of zelfs vervalsend zijn. Dit onderstrekt de noodzaak voor een duidelijk verbod op telefonische verkoop van dergelijke contracten, aangezien de huidige maatregelen niet voldoende zijn om de consument te beschermen.

De toekomst: verbod en Europese maatregelen

In juli 2026 treedt een nieuwe wet in werking die telefonische verkoop verder aan banden legt. Dit is een van de belangrijkste wettelijke ontwikkelingen in de strijd tegen ongewenste telefonische verkooppraktijken. Daarnaast blijft minister Adriaansens werken aan mogelijke wijzigingen in de Europese regels die een Europees of volledig nationaal verbod op telefonische verkoop mogelijk maken. Aangezien de vrije markt in de Europese Unie een belangrijk principe is, is een algemeen verbod op telefonische verkoop niet direct haalbaar. Daarom wordt gekeken naar specifieke verboden op telefonische verkoop van producten of contracten waarbij de consument geen goede afweging kan maken, zoals bij energiecontracten.

De ACM ziet dit als een belangrijke stap in de richting van een betere bescherming van consumenten. De toezichthouder benadrukt dat energiecontracten complexe producten zijn die niet geschikt zijn voor telefonische verkoop. Consumenten moeten in staat zijn om in rust een beslissing te nemen, gebaseerd op volledige en correcte informatie. Dit is volgens de ACM niet mogelijk tijdens een kort telefoongesprek, waarin vaak druk wordt uitgeoefend en waarin manipulatieve technieken worden gebruikt.

Conclusie

De telefonische verkoop van energiecontracten blijft een probleem in de Nederlandse energiemarkt. Ondanks de invoering van de Telemarketingwet in 2021 en meerdere waarschuwingen van de ACM, blijven schimmige callcenters consumenten lastigvallen met ongewenste verkooppraatjes. Deze gesprekken vormen vaak een risico op misleiding, vervalsing en manipulatie, waardoor consumenten niet in staat zijn om een adequaat besluit te nemen.

De huidige wettelijke maatregelen zijn niet voldoende om de telefonische verkoop van energiecontracten te stoppen. Daarom pleiten zowel de ACM als de Tweede Kamer voor een duidelijk verbod op dergelijke verkooppraktijken. In de toekomst is het mogelijk dat telefonische verkoop alleen nog toegestaan is als de consument expliciet toestemming geeft, en dat energieleveranciers zich strikt aan wettelijke regels houden. Dit zou een sterke afname van ongewenste telefonische verkoop kunnen betekenen.

Consumenten worden gewaarschuwd voor de risico’s van telefonische verkoop en worden aangeraden om in dergelijke gevallen hun recht tot verzet in te oefenen. Indien er sprake is van misleiding of vervalsing, kan een klacht worden ingediend bij de ACM. Het intrekken van een volmacht is bij telefonische verkoop altijd mogelijk en wordt sterk aangeraden.

Totdat een wettelijk verbod op telefonische verkoop van energiecontracten in werking treedt, is het belangrijk dat consumenten zich bewust zijn van hun rechten en mogelijkheden. De huidige praktijk toont aan dat telefonische verkoop gevaarlijk en manipulatief kan zijn, en dat consumenten beter af zijn door beslissingen over energiecontracten te nemen op basis van volledige en correcte informatie.