De financiële structuur van een gemeente wordt doorgaans bepaald door een complex netwerk van lokale heffingen, belastingen en tarieven. In de gemeente Schagen heeft de transitie naar een nieuwe digitale infrastructuur voor de vaststelling van de Waarde-Onroerende Zaken (WOZ) geleid tot aanzienlijke wijzigingen in het tijdsbestek voor de verzending van aanslagen. Deze transitie, gecombineerd met de jaarlijkse budgetplanning voor lokale heffingen zoals de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing, vormt de basis voor de financiële gezondheid van de gemeente. Een diepgaande analyse van de begrotingsdocumenten en jaarrapporten onthult hoe deze elementen samenwerken om de kostendekkendheid te waarborgen, de woonlasten te bepalen en de inkomsten te optimaliseren.
De Transitie naar een Nieuw Waarderingsysteem
Een fundamentele wijziging in de processen van de gemeente Schagen betreft de implementatie van een nieuw waarderingsysteem voor de bepaling van WOZ-waarden. De overgang naar deze nieuwe applicatie vereist een zorgvuldige controlefase, wat resulteert in een vertraagde verzending van de aanslagbiljetten. Terwijl de gemeentelijke heffingen en WOZ-beschikkingen doorgaans eind februari worden verstuurd, vinden deze verzendingen dit jaar plaats in maart. Deze verschuiving is geen tijdelijke administratieve fout, maar een bewuste keuze voor kwaliteit en nauwkeurigheid.
Het nieuwe systeem maakt het mogelijk om de waardering van onroerende zaken betrouwbaarder en eerlijker te maken. Wethouder Haydar Erol benadrukt het belang van dit proces: "Een betrouwbare en eerlijke waardering is voor iedereen van groot belang." De extra tijd die wordt genomen voor de controle van de gegevens is essentieel om de kwaliteit van de waardebepaling te garanderen. Deze aanpak zorgt ervoor dat de WOZ-waarden accuraat worden vastgesteld, wat direct invloed heeft op de te betalen onroerende zakenbelasting (OZB).
Het is cruciaal om te begrijpen dat deze vertraging geen financiële consequenties heeft voor de inwoners en ondernemers. De betaaltermijnen schuiven automatisch een maand mee. Dit betekent dat de ruimte om de betalingen te doen gelijk blijft ten opzichte van andere jaren. De gemeente informeert actief over dit latere verzendmoment om misverstanden te voorkomen. Voor het geval er twijfel bestaat over de nauwkeurigheid van de gegevens in de aanslag, kunnen inwoners en bedrijven direct contact opnemen met de gemeente. Een medewerker kan dan controleren of er sprake is van een fout of dat aanvullende toelichting noodzakelijk is.
De Structuur van de Onroerende Zakenbelastingen
De Onroerende Zakenbelasting (OZB) vormt de ruggengraat van de inkomsten van de gemeente Schagen. Het is de belangrijkste inkomstenbron waarover het gemeentebestuur direct zeggenschap heeft. De berekening van de tarieven is zorgvuldig gebaseerd op de geraamde opbrengst uit de begroting. In de begroting voor 2023 werd de geraamde opbrengst geschat op € 12.345.768. De werkelijke opbrengst bleek echter iets lager, namelijk € 12.237.155. Dit vertegenwoordigt een afwijking van 0,9% ten opzichte van de raming.
De redenen voor deze afwijking zijn meervoudig. Ten eerste was de stijging van de gemiddelde WOZ-waarde lager dan verwacht. Ten tweede was de opbrengst uit nieuwbouwwoningen lager dan geraamd. Ten derde speelden bezwaren tegen de WOZ-waarde een rol; er waren meer bezwaren dan in de raming was rekening gehouden. Deze factoren samen leiden tot een lichte daling van de werkelijke opbrengst. De geraamde opbrengst omvat ook de afdracht voor het Ondernemersfonds Schagen (OFS), het compensatiebudget voor sport en cultuur, en de wijzigingen in WOZ-waarden.
Forensenbelasting en Specifieke Tarieven voor 2026
Naast de algemene OZB heeft de gemeente Schagen ook specifieke heffingen voor bepaalde groepen, zoals de forensenbelasting. Deze belasting richt zich op personen die wonen in een andere gemeente maar werken in Schagen, en op eigenaren van stacaravans en recreatiewoningen. De totale opbrengst van deze belasting is geschat op € 2.258.000 voor het begrotingsjaar 2026.
De forensenbelasting kent twee verschillende tarieven, afhankelijk van het type onroerend goed: - Tarief voor stacaravans en recreatiewoningen: € 397,95 in 2026. - Tarief voor woningen: € 932,00 in 2026.
Deze structuren zorgen ervoor dat de inkomsten uit deze specifieke categorieën worden geoptimaliseerd. Het is belangrijk op te merken dat de tarieven voor 2026 reeds zijn vastgesteld en dat deze direct van invloed zijn op de financiële planning van de gemeente.
Grafrechten en Kostendekkendheid
Naast belastingen hanteert de gemeente Schagen ook grafrechten, die worden geheven op basis van de "Verordening op de heffing en invordering van grafrechten". In 2021 is de "Beheersverordening gemeentelijke gedenkparken gemeente Schagen 2022" vastgesteld. Op basis van deze verordening zijn de tarieven voor grafrechten herzien en aangepast met een inflatiecorrectie van 3,56%.
De grafrechten gelden voor het begraven of bijzetten van stoffelijke overschotten. Dit omvat het gebruik van de begraafplaats en diensten verleend door de gemeente in verband met begrafenissen. De geraamde inkomsten uit grafrechten voor 2026 bedragen € 168.000.
Om de kostendekkendheid van de begraafplaatsen te waarborgen, wordt een grondige analyse gemaakt van de kosten en opbrengsten. Voor het jaar 2025 bedragen de kosten voor het taakveld riolering, inclusief rentekosten, € 235.000, terwijl de kosten voor 2026 stijgen naar € 365.000. Wanneer de overheadkosten en rentekosten worden toegevoegd, stijgt het totale kostenbedrag.
De volgende tabel geeft een overzicht van de kostendekkendheid van de begraafplaatsen voor de jaren 2025 en 2026:
| Component | 2025 (x1000) | 2026 (x1000) |
|---|---|---|
| Kosten taakveld riolering, incl. (omslag)rente | 235 | 365 |
| Inkomsten, excl. heffingen | 0 | 0 |
| Netto kosten | 235 | 365 |
| Toe te rekenen kosten: Overhead incl. (omslag)rente | 200 | 165 |
| A. Totale kosten | 435 | 530 |
| Opbrengst heffingen | -168 | -168 |
| Kwijtschelding | 0 | 0 |
| B. Totale opbrengsten | -168 | -168 |
Uit deze tabel volgt dat de kosten voor het beheer van de begraafplaatsen stijgen, terwijl de opbrengsten uit grafrechten constant blijven op € 168.000. Dit impliceert dat er een gat bestaat tussen kosten en opbrengsten dat gedekt moet worden door de algemene middelen van de gemeente of dat de tarieven voor grafrechten in de toekomst moeten worden aangepast om volledig kostendekkend te zijn.
Afvalstoffenheffing en Tariefaanpassingen
De afvalstoffenheffing is een cruciaal onderdeel van de lokale lasten. De tarieven voor 2026 zijn aangepast met een stijging van 2,5% ten opzichte van 2025. Deze stijging is noodzakelijk om de kosten van afvalverwerking te dekken. De totale opbrengst van de afvalstoffenheffing is geraamd op € 8.363.000 voor 2026, een lichte stijging ten opzichte van de raming van € 8.313.000 voor 2025.
De specifieke tarieven voor 2025 en 2026 zijn als volgt:
| Categorie | 2025 | 2026 |
|---|---|---|
| 1 persoon | € 341,- | € 350,- |
| 2 personen | € 402,- | € 412,- |
| 3 personen | € 402,- | € 412,- |
| ≥ 4 personen | € 435,- | € 446,- |
| Extra container | € 218,- | € 223,- |
Deze tarieven zijn gebaseerd op het aantal personen in het huishouden. De stijging van 2,5% zorgt ervoor dat de gemeente in staat blijft om de kosten van het afvalbeheer te dekken. De kosten voor het taakveld afval, inclusief overhead en BTW, zijn geanalyseerd om de kostendekkendheid te waarborgen.
Voor het jaar 2025 bedragen de kosten € 7.977.000, terwijl de opbrengst uit heffingen € 8.157.000 bedraagt. Voor 2026 stijgen de kosten naar € 8.174.000 en de opbrengst naar € 8.363.000. Dit resulteert in een volledige kostendekkendheid van 100% voor beide jaren. De kwijtscheldingen bedragen € 189.000 voor beide jaren, wat aangeeft dat een vast percentage van de inwoners in aanmerking komt voor kwijtschelding van de afvalstoffenheffing.
Rioolheffing en Het Programma Stedelijk Water en Riolering
De rioolheffing is een van de belangrijkste componenten van de woonlasten. In maart 2023 is het Programma Stedelijk Water en Riolering (PSWR) 2023-2027 vastgesteld. Dit programma voorzag oorspronkelijk een tarief van € 252 voor het jaar 2026. Echter, door de actualisatie van investeringen en de analyse van de uitvoering van de werkzaamheden, is besloten om het tarief aan te passen naar € 245.
Deze aanpassing is het gevolg van een zorgvuldige heroverweging van de investeringen die nodig zijn voor de riolering. De gemeente begroot de realisaties en wijkt hiermee af van het oorspronkelijke tarief uit het PSWR. Deze aanpassing is bedoeld om de kosten en inkomsten in evenwicht te brengen.
De volgende tabel geeft een overzicht van de kostendekkendheid van de rioolheffing:
| Component | 2025 (x1000) | 2026 (x1000) |
|---|---|---|
| Kosten taakveld riolering, incl. (omslag)rente | 5.137 | 4.785 |
| Inkomsten, excl. heffingen | 0 | 0 |
| Netto kosten | 5.137 | 4.785 |
| Toe te rekenen kosten: Overhead incl. (omslag)rente | 92 | 103 |
| BTW | 1.513 | 1.515 |
| A. Totale kosten | 6.742 | 6.403 |
| Opbrengst heffingen | -6.657 | -6.663 |
| Kwijtschelding | 0 | 0 |
| B. Totale opbrengsten | -6.657 | -6.663 |
Uit deze berekening blijkt dat de rioolheffing in 2025 en 2026 volledig kostendekkend is. De totale kosten voor 2026 zijn iets lager dan in 2025, terwijl de opbrengsten uit heffingen gelijk blijven. Dit toont aan dat de gemeente de kosten van de riolering volledig uit de heffingen dekt.
Vergelijking van Woonlasten in de Regio
De woonlasten in de gemeente Schagen worden beoordeeld in relatie tot de regio en landelijk gemiddelde. Volgens de Coelo-atlas worden de woonlasten bepaald door de som van de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden. In 2023 bevindt Schagen zich op de 264e plaats op de ranglijst van landelijke woonlasten. De gemeente Aalten heeft de laagste woonlasten (€ 652), terwijl Bloemendaal de hoogste heeft (€ 1.874). Het landelijk gemiddelde bedraagt € 944.
Voor het jaar 2025 zijn de gegevens van omliggende gemeenten als volgt samengesteld:
| Gemeente | OZB (gemiddelde woning) | Afvalstoffen | Rioolheffing | Totaal Woonlasten 2025 |
|---|---|---|---|---|
| Bloemendaal | 1.234 | 570 | 313 | 2.117 |
| Bergen NH | 652 | 365 | 219 | 1.236 |
| Den Helder | 303 | 499 | 200 | 1.002 |
| Dijk en Waard | 364 | 289 | 315 | 968 |
| Hollands Kroon | 374 | 367 | 214 | 955 |
| Medemblik | 592 | 357 | 217 | 1.166 |
| Opmeer | 592 | 477 | 274 | 1.343 |
| Schagen | 466 | 402 | 228 | 1.096 |
De woonlasten in Schagen bedragen in 2025 € 1.096 voor een meerpersoonshuishouden. Dit is iets hoger dan het landelijk gemiddelde van € 1.053. De ranglijst toont aan dat Schagen zich in het bovenste kwartiel bevindt qua woonlasten, wat aangeeft dat de lokale heffingen in Schagen relatief hoog zijn in vergelijking met andere gemeenten.
De variatie in woonlasten tussen gemeenten wordt veroorzaakt door verschillende beleidskeuzes, zoals het uitbesteden van afvaldiensten, het dekkingspercentage van de lasten, en of de lasten worden gelegd op de eigenaar, de gebruiker of beiden. In Schagen zijn de woonlasten hoger dan in veel buurgemeenten, wat een directe reflectie is van de lokale beleidskeuzes en de structuur van de heffingen.
Analyse van de Kostendekkendheid en Financiële Gezondheid
Een cruciaal aspect van de financiële planning van een gemeente is de kostendekkendheid. Dit principe stelt dat de inkomsten uit een specifieke heffing gelijk moeten zijn aan de kosten voor dat taakveld. Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing heeft de gemeente Schagen een volledige kostendekkendheid bereikt. Dit betekent dat de gemeente geen extra middelen hoeft te gebruiken om deze kosten te dekken.
Voor de afvalstoffenheffing is de kostendekkendheid voor 2025 en 2026 beide 100%. De opbrengsten dekken de kosten volledig, inclusief overhead en BTW. Voor de rioolheffing is dit eveneens het geval. De analyse van de begrotingsdocumenten toont aan dat de gemeente zorgvuldig de kosten en inkomsten in evenwicht brengt.
De volgende tabel vat de kostendekkendheid van de rioolheffing samen:
| Component | 2025 | 2026 |
|---|---|---|
| Kosten taakveld riolering | 5.137 | 4.785 |
| Overhead en rente | 92 | 103 |
| BTW | 1.513 | 1.515 |
| Totale kosten | 6.742 | 6.403 |
| Opbrengst heffingen | 6.657 | 6.663 |
| Kwijtschelding | 0 | 0 |
| Kostendekkendheid | 100% | 100% |
Deze gegevens tonen aan dat de gemeente Schagen in staat is om de kosten van de rioolheffing volledig uit de heffingen te dekken. Dit is een belangrijke indicator van financiële stabiliteit en een goed functionerend financieel beheer.
Conclusie
De financiële structuur van de gemeente Schagen wordt gekenmerkt door een complexe interactie van lokale heffingen, belastingen en kostendekkende tarieven. De overstap naar een nieuw waarderingsysteem heeft geleid tot een latere verzending van WOZ-aanslagen, maar heeft geen invloed op de betaaltermijnen. De tarieven voor de OZB, forensenbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn zorgvuldig vastgesteld om de kostendekkendheid te waarborgen.
De vergelijking met omliggende gemeenten toont aan dat Schagen relatief hoge woonlasten kent, wat het gevolg is van specifieke beleidskeuzes en de structuur van de heffingen. De gemeente heeft echter een sterke financiële basis door de volledige kostendekkendheid van de afval- en rioolheffingen. De transparantie en de zorgvuldige controle van de WOZ-waarden zijn van groot belang voor de inwoners en de financiële stabiliteit van de gemeente.
Deze analyse biedt inzicht in de complexe dynamiek van gemeentelijke heffingen en toont hoe Schagen omgaat met de uitdagingen van moderne digitale systemen en financiële planning.