Inleiding
De verduurzaming van het woningbestand is een kernprioriteit voor de Nederlandse overheid en maatschappij als geheel. In het licht van klimaatverandering en energievoorzichtigheid wordt er op meerdere niveaus – van individueel woningeigenaarschap tot stedelijke beleidsmakers – gewerkt om woningen duurzamer te maken. Energiearme huishoudens vormen echter een bijzondere groep waarbij verduurzaming niet automatisch de voorhand heeft, ook al is de impact van energiebesparing voor deze huishoudens vaak het grootst. In 2024 startte Platform31 een leerkring rondom het verduurzamen van particuliere woningen met slechte energielabels die door huishoudens met lage inkomens worden bewoond. Deze leerkring biedt een platform voor gemeenten om kennis te delen en ervaringen uit te wisselen, onder begeleiding van experts. In 2025 gaat deze leerkring verder, waarbij de nadruk op gespikkeld bezit en particuliere verhuur zal liggen. De doelstelling van deze leerkring is om praktijkvoorbeelden te bespreken en leervragen van deelnemers aan te kaarten, waarbij het aantal deelnemende gemeenten beperkt blijft om de kwaliteit van de uitwisseling te waarborgen. Deze bijdrage biedt een overzicht van de leerkring, haar opzet, thema’s, en de rol van gemeenten in de uitvoering van verduurzamingsprojecten op het gebied van particuliere woningen in energiearme huishoudens.
De leerkring: Doelstelling en inhoud
Platform31 heeft in 2024 een leerkring opgestart gericht op het verduurzamen van particuliere woningen met slechte energielabels, bewoond door huishoudens met lage inkomens. Deze leerkring is ontworpen om een groep gemeenten te ondersteunen bij het begrijpen en het implementeren van verduurzamingsmaatregelen in het particuliere woningfonds. De leerkring is niet een cursus in de traditionele zin, maar een traject waarin de deelnemers actief betrokken worden bij het opdoen van kennis, het delen van ervaringen en het uitwisselen van ideeën.
Tijdens de bijeenkomsten van de leerkring wordt gebruikgemaakt van casussen en leervragen die deelnemers uit de praktijk meenemen. Daarnaast worden bestaande praktijkvoorbeelden belicht, waardoor gemeenten inzicht krijgen in hoe verduurzaming in de praktijk werkt en welke obstakels en uitdagingen er zijn. De leerkring is bedoeld om de deelnemers te begeleiden bij het ontwikkelen van eigen verduurzamingsstrategieën, afgestemd op de specifieke context van energiearme huishoudens en slecht gelabelde woningen.
Onderwerpen en thema’s
De leerkring behandelt een reeks thema’s die relevant zijn voor de verduurzaming van particuliere woningen in energiearme huishoudens. Deze thema’s zijn uitgekozen op basis van relevante praktijkvragen en beleidsmaatregelen. In 2025 is de nadruk op gespikkeld bezit en particuliere verhuur, twee sectoren die vaak complexe kaders kennen en waar verduurzaming niet altijd eenvoudig is.
De leerkring werkt in nauwe samenwerking met het vervolg van de City Deal Energieke Wijken, een programma dat gericht is op de verduurzaming van wijkniveaus. Deze samenwerking biedt de deelnemende gemeenten toegang tot bestaande projecten en ervaringen uit andere delen van het land. Binnen de leerkring worden ook praktische zaken belicht, zoals het aanbod van financieringsmogelijkheden, het ontwikkelen van communicatiecampagnes gericht op woningeigenaars en huurders, en het opstellen van maatregelen die aansluiten bij de behoeften van energiearme huishoudens.
Opzet en logistiek
De leerkring bestaat uit een vaste groep deelnemers die drie of vier keer bijeenkomen voor een intensief programma. Het traject is ontworpen om de kwaliteit van de uitwisseling te waarborgen, waarbij het aantal deelnemende gemeenten beperkt blijft tot maximaal 15. Deze keuze is gedaan om te zorgen dat de bijeenkomsten een persoonlijke en inhoudelijke kreet behouden. In maart 2025 wordt een selectie van gemeenten gemaakt, waarbij rekening wordt gehouden met de vergelijkbaarheid van situaties en de relevante behoeften van de deelnemers.
De eerste bijeenkomst van de leerkring is gepland voor begin april 2025. Aanmeldingen worden medio maart afgesloten, zodat er tijd is voor voorbereiding en selectie. Gemeenten die zich willen aanmelden, moeten specifieke informatie aanleveren om hun deelname aan te melden. Voor verdere informatie of voor vragen over de leerkring is Hannah Tullemans van Platform31 bereikbaar. De leerkring is een vrijblijvende deelname, maar gemeenten worden aangemoedigd om actief bij te dragen aan de uitwisseling van kennis en ervaringen.
De rol van gemeenten in verduurzaming
Gemeenten spelen een centrale rol in het verduurzamen van het woningbestand, vooral in de context van energiearme huishoudens en slecht gelabelde woningen. Aangezien de particuliere woningmarkt complex is en vaak niet eenvoudig te beïnvloeden, is het belangrijk dat gemeenten een strategische aanpak ontwikkelen die past bij de lokale situatie. De leerkring biedt gemeenten een platform om deze strategische kaders te onderbouwen met praktijkvoorbeelden en ervaringen uit andere regio’s.
Een van de uitdagingen die gemeenten vaak tegenkomen, is dat verduurzamingsmaatregelen voor energiearme huishoudens niet altijd financieel haalbaar zijn. De aanschaf van zonnepanelen of isolatie kan bijvoorbeeld op papier voordelig lijken, maar in de praktijk is het vaak moeilijk voor huishoudens met lage inkomens om de initiële investering te realiseren. Daarom is het belangrijk dat gemeenten in overleg gaan met woningeigenaars en huurders om te begrijpen welke maatregelen op welk moment haalbaar zijn. De leerkring helpt bij het opbouwen van deze capaciteit bij gemeenten, door het faciliteren van gesprekken en het delen van kennis over bestaande financiële hulpvormen en praktijkprojecten.
Praktijkvoorbeelden en casussen
Een van de kernactiviteiten van de leerkring is het bespreken van praktijkvoorbeelden en casussen. Deze voorbeelden geven inzicht in hoe verduurzaming in de praktijk werkt en wat de successfactors zijn. Tijdens de bijeenkomsten worden casussen gepresenteerd door experts en praktijkdeskundigen, die ervaring hebben met verduurzamingsprojecten in energiearme huishoudens. Deze casussen geven een duidelijk beeld van de uitdagingen, de oplossingen en de resultaten die behaald zijn in vergelijkbare situaties.
De casussen zijn niet alleen gericht op technische maatregelen, zoals isolatie of de installatie van duurzame warmte, maar ook op strategische en communicatieve aspecten. Bijvoorbeeld, hoe kunnen gemeenten woningeigenaars en huurders motiveren om verduurzamingsmaatregelen te overwegen? Wat zijn de beste manieren om financiële hulpvormen te communiceren en te benutten? En hoe kunnen gemeenten samenwerken met andere partijen, zoals energiebedrijven, NGO’s en woningcorporaties, om verduurzaming effectief te stimuleren?
Verbinding met het City Deal Energieke Wijken
In 2025 is er een nauwere samenwerking tussen de leerkring en het vervolg van het City Deal Energieke Wijken. Deze samenwerking is bedoeld om ervaringen en kennis uit het City Deal-traject te delen met de deelnemende gemeenten van de leerkring. Het City Deal Energieke Wijken is een landelijke inspanning om wijkniveaus te verduurzamen en de energietransitie te versnellen. Door de leerkring in te binden in dit programma, krijgen gemeenten toegang tot een bredere set van praktijkvoorbeelden en beleidsinstrumenten.
De leerkring deeltelnemers zijn vrijblijvig uitgenodigd voor de (voormalige) City Deal-bijeenkomsten, waarbij ze kunnen leren van andere gemeenten en projecten die al verder zijn in de verduurzamingsproces. Deze samenwerking is een unieke kans voor gemeenten om niet alleen kennis op te doen, maar ook om actief mee te denken over de toekomst van energiearme huishoudens en het particuliere woningfonds.
Deelname en selectie
Het traject van de leerkring is open voor gemeenten die geïnteresseerd zijn in verduurzaming van het particuliere woningfonds en die actief willen meewerken aan het opbouwen van kennis en ervaringen. Aanmelding is vrijblijvig, maar gemeenten worden aangemoedigd om actief bij te dragen aan de uitwisseling van kennis. De selectie van gemeenten vindt medio maart 2025 plaats, met als doel om een groep van maximaal 15 gemeenten te vormen. Deze beperkte omvang is bedoeld om de kwaliteit van de uitwisseling te waarborgen en om ervoor te zorgen dat de bijeenkomsten een persoonlijke en inhoudelijke kreet behouden.
Gemeenten die zich willen aanmelden, moeten specifieke informatie aanleveren om hun deelname aan te melden. Deze informatie helpt bij de selectie en biedt inzicht in de relevante situatie van de gemeente. Indien het aantal aanmeldingen groter is dan het aantal beschikbare plekken, wordt er een selectie gemaakt op basis van onder andere de vergelijkbaarheid van situaties en de relevante behoeften van de deelnemers.
Communicatie en samenwerking
Een belangrijk aspect van de leerkring is de nadruk op communicatie en samenwerking. Verduurzaming is niet alleen een technische uitdaging, maar ook een sociale en communicatieve. De leerkring helpt gemeenten bij het opbouwen van communicatieve strategieën die aansluiten bij de behoeften van energiearme huishoudens en slecht gelabelde woningen. Tijdens de bijeenkomsten worden praktische tips en strategieën besproken, zoals het ontwikkelen van informatieve campagnes, het organiseren van workshops en deelname aan communitygebeurtenissen.
Samenwerking met andere partijen is eveneens een kernthema. Verduurzaming in energiearme huishoudens is vaak afhankelijk van partnerschap met woningcorporaties, energiebedrijven, NGO’s en andere relevante partijen. De leerkring biedt een platform om ervaringen te delen over hoe deze samenwerkingen tot stand komen en hoe ze succesvol zijn.
Conclusie
De leerkring van Platform31 op het gebied van verduurzaming van particuliere woningen in energiearme huishoudens is een initiatief dat gericht is op het opbouwen van kennis, ervaringen en samenwerking. Tijdens de bijeenkomsten worden praktische thema’s behandeld, zoals verduurzamingsmaatregelen, communicatiestrategieën en samenwerking met andere partijen. De leerkring is bedoeld voor gemeenten die actief willen meewerken aan het verduurzamen van het particuliere woningfonds en die kennis willen opdoen over de uitdagingen en successfactors van verduurzaming in energiearme huishoudens.
Door middel van casussen, leervragen en praktijkvoorbeelden krijgen gemeenten inzicht in hoe verduurzaming in de praktijk werkt en wat de belangrijkste uitdagingen zijn. De samenwerking met het City Deal Energieke Wijken biedt bovendien de mogelijkheid om ervaringen uit andere regio’s te delen en te leren van bestaande projecten. De leerkring is een vrijblijvende deelname, maar gemeenten worden aangemoedigd om actief bij te dragen aan de uitwisseling van kennis en ervaringen. Het traject is een waardevolle kans voor gemeenten om hun verduurzamingsstrategieën te versterken en het particuliere woningfonds duurzamer te maken.