In de stadswijk Boschveld in ’s-Hertogenbosch is een uniek en voorbeeldrijk project tot stand gekomen: het CPO-project Bewust Wonen en Werken Boschveld (BWWB). Dit initiatief, ontwikkeld door een collectief van toekomstige bewoners, architecten en professionals, heeft geleid tot de realisatie van 23 duurzame, gezonde en betaalbare koopwoningen, plus een bestaande woning die duurzaam is gerenoveerd. Het project is uitgevoerd op een driehoekig terrein nabij het centraal station van Den Bosch en combineert innovatieve duurzame bouwmethodes met een sterke sociale component.
In dit artikel wordt een gedetailleerde en analytische weergave gegeven van de architectonische, technische, ecologische en maatschappelijke aspecten van het project. De nadruk ligt op de toepassing van biobased en circulaire materialen, het gebruik van passieve energiebesparingstechnieken, het innovatieve waterbeheer via helofytenfilters, en de betrokkenheid van bewoners in de ontwikkelingsfase.
Invoering van het CPO-Model en het Bewonersinitiatief
Het project Bewust Wonen en Werken Boschveld is opgezet als een CPO (Collectief Participatief Ondernemen)-project, waarbij toekomstige bewoners een actieve rol spelen in de ontwikkeling van hun woningen. Deze vorm van woningbouw is in Nederland sinds de jaren tachtig een alternatief voor klassieke woningcorporaties en particuliere ontwikkelaars. Het CPO-model is gericht op betrokkenheid, duurzaamheid en betaalbaarheid, en is in het geval van Boschveld succesvol toegepast.
De vereniging Bewust Wonen en Werken Boschveld is opgericht door een groep burgers die het initiatief namen voor het creëren van een ecologische, sociale en duurzame wijk. Aan de basis van het project ligt een sterke visie op gezond, energiezuinig en milieuverantwoord wonen. Deze visie is vertaald naar een concrete uitwerking via een beeldkwaliteitsplan, dat samen met de architecten van Archi3o is opgesteld. Het beeldkwaliteitsplan functioneerde als leidraad bij de verdere uitwerking van de woningen en de wijk als geheel.
Architectonische Uitwerking en Individuele Ontwerpen
De architecten van Archi3o, waaronder Renz Pijnenborgh, een ervaren bouwbiologisch architect, hebben een essentiële rol gespeeld in de realisatie van het project. De woningen zijn gerealiseerd als houtskeletbouwwoningen met een dampopen, vochtregulerende en goed geïsoleerde gebouwschil. Het gebruik van Gutex houtvezelisolatie vormt een centraal element in de thermische prestaties van de woningen.
De woningen zijn niet alleen ecologisch, maar ook functioneel en visueel aantrekkelijk. Ze variëren in grootte van 72 m² tot ongeveer 175 m², waardoor het project een breed publiek kan bereiken. Deze variatie in afmeting en indeling maakt het mogelijk om woningen aan te bieden aan huishoudens met verschillende leefpatronen en behoeften.
Daarnaast zijn de woningen op maat ontworpen in samenspraak met de individuele huishoudens. Tijdens de ontwikkelingsfase zijn workshops en informatieve bijeenkomsten georganiseerd waarin de toekomstige bewoners actief betrokken waren bij het ontwerp van hun woning en de wijk. Het resultaat zijn 23 unieke woningplattegronden, elk afgestemd op de wensen van de bewoner.
De extra hoge verdiepingen zorgen voor ruimte en lichtinval, en creëren bovendien mogelijkheden voor creatieve inrichting. De woningen zijn ontworpen met een open karakter en grote lichtinval, en zijn uitgerust met groene daken die bijdragen aan de biodiversiteit en het waterbeheer in de wijk.
Duurzame Technologieën en Energieautonomie
Een van de kernaspecten van het project is de energieautonomie. De woningen zijn ontworpen om hun eigen energiebehoefte te dekken, wat resulteert in een uitzonderlijk lage EPC-waarde van gemiddeld -0,01. Dit betekent dat het project niet alleen energiezuinig is, maar ook energieopwekkend. Het is dus in staat om meer energie op te wekken dan het verbruikt.
De energieopwekking wordt bereikt via zonnepanelen en zonnestralingscollectoren die op de daken van de woningen zijn aangebracht. Hierdoor wordt passieve warmte opgevangen en geïntegreerd in de woningconstructie. De woningen zijn gasloos en niet aangesloten op het gemeentelijke riool, wat aantoont dat het project volledig losgekoppeld is van conventionele energie- en afvalstroomsystemen.
Biobased en Circulaire Bouwmaterialen
Het project stelt zich als doel om zoveel mogelijk gebruik te maken van biobased en circulaire bouwmaterialen. Dit betekent dat de bouwmaterialen van natuurlijke oorsprong zijn, goed isoleren, dampopen zijn en een lage milieuimpact hebben. In het geval van Boschveld is gebruik gemaakt van houtvezelisolatie, vlaswol en houtconstructies. De gevels zijn ontworpen met natuurlijke materialen zoals kurk.
De keuze voor biobased bouwmaterialen is niet alleen ecologisch verantwoord, maar ook gezond voor de bewoners. Deze materialen ademen goed en zorgen voor een gezonde inwendige luchtkwaliteit. Daarnaast zijn ze energiezuinig, omdat ze een goede isolatie bieden en dus het behoefte aan verwarming en ventilatie verminderen.
De benadering van biobased bouwen is nog relatief nieuw in de woningbouwsector. BrabantWonen, een van de partners in het project, is onderdeel van een groeiend aantal woningcorporaties die experimenten doen met deze typen bouwmaterialen. Het project in Boschveld is daarom ook een demonstratieproject dat de haalbaarheid en voordelen van deze materialen laat zien.
Innovatief Waterbeheer via Helofytenfilters
Een van de meest opvallende en innovatieve aspecten van het project is het gebruik van een helofytenfilter voor de zuivering van afvalwater. Dit is de eerste toepassing van een dergelijk systeem binnen een stedelijk gebied in Nederland. Het helofytenfilter is geïntegreerd in de gezamenlijke binnentuin van de wijk, waar het zowel een functionele als een esthetische bijdrage levert.
Het systeem werkt met moerasplanten (helofyten) die in het water staan. De wortels van deze planten helpen bij de zuivering van het water door het filteren van afvalstoffen. Samen met bacteriën die op de wortels groeien en zandlagen waarin de planten staan, vormt het een natuurlijke zuiveringssysteem.
Het filter maakt het mogelijk om grijze afvalwater (zoals uit de keuken en badkamer) te hergebruiken voor toepassingen zoals toiletspoelen. Hierdoor wordt het waterbeheer in de wijk circulair en duurzaam, wat bijdraagt aan het verlagen van de druk op drinkwaterreserves en de afvalwaterzuivering.
Sociale en Ecosysteemwaarden
Naast de technische en ecologische aspecten draagt het project ook bij aan het creëren van een sterke, sociale woonomgeving. De woningen grenzen aan een gezamenlijke binnentuin, die niet alleen een esthetische functie heeft, maar ook een centrale rol speelt in de gemeenschap. In deze binnentuin bevindt zich een kas waarin een aantal gezamenlijke functies zijn ondergebracht, zoals een tuindersruimte en een gemeenschapsruimte.
De betrokkenheid van bewoners tijdens de ontwikkelingsfase heeft geleid tot een sterke identiteit van de wijk. De toekomstige bewoners hebben via werkgroepen en 1-op-1 sessies directe invloed gehad op het ontwerp van hun woning en de wijk. Dit heeft geleid tot een hoge mate van eigendomseffect en sociale cohesie.
Daarnaast draagt het project bij aan een verbetering van de lokale waterhuishouding en biodiversiteit. De groene daken, de helofytenfilter en de aanplant van jonge fruitbomen hebben een positieve impact op het lokale klimaat en de biodiversiteit. De wijk is zo ontworpen dat het niet alleen een duurzame woonsituatie biedt, maar ook een levendige en gezonde leefomgeving creëert.
De Toekomst van Biobased Bouwen in Boschveld
Naast de 23 koopwoningen in het CPO-project, is er ook een nieuw woonblok in ontwikkeling in hetzelfde gebied. Dit woonblok, aan de Copernicuslaan, bestaat uit vier sociale huurwoningen die volledig zijn gebouwd met biobased en circulaire materialen. Dit project, bekend als Biobased Boschveld, is een verdieping van het initiatief en toont aan dat biobased bouwen ook toepasbaar is binnen de sociale huurwoningbouw.
De woningen zijn ontworpen met houtvezelisolatie, vlaswol en houtconstructies, en zijn uitgerust met groene daken. De verhuur start halverwege 2026 en is via Thuispoort beschikbaar. Deze sociale huurwoningen tonen aan dat duurzame en gezonde woningbouw niet alleen voor koopwoningen haalbaar is, maar ook voor huurwoningen binnen een betaalbaar budget.
Conclusie
Het project Bewust Wonen en Werken Boschveld is een voorbeeld van hoe duurzame woningbouw kan worden gerealiseerd in een stedelijke omgeving. Het project combineert innovatieve technieken zoals helofytenfilters en zonnepaneelopwekking met een sterke sociale component en betrokkenheid van bewoners. Het gebruik van biobased en circulaire bouwmaterialen zorgt voor een lage milieuimpact en een gezonde inwendige leefomgeving.
Het project heeft gebleken dat het mogelijk is om duurzame, gezonde en betaalbare woningen te bouwen in een sociale en ecologische context. Het is niet alleen een model voor de toekomst van de woningbouwsector, maar ook een inspiratiebron voor andere CPO-projecten in Nederland en daarbuiten. Door het succes van het project is het duidelijk dat duurzame woningbouw niet alleen technisch haalbaar is, maar ook sociaal en economisch relevant.