In de huidige maatschappij is het vroegtijdige ontwikkelen van kinderen een kernaspect van het onderwijs- en jeugdbeleid. Het programma Vroeg Voorschoolse Educatie (VVE) is daarvan een belangrijk onderdeel, waarbij het accent ligt op het stimuleren van de taal- en algemene ontwikkeling bij jonge kinderen. Dit artikel biedt een overzicht van de bedoelingen en activiteiten die onder het VVE-thema worden uitgevoerd, op basis van de beschikbare bronnen. Het artikel richt zich zowel op het theoretische kader van VVE, als op de praktische implementatie en samenwerking met betrokken partijen. Uit de informatie blijkt hoe de gemeenten en instellingen samen werken om kinderen op vroege leeftijd te ondersteunen bij hun ontwikkeling, met het oog op toekomstige leer- en levenskansen.
Inleiding
Het VVE-beleid is ontworpen om de kansrijke start van jonge kinderen in het onderwijs te bevorderen. Dit gebeurt door middel van vroegtijdige interventies in de taal-, reken-, sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling. Het doel is om kinderen, vooral die met een risico op achterstand, voorafgaand aan het instromen in groep 1 van het basisonderwijs, te ondersteunen.
De activiteiten op het VVE-thema zijn onder andere gericht op het professioneler maken van het werk in peuterspeelzalen, het lokaliseren van kinderen met een ontwikkelingsachterstand en het uitvoeren van concrete projecten zoals ‘Taallijn VVE’. Deze programma’s zijn niet alleen gericht op het verbeteren van de taalontwikkeling, maar ook op het creëren van een doorgaande lijn van peuterspeelzaal naar basisonderwijs. Het artikel bespreekt de inhoud en de doelstellingen van deze activiteiten, alsook de rol van de betrokken partijen, zoals de gemeente, de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), en voorschoolse voorzieningen.
Het VVE-beleid en de visie
2.1 Het hoofddoel van VVE
Het hoofddoel van VVE is om de vroege ontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren, met het oog op het verbeteren van hun kansen op school en in het leven. Dit omvat de taalontwikkeling, rekenontwikkeling, sociaal-emotionele ontwikkeling en motorische ontwikkeling. De visie is opgesteld door partners uit het VVE-overleg en is vertaald in concrete doelstellingen die in de planperiode 2020 en verder worden verwezenlijkt of voortgezet. De visie benadrukt het belang van een goede basisontwikkeling bij kinderen in de gemeente Valkenswaard, zodat zij optimaal kunnen instromen in het basisonderwijs.
2.2 Waarom vroeg inzetten op kinderen met risico op achterstand?
De vroege detectie van kinderen met (risico op) een achterstand is van groot belang. Kinderen die op jonge leeftijd weinig woorden kennen, lopen het risico op een groter taalachterstand op latere leeftijd. Dit benadrukt de noodzaak voor vroegtijdige interventies. De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) speelt een centrale rol bij het monitoren van kinderen op taal- en ontwikkelingsgebied, en geeft een indicatie af voor VVE-begeleiding in voorschoolse voorzieningen. Naast de taalontwikkeling wordt ook de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen in kaart gebracht.
VVE-activiteiten en programma’s
3.1 Taallijn VVE
De ‘Taallijn VVE’ is een centraal programma in het VVE-beleid. Het richt zich op het professioneler maken van het werk in peuterspeelzalen, met name het stimuleren van de taalontwikkeling bij peuters. De methode is gebaseerd op ‘interactief voorlezen’ van prentenboeken. Dit is een krachtig middel om taalontwikkeling te bevorderen. De leidsters leren een aantal principes van effectief taalonderwijs, gericht op interactie, toe te passen in hun praktijk. Het doel is om de taalontwikkeling van kinderen te stimuleren, geïntegreerd met andere ontwikkelingsgebieden.
3.2 Gebruik van ICT in VVE
Een belangrijk aspect van de uitvoering van VVE is het gebruik van ICT om de taalontwikkeling van jonge kinderen te ondersteunen. Computers en digitale media worden ingezet als hulpmiddel om kinderen te stimuleren. Zo worden Cd-roms en TV-programma’s gebruikt, zoals het programma ‘z@ppelin’. Deze media geven kinderen de mogelijkheid om interactief te leren, bijvoorbeeld door vragen te beantwoorden of dingen op het scherm te zoeken. De computer biedt directe feedback, wat bijdraagt aan een persoonlijke leertraject. Bovendien kan ICT gebruikt worden voor het verzamelen van observatie- en registratiegegevens, waardoor het mogelijk is om de ontwikkeling van kinderen beter te monitoren.
3.3 Extra begeleiding en observatie
In het kader van VVE worden kinderen met zorgvragen intensiever begeleid. Daartoe wordt voor 16 tot 24 kinderen een extra dagdeel in de peuterspeelzaal aangeboden. Dit betekent intensieve begeleiding door ervaren leidsters. Daarnaast wordt tijdens de peuterspeelzaalperiode een observatielijst twee keer ingevuld. Voor de zorgkinderen wordt deze met de ouders besproken, en in een nog te bepalen vorm ook overgedragen naar de basisschool. Hiermee wordt een doorgaande lijn gegarandeerd, zodat de ontwikkeling van kinderen op school kan worden voortgezet.
Samenwerking en organisatie
4.1 Werkgroepen en samenwerking
De uitvoering van VVE-activiteiten is sterk gebaseerd op samenwerking tussen verschillende partijen. Een voorbeeld hiervan is de opgerichte werkgroep VVE in 2016. In deze werkgroep nemen partners van voorschoolse voorzieningen, JGZ-verpleegkundigen en ambtenaren van het onderwijs deel. Deze werkgroep bespreekt onderwerpen die relevant zijn voor het VVE-beleid, en deze discussies worden meegenomen in het LEA-overleg (Lokale Educatie Aanpassing). In 2019-2020 wordt gekeken of deze werkgroep als thema-werkgroep aan het LEA-overleg gekoppeld kan worden, zodat scholen ook betrokken kunnen worden in het VVE-beleid.
4.2 Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG)
Het CJG Valkenswaard speelt een centrale rol in het bieden van hulp en ondersteuning aan jonge kinderen en hun ouders. Het CJG is een netwerkorganisatie die gezondheid, opgroeien en opvoeden bundelt. De JGZ is verantwoordelijk voor de vroegsignalering van ontwikkelingsachterstanden bij kinderen jonger dan 4 jaar. In Valkenswaard wordt ongeveer 99% van de jonge kinderen gemonitord in hun ontwikkeling. De JGZ-verpleegkundige zorgt voor de indicering van VVE en stelt een correcte toeleiding naar voorschoolse voorzieningen in. Specifieke casussen worden tijdens het CJG-overleg besproken.
Doelstellingen en uitvoeringsprojecten
5.1 Ambities en doelstellingen
De ambities van het VVE-beleid zijn vertaald in concrete doelstellingen, die opnieuw worden uitgewerkt in SMART-geformuleerde projecten. Deze doelstellingen zijn opgenomen in een uitvoeringsplan met een draaiboek voor voortgangsplanning en evaluatie. De gemeente heeft besloten om in nauw overleg met alle betrokkenen een uitwerkingsnotitie te maken, waarin afspraken concreet worden gemaakt. Het format van de projectbeschrijvingen is toegevoegd aan deze notitie, waardoor het mogelijk is om de voortgang van het beleid te volgen.
5.2 Professionalisering van peuterspeelzaalwerk
Een van de kernambities is de professionalisering van het peuterspeelzaalwerk. In de periode 2002-2006 is al een kwaliteitsverbetering gerealiseerd, en deze trend wordt voortgezet. De professionalisering wordt onder andere uitgedrukt in het uitvoeren van programma’s zoals ‘Taallijn VVE’ en ‘Piramide’, evenals in coachingsbijeenkomsten en ondersteuning op de werkvloer. Deze maatregelen zorgen ervoor dat leidsters beter in staat zijn om taalontwikkeling en andere ontwikkelingsgebieden te stimuleren.
Toekomstplannen en verbeteringen
6.1 Aanpassing van observatieinstrumenten
Om het VVE-beleid verder te verbeteren, zijn er ideeën voor de toekomst. Zo wordt het observatieformulier aangepast en verbeterd, zodat het beter aansluit bij de overdracht naar het basisonderwijs. Daarnaast wordt overwogen om mondelinge overdrachten te organiseren wanneer dit nodig is. Een andere verbetering is het samwerken en afstemmen van programma’s en thema’s tussen peuterspeelzalen en scholen. Deze maatregelen zorgen voor een doorgaande lijn in de ontwikkeling van kinderen.
6.2 Verbetering van kansen voor risicokinderen
In de komende jaren zal intensief gewerkt worden aan het verbeteren van kansen voor zogenaamde risicokinderen. Deze kinderen hebben kenmerken die voorspellen dat ze een risico lopen op een verstoorde schoolloopbaan. Het basisonderwijs gebruikt een wegingssysteem om extra middelen te kunnen toekennen aan scholen met kinderen met hogere wegingsfactoren, die vaak gerelateerd zijn aan de opleiding van ouders. Het doel is om deze kinderen al vroegtijdig te ondersteunen, zodat ze betere kansen hebben op school en in het leven.
Conclusie
Het VVE-beleid is een belangrijk onderdeel van het jeugd- en onderwijspolitiek van gemeenten zoals Valkenswaard. Het programma richt zich op het vroegtijdig stimuleren van de taal- en algemene ontwikkeling van jonge kinderen, met het doel om hun toekomstige leer- en levenskansen te vergroten. Door middel van programma’s zoals ‘Taallijn VVE’ en het gebruik van ICT wordt de taalontwikkeling ondersteund. Bovendien is er een sterke focus op de professionalisering van peuterspeelzaalwerk en de samenwerking tussen diverse partijen zoals de gemeente, JGZ en voorschoolse voorzieningen. In de toekomst zullen de activiteiten op het VVE-thema verder worden verbeterd, zodat het beleid nog effectiever kan worden. Hierbij is het belangrijk om de doorgaande lijn van peuterspeelzaal naar basisonderwijs te waarborgen, en om kinderen met risico op achterstand extra ondersteuning te bieden.