In de voor- en vroegschoolse educatie (VVE) staat het kind centraal, maar niet alleen. De rol van ouders is van fundamenteel belang bij het ontwikkelen van een kind, zowel qua leerresultaten als qua sociaal-emotionele groei. Ouderbetrokkenheid – de mate waarin ouders zich gedeeld verantwoordelijk voelen voor de opvoeding en educatie van hun kind – is een kernaspect dat invloed heeft op de kwaliteit van de VVE. Uit onderzoek blijkt dat ouderbetrokkenheid positief werkt op de leerresultaten, het gedrag en de werkhouding van kinderen, ongeacht leeftijd, etnische achtergrond of economische situatie.
In dit artikel bespreken we de rol van ouderbetrokkenheid in de VVE, de manieren waarop instellingen en gemeenten hieraan kunnen werken, en de betekenis van een goed ouderbeleid. We geven een overzicht van de onderbouwende studies en praktische maatregelen om ouderbetrokkenheid te stimuleren. Daarnaast bekijken we de betekenis van het partnerschap tussen ouders, voorschool en basisschool, en hoe samenwerking kan leiden tot een duurzame en kwalitatief hoogwaardige VVE.
Het belang van ouderbetrokkenheid in de VVE
Ouderbetrokkenheid betekent dat ouders zich gedeeld verantwoordelijk voelen voor de educatie en opvoeding van hun kind. Dit gebeurt vooral thuis, waarbij ouders actief meewerken aan de ontwikkeling van hun kind. Uit onderzoek van Desforgers & Abouchaar (2003) blijkt dat ouderbetrokkenheid een positief effect heeft op het functioneren van kinderen in de schoolomgeving. Dit betreft zowel leerresultaten als gedrag en werkhouding. Het effect is gelijkmatig zichtbaar bij gezinnen van alle economische achtergronden, opleidingsniveaus en etnische afkomsten, en bij kinderen van alle leeftijden.
Een specifiek aspect van ouderbetrokkenheid is het actieve betrokken zijn van ouders thuis. Uit studies van Sacker e.a. (2002) blijkt dat dit een grote bijdrage levert aan de ontwikkeling en het leersucces van kinderen. Actieve betrokkenheid kan bijvoorbeeld bestaan uit het lezen van boeken met het kind, het voeren van gesprekken over school of opvang, of het zingen van liedjes. Deze activiteiten vormen een uitbreiding van wat het kind op school of in de opvang leert en versterken zo de leerproces.
Het belang van ouderbetrokkenheid wordt ook erkend op beleidsniveau. De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de wijze waarop VVE-instellingen ouders informeren en betrekken bij de educatie. Daarnaast zijn er programma’s en initiatieven die instellingen ondersteunen bij het stimuleren van ouderbetrokkenheid. Het ITS heeft in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een brochure ontwikkeld genaamd ‘Stappenplan optimalisering ouderbetrokkenheid in de VVE’ (ITS, 2009), die instellingen helpen om ouderbetrokkenheid effectief te stimuleren.
Ouderbetrokkenheid versus ouderparticipatie
Ouderbetrokkenheid moet niet verward worden met ouderparticipatie. Ouderparticipatie betreft activiteiten waarbij ouders fysiek aanwezig zijn in de instelling, zoals het helpen bij het schoonmaken, het ondersteunen van een luizenmoeder of het geven van een les. Ouderbetrokkenheid daarentegen vindt vooral thuis plaats en draait om het gevoel van verantwoordelijkheid dat ouders ervaren bij de educatie en opvoeding van hun kind. Deze vorm van betrokkenheid is van groter belang voor de ontwikkeling van het kind, omdat het de leerproces thuis versterkt en het vertrouwen tussen kind en ouder ondersteunt.
Voor VVE-instellingen is het belangrijk om duidelijk te maken wat ouderbetrokkenheid inhoudt en hoe ouders hieraan kunnen meewerken. Het gaat er niet om dat ouders op een bepaalde manier gedragingen moeten aanpassen, maar om hen te ondersteunen in het herkennen van eigen invloed op de ontwikkeling van het kind. Uit onderzoek blijkt dat ouders vaak niet weten hoe ze beter betrokken kunnen zijn. Programma’s zoals VVE Thuis helpen ouders om praktische tips te krijgen, zoals het voorlezen van boeken of het voeren van gesprekken over school.
Samenwerking met ouders: de rol van VVE-instellingen
VVE-instellingen, zoals kinderopvang, peuterspeelzalen en kleutergroepen, spelen een centrale rol in het stimuleren van ouderbetrokkenheid. Ze kunnen actief bijdragen aan het verbeteren van de communicatie tussen school en thuis. Een visie op ouderbetrokkenheid en een goed ouderbeleid zijn hierbij essentieel. Dit beleid moet aansluiten bij de specifieke omstandigheden van de instelling en de ouderpopulatie. Zo kan bijvoorbeeld aandacht worden gegeven aan ouders die minder in staat zijn om fysiek betrokken te zijn, maar die toch een grote invloed kunnen uitoefenen op de ontwikkeling van het kind.
Een goed ouderbeleid is inclusief en maakt ruimte voor diversiteit. Het moet bijvoorbeeld rekening houden met ouders die de Nederlandse taal niet vloeiend spreken of die werken en daarom minder tijd hebben voor de instelling. Het gaat niet om passieve communicatie, maar om actieve samenwerking. Instellingen kunnen bijvoorbeeld workshops organiseren waarin ouders tips krijgen over hoe ze beter betrokken kunnen zijn, of ze kunnen digitale tools ontwikkelen om ouders op de hoogte te houden van de leerdoelen van het kind.
Praktijkgerichte maatregelen om ouderbetrokkenheid te stimuleren
VVE-instellingen kunnen verschillende maatregelen nemen om ouderbetrokkenheid te stimuleren. Hieronder geven we enkele concrete voorbeelden:
1. Ouderworkshops
Instellingen kunnen workshops organiseren waarin ouders leren hoe ze beter betrokken kunnen zijn bij de educatie van hun kind. Deze workshops kunnen aandacht besteden aan thema’s als lezen, spelen en leren thuis, en het belang van communicatie tussen ouder en kind.
2. Informatieve materialen
Het verstrekken van handreikingen of boeken met praktische tips kan ouders helpen om beter in te zien hoe ze de educatie van hun kind ondersteunen. Deze materialen kunnen bijvoorbeeld in het Nederlands, maar ook in andere talen, worden aangeboden.
3. Digitale communicatie
Digitale tools zoals apps of e-mails kunnen ouders op de hoogte houden van de leerdoelen van het kind en hoe ze deze doelen thuis kunnen versterken. Deze tools maken het mogelijk om ouders op een eenvoudige manier betrokken te houden.
4. Open dagen en gesprekken
Open dagen waarbij ouders de instelling kunnen bezoeken, of gesprekken met leerkrachten, zijn een goede manier om vertrouwen op te bouwen en ouders beter te leren kennen. Dit kan leiden tot een sterker partnerschap tussen ouders en instelling.
5. Involve all parents
Het is belangrijk om niet alleen de ouders die actief zijn te betrekken, maar ook degenen die minder in contact komen. Dit kan bijvoorbeeld door actief contact op te nemen via telefoon of brief, of door aanbiedingen te doen waarbij ouders zich op hun gemak voelen.
Het partnerschap tussen ouders, voorschool en basisschool
Een goed partnerschap tussen ouders, voorschool en basisschool is van groot belang voor de ontwikkeling van het kind. Dit partnerschap reikt verder dan educatie en draait om een gedeelde verantwoordelijkheid. Ouders zijn de primair verantwoordelijke opvoeders van hun kind, maar hun betrokkenheid kan worden versterkt door samenwerking met de instelling.
Sommige ouders zijn bijvoorbeeld vanwege taalproblemen, werk of andere omstandigheden niet in staat om actief te participeren in de kinderopvang of op school. Dit betekent niet dat ze niet betrokken kunnen zijn. Het is dan van belang dat ouders ondersteund worden om hun kind thuis te stimuleren. Programma’s zoals VVE Thuis zijn hiervoor ontwikkeld, waarin ouders leren hoe ze hun kind ondersteunen in de leerproces.
Een goed partnerschap is ook essentieel voor het bereiken van kwaliteit en resultaat in de VVE. De gemeente is verantwoordelijk voor het beleid en de kwaliteit van de VVE. Samen met de OAB-partner (onderwijs, voeding, opvoeding, gezondheid) probeert ze een meetbaar en toetsbaar aanbod te realiseren. Dit betreft zowel het proces van het VVE-aanbod als de opbrengsten ervan. Ouders zijn een belangrijke factor in dit proces, omdat hun betrokkenheid een directe invloed heeft op de ontwikkeling van het kind.
Handreikingen en ondersteuning voor instellingen
Voor instellingen en gemeenten zijn er handreikingen beschikbaar om ouderbetrokkenheid te stimuleren. De handreiking ‘Samenwerken met alle ouders in de vve’, uitgebracht door het GOAB-consortium, is daar een voorbeeld van. Deze handreiking is bedoeld voor gemeenten en aanbieders van VVE die hun ouderbeleid willen verder ontwikkelen of actualiseren. In de handreiking worden praktische suggesties en materialen gegeven, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.
De handreiking bevat bijvoorbeeld ideeën voor hoe instellingen contact kunnen leggen met alle ouders, hoe ze kunnen onderzoeken wat ouders belangrijk vinden, en hoe ze effectief samenwerken. Het document is geschreven door Karin Hoogeveen van Sardes en is een uitgave van het GOAB-Ondersteuningstraject, uitgevoerd door Oberon, Sardes, CED-groep en de brancheorganisaties SWN, BMK en BK in opdracht van het ministerie van OCW.
Instellingen kunnen deze handreiking gebruiken als inspiratie om hun ouderbeleid te verbeteren. Door praktische maatregelen toe te passen en de kennis uit de handreiking te implementeren, kunnen VVE-instellingen een sterker partnerschap met ouders creëren. Dit leidt tot een betere kwaliteit van de VVE en een grotere betrokkenheid van ouders bij de educatie van hun kind.
Conclusie
Ouderbetrokkenheid is een essentieel bouwsteen in de voor- en vroegschoolse educatie. Het draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen, zowel qua leerresultaten als qua sociaal-emotionele groei. VVE-instellingen en gemeenten spelen een belangrijke rol bij het stimuleren van ouderbetrokkenheid. Door middel van een goed ouderbeleid, praktische maatregelen en samenwerking met ouders, kan de betrokkenheid van ouders versterkt worden.
Het verschil tussen ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie is belangrijk om te begrijpen. Terwijl ouderparticipatie zich vooral richt op fysieke betrokkenheid in de instelling, draait ouderbetrokkenheid om het gevoel van verantwoordelijkheid van ouders voor de educatie van hun kind. Deze vorm van betrokkenheid vindt vooral thuis plaats en is van groter invloed op de ontwikkeling van het kind.
De samenwerking tussen ouders, voorschool en basisschool is van fundamenteel belang voor het bereiken van kwaliteit en resultaat in de VVE. Door middel van partnerschappen en ondersteuning van ouders kunnen instellingen en gemeenten ervoor zorgen dat de VVE een duurzame en kwalitatief hoogwaardige educatie biedt.
Voor instellingen zijn er handreikingen en programma’s beschikbaar om ouderbetrokkenheid te stimuleren. Deze tools kunnen instellingen helpen om hun ouderbeleid te verbeteren en praktische maatregelen te implementeren. Het is belangrijk om te erkennen dat ouderbetrokkenheid niet alleen een verantwoordelijkheid is van ouders, maar ook van VVE-instellingen en gemeenten. Samenwerking is de sleutel tot een succesvolle VVE.