Inleiding
De voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt een essentiële rol in de ontwikkeling van jonge kinderen, met een focus op taalontwikkeling, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei. In de gemeente Valkenswaard is dit beleid gedetailleerd uitgewerkt in het kader van de jaren 2020 en verder, waarbij nadruk ligt op samenwerking tussen gemeentelijke instanties, scholen en voorschoolse voorzieningen. Het VVE-beleid is ontworpen om kinderen met een (risico op) achterstand in ontwikkeling vroegtijdig te ondersteunen, zodat zij beter voorbereid zijn op de schooltoegang.
Binnen dit kader zijn centrale voorzieningen, zoals kinderopvang en peuteropvang, verantwoordelijk voor het bieden van VVE. De kwaliteitseisen van het VVE-aanbod worden gedefinieerd en getoetst door de GGD. Tegelijkertijd worden regionale samenwerkingen en overlegformaties zoals de werkgroep VVE en het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) ingezet om het beleid effectief te implementeren. Deze artikelen verduidelijken het VVE-aanbod, de rol van centrale voorzieningen en de kwaliteitseisen die daaraan verbonden zijn, op basis van het VVE-beleid 2020-2021 en gerelateerde praktijk.
Beleid en doelstellingen van VVE in Valkenswaard
Visie op VVE in Valkenswaard
Het VVE-beleid van Valkenswaard is geformuleerd in een duidelijke visie, waarin de focus ligt op het vroegtijdig ondersteunen van kinderen met een (risico op) ontwikkelingsachterstand. De visie benadrukt dat vroege stimulering van de brede ontwikkeling, inclusief taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling, essentieel is voor het schoolsucces van kinderen. Deze visie is vertaald in een hoofddoel, met bijbehorende doelstellingen, die in de jaren 2020 en verder worden geprobeerd te realiseren of te continueren.
Een kernprincipe van het beleid is dat alle kinderen in Valkenswaard een sterke basis moeten meekrijgen voordat zij instromen in groep 1 van de basisschool. Dit betekent dat VVE wordt ingezet om kinderen met een taalachterstand op jonge leeftijd te ondersteunen. Taalontwikkeling is hierin centraal, maar de visie omvat ook andere ontwikkelingsdomeinen.
Aandacht voor kinderen met (risico op) achterstand
Het beleid richt zich specifiek op kinderen die op jonge leeftijd weinig woorden kennen, omdat het taalachterstand in latere leeftijden verder kan verdiepen. Vroegtijdige interventies zijn daarom cruciaal. De JGZ (Jeugdgezondheidszorg) voert een preventieve monitoring uit, waarbij alle kinderen op taal- en spraakontwikkeling worden gevolgd. Wanneer een risico op achterstand wordt geconstateerd, geeft de JGZ een indicatie voor VVE, waarna het kind kan worden toegewezen aan een geschikte voorschoolse voorziening.
De JGZ-verpleegkundige speelt hierbij een belangrijke rol. Zij zorgt voor de indicering van VVE-doelgroepkinderen en brengt specifieke casuïstiek tijdens het CJG-overleg aan. De ouders hebben in dit kader een vrije keuze bij de selectie van een VVE-plek, zolang de voorschoolse voorziening geregistreerd is als VVE-aanbieder.
Centrale voorzieningen en hun rol in VVE
VVE-aanbod via kinder- en peuteropvang
In Valkenswaard zijn meerdere centrale voorzieningen verantwoordelijk voor het aanbod van VVE. Deze omvatten kinderopvang en peuteropvang, waarin kinderen van 0 tot 4 jaar zorg en educatie ontvangen. De gemeente Valkenswaard heeft in 2018 al aangegeven dat VVE niet alleen door één organisatie wordt aangeboden, maar door verschillende partijen. Sinds 2018 zijn meerdere organisaties betrokken, zoals Kids World, Mira en Stichting Peuterdorp. Horizon is van plan om in 2021 ook VVE aan te bieden, na scholing in 2020.
De JGZ-verpleegkundige zorgt voor de indicering van VVE-doelgroepkinderen naar deze voorzieningen. Wanneer een voorziening geregistreerd is voor het aanbieden van VVE en doelgroepkinderen aangemeld worden, is het verplicht om deze kinderen te plaatsen in een gemengde groep. Hierbij geldt dat ouders toestemming moeten geven voor het delen van informatie over hun kind. Wanneer ouders geen toestemming geven, kan de voorziening de gemeente informeren over dit probleem.
Wet IKK en kwaliteitseisen voor centrale voorzieningen
De Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) is in 2018 in werking getreden en stelt hogere eisen aan de kwaliteit van kinder- en peuteropvang. Centrale voorzieningen moeten hierin voldoen aan kwaliteitseisen om VVE te kunnen aanbieden. Deze eisen worden getoetst door de GGD, waarna de voorziening officieel geregistreerd kan worden als VVE-aanbieder.
De Wet IKK heeft geleid tot veranderingen zoals een verlaagde leidster-kind-ratio, verplichte mentorering van kinderen en aangescherpte taaleisen voor medewerkers. Deze maatregelen zijn bedoeld om de kwaliteit van zorg en educatie te verbeteren, zodat kinderen in een veilige en stimulerende omgeving kunnen groeien. Voor VVE-aanbieders is het dus belangrijk om niet alleen het VVE-programma aan te bieden, maar ook aan de algemene kwaliteitseisen van de Wet IKK te voldoen.
Samenwerking en regionale afspraken
Werkgroep VVE en LEA-overleg
In Valkenswaard is een werkgroep VVE opgestart in 2016. Deze groep bestaat uit partners van voorschoolse voorzieningen, JGZ-verpleegkundigen, en ambtenaren uit de onderwijssector. Het doel van deze werkgroep is om overleg te voeren over thema’s die relevant zijn voor VVE en om samenwerking te bevorderen tussen de betrokken partijen. In het schooljaar 2019-2020 wordt overwogen om deze werkgroep als thema-werkgroep te koppelen aan het LEA-overleg (Lokale Educatie Aanpassing), zodat ook scholen betrokken worden bij het VVE-beleid.
Het LEA-overleg is een platform voor samenwerking tussen scholen en gemeentelijke instanties. Door de werkgroep VVE hieraan te koppelen, kan het beleid beter worden afgestemd op de behoeften van zowel jonge kinderen als scholen. Deze samenwerking draagt bij aan een coherente visie op VVE en een betere overdracht van kinderen van de voorschoolse voorziening naar de basisschool.
Regionale monitor en resultaatafspraken
Naast het werkgroepoverleg wordt ook een regionale VVE-monitor aangezet. Deze monitor dient als een instrument om het beleid te meten en te verbeteren. Door het opzetten van regionale resultaatafspraken kan worden beoordeeld of het VVE-beleid effectief is in de praktijk. De CJG Valkenswaard speelt hierin een centrale rol, omdat het CJG als netwerkorganisatie een overkoepelende functie heeft in de jeugdhulp, gezondheidszorg en opvoedsector.
De JGZ is verantwoordelijk voor de vroegsignalering van ontwikkelingsachterstanden en ondersteunt kinderen van 0 tot 4 jaar. In 2020 is ongeveer 99% van de jonge kinderen in Valkenswaard gemonitord in hun ontwikkeling, en is er contact geweest met de ouders tijdens de consulten. De JGZ-verpleegkundige speelt hierin een cruciale rol in de indicering van VVE-doelgroepkinderen en de toeleiding naar een geschikte voorziening.
Uitdagingen en kansen in het VVE-aanbod
Niet alle voorzieningen bieden VVE aan
Hoewel er in Valkenswaard een dekkend aanbod van VVE is, is het niet verplicht voor alle centrale voorzieningen om VVE aan te bieden. In 2020 hebben twee Valkenswaardse kinderopvangorganisaties, IkOok! en Bij de Boer, aangegeven dat zij (nog) geen VVE willen of kunnen bieden. Dit betekent dat ouders in deze gevallen een vrije keuze hebben, maar dat het aanbod mogelijk beperkt is.
Een dekkend aanbod van VVE is essentieel om zeker te stellen dat alle kinderen in Valkenswaard op tijd toegang kunnen krijgen tot VVE. In 2020 is het aanbod binnen de gemeente geacht voldoende te zijn, maar de gemeente blijft hier op de lange termijn een rol in spelen. Wanneer een voorschoolse voorziening niet in staat is om VVE aan te bieden, kan de gemeente deze voorziening informeren en eventueel ondersteunen in het opzetten van een VVE-programma.
VVE in relatie tot harmonisatie
In het kader van de harmonisatie van kinderopvang en VVE-aanbod in Nederland is het belangrijk om te kijken naar de samenwerking tussen gemeenten, scholen en voorschoolse voorzieningen. In Valkenswaard zijn er vijf organisaties die kinderopvang aanbieden, waarvan er vier geregistreerd zijn als VVE-aanbieders. De vijde organisatie is in 2020 nog niet in staat om VVE aan te bieden, maar Horizon is van plan om dit in 2021 te doen.
De gemeente Valkenswaard heeft een duidelijke visie op de rol van centrale voorzieningen in het VVE-aanbod. Deze visie benadrukt de noodzaak van samenwerking en coördinatie tussen de betrokken partijen. De JGZ, scholen en voorschoolse voorzieningen moeten hierin samenkomen om een geïntegreerd aanbod te realiseren dat voldoet aan de behoeften van jonge kinderen.
Conclusie
Het VVE-beleid in Valkenswaard is gericht op het vroegtijdig ondersteunen van kinderen met een (risico op) ontwikkelingsachterstand. Centrale voorzieningen zoals kinder- en peuteropvang spelen een cruciale rol in het aanbod van VVE. De kwaliteitseisen voor deze voorzieningen worden bepaald door de Wet IKK en toetsing door de GGD. Samenwerking tussen de JGZ, scholen en voorschoolse voorzieningen is essentieel om een dekkend en kwalitatief hoogwaardig aanbod van VVE te garanderen.
Hoewel het aanbod in 2020 geacht wordt voldoende te zijn, is het belangrijk om op de lange termijn te blijven investeren in samenwerking en kwaliteit. De gemeente Valkenswaard moet hierin een rol blijven spelen, zowel in de coördinatie van het VVE-aanbod als in de monitoring en evaluatie van het beleid. Voor ouders is het van belang om te weten dat zij een vrije keuze hebben bij de selectie van een VVE-plek, zolang de voorziening geregistreerd is als VVE-aanbieder.