Inleiding
In de gemeente Valkenswaard is een geïntegreerd beleid ontwikkeld rond voor- en vroegschoolse educatie (VVE), gericht op het stimuleren van de ontwikkeling van kinderen met een (taal- of spraak)achterstand in de leeftijd van 2 tot 6 jaar. Dit beleid vormt een essentieel onderdeel van de lokale regelgeving en de inzet om kinderen op een vroege leeftijd optimaal in staat te stellen om zich sociaal, emotioneel en cognitief te ontwikkelen. Het doel van VVE is dat peuters en kleuters, met of zonder beperkte achterstand, op een gelijk niveau kunnen starten in de basisschool. De implementatie en uitvoering van dit beleid zijn gestructureerd in samenwerking met diverse partners, waaronder de JGZ, GGD, kinderopvangorganisaties en basisscholen. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de centrale beleidsdoelstellingen, doelgroepdefinities, toeleidingsprocedures, financiële aspecten en de rol van betrokken instellingen.
Doelstellingen van VVE in Valkenswaard
Het VVE-beleid in Valkenswaard is gericht op het bevorderen van de taalontwikkeling, sociaal-emotionele ontwikkeling en het ontwikkelingsscheppende gezinsklimaat. Het uiteindelijke doel is dat peuters en kleuters met een (beperkte) achterstand op gelijke voet kunnen starten in de basisschool. Dit betekent dat doelgroepkinderen in groep 1 of 3 van de basisschool kunnen starten zonder of met een beperkte achterstand.
Vanaf 1 januari 2020 is het doel van de gemeente om zorg te dragen voor randvoorwaarden die ervoor zorgen dat doelgroepkinderen met een VVE-indicatie gedurende 16 uur per week, verspreid over ten minste 4 dagen, deel kunnen nemen aan een VVE-programma binnen een voorschoolse voorziening. Dit aanbod moet voldoen aan kwaliteitsvoorwaarden zoals genoemd in de beleidsnotitie.
Doelgroepdefinitie en indicatiestelling
De doelgroep van VVE bestaat uit kinderen in de leeftijd van 2 tot 4 jaar die op basis van een indicatie van de JGZ (Jeugdzorg Zuidzorg) in aanmerking komen voor het programma. Indicatiestellingen worden afgegeven door JGZ, op basis van signalen uit een kinderdagverblijf of op basis van eigen observaties tijdens een consultatie. Een VVE-indicatie is persoonsgebonden en geldt vanaf de leeftijd van 2 jaar.
Bij risicogezinnen is het noodzakelijk dat JGZ in overleg stapt met het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) voorafgaand aan de indicatiestelling, om te voorkomen dat VVE-trajecten hulpverleningsstrajecten doorkruisen of dat betrokken partijen niet op de hoogte zijn van elkaar’s inzet.
Toeleiding en bereikbaarheid
De toeleiding van doelgroepkinderen naar een VVE-programma is een centraal thema in de uitvoering. De JGZ-verpleegkundige is verantwoordelijk voor de indicering en toeleiding van kinderen naar een van de voorschoolse voorzieningen. Aanbieders van VVE-programma’s zijn verplicht om een dekkend aanbod te realiseren binnen de gemeente Valkenswaard. Tegenwoordig zijn er meerdere organisaties die VVE aanbieden, waaronder Stichting Peuterdorp, Kids World, Mira en in de toekomst ook Horizon.
Ouders hebben een vrije keuze in welk VVE-programma hun kind deelneemt. Echter, sommige ouders hebben een extra zetje nodig om overtuigd te worden van de nuttigheid van VVE. Daarom wordt een actieve benadering van ouders toegepast, zoals door middel van huisbezoeken of zorgmeldingen. In uitzonderlijke gevallen kan de gemeente zelfs een zorgmelding maken om een kind in VVE te betrekken.
Wetgeving en kwaliteitsborging
De uitvoering van VVE in Valkenswaard wordt geregeld door meerdere wetskaders, waaronder de Wet Onderwijs en Opvoeding (OKE), de Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK), en de regelgeving rondom kwaliteitsborging door de GGD. Deze wetskaders stellen eisen aan de kwaliteit van de opvang en bepalen hoe VVE-organisaties moeten functioneren.
De Wet IKK, die in 2018 deels in werking is getreden, stelt bijvoorbeeld eisen aan de leidster-kind-ratio en verplicht alle kinderen in kinder- en peuteropvang tot een mentor. Ook zijn er aangescherpte taaleisen voor medewerkers, omdat taalontwikkeling centraal staat in VVE. De GGD voert toetsingen uit om te beoordelen of een organisatie aan de kwaliteitsvoorwaarden voldoet.
Financiële aspecten en financieringssystematiek
De financiering van VVE in Valkenswaard is een belangrijk onderdeel van het beleid. De gemeente zorgt voor subsidering en financiering van VVE-programma’s op basis van een uitgebalanceerde financieringssystematiek. Voor de opvangorganisaties is het mogelijk om deel te nemen aan VVE, mits zij aan de kwaliteitsvoorschriften voldoen. De ouders betalen een bijdrage, die varieert afhankelijk van inkomenssituatie en aantal kinderen.
De gemeente heeft tot 1 augustus 2020 tijd gegeven aan aanbieders om door te groeien naar het benodigde aantal uren per week. De financieringssystematiek is ontworpen om zowel de opvangorganisaties als de ouders te ondersteun en te stimuleren om VVE in te zetten voor kinderen die er baat bij hebben.
Implementatie en evaluatie
De implementatie van het VVE-beleid in Valkenswaard is gestructureerd via een werkgroep waarin alle VVE-aanbieders vertegenwoordigd zijn. Deze groep is verantwoordelijk voor het uitwerken van het beleid in praktijk en het opstellen van een uitvoeringsdocument met concrete afspraken en actiepunten. Daarnaast wordt bekeken of het basisonderwijs aangesloten kan worden bij de VVE-werkgroep, met het oog op een intensievere samenwerking binnen de Lokaal Educatieve Agenda (LEA).
De evaluatie van het beleid wordt gedaan via de werkgroep VVE en de stuurgroep van de LEA. Hierbij wordt gekeken of de doelgroepdefinities nog gelden, of de bereikbaarheid van doelgroepkinderen voldoet, en of de toeleiding efficiënt verloopt. Op basis van evaluaties wordt eventueel bijgesteld in het beleid. Ook de doorlopende leerlijnen van VVE naar basisonderwijs worden geëvalueerd om ervoor te zorgen dat de overgang vloeiend en doelgericht verloopt.
Samenwerking en partnerschap
De samenwerking tussen de gemeente Valkenswaard, JGZ, GGD, kinderopvangorganisaties en basisscholen vormt een kernaspect van het VVE-beleid. De gemeente heeft een leidende rol in de coördinatie van VVE-aanbieders en heeft zich verantwoordelijk gesteld voor de uitvoering van het beleid. De JGZ speelt een centrale rol in de vroegsignalering van ontwikkelingsachterstanden en in de indicering van kinderen voor VVE. De GGD zorgt voor kwaliteitsborging en toetsing van de organisaties die VVE aanbieden.
Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Valkenswaard is een netwerkorganisatie die zorgt voor een centrale rol in het bieden van jeugdhulp. Het CJG werkt nauw samen met JGZ en speelt een rol bij het bepalen van de noodzaak van VVE-indicaties bij risicogezinnen.
Actieve benadering van ouders
Het bereiken van doelgroepkinderen is een uitdaging, aangezien VVE geen leerplicht is. Daarom wordt in Valkenswaard een actieve benadering van ouders toegepast, zoals het afleggen van huisbezoeken of het maken van zorgmeldingen. Deze aanpak helpt bij het overtuigen van ouders van de nuttigheid van VVE. Sommige gemeenten, zoals Amsterdam en Rotterdam, experimenteren met juridische middelen zoals ondertoezichtstelling (OTS), maar dit is geen standaardprocedure in Valkenswaard.
Conclusie
Het VVE-beleid in Valkenswaard is een voorbeeld van een geïntegreerd en doelgericht aanpak van vroege kinderontwikkeling. Door middel van samenwerking met JGZ, GGD, kinderopvangorganisaties en basisscholen is een beleid ontwikkeld dat gericht is op het stimuleren van taalontwikkeling, sociaal-emotionele groei en het ondersteunen van het gezinsklimaat. De implementatie van het beleid is gestructureerd en wordt geëvalueerd om zowel de kwaliteit als de bereikbaarheid te waarborgen. De financiële en logistieke organisatie van VVE is ontworpen om zowel ouders als opvangorganisaties te ondersteunen. Uiteindelijk is het doel om kinderen in Valkenswaard op een gelijk niveau te laten starten in de basisschool, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen op de langere termijn.