Inleiding
Speelplezier is een bewezen en wijdverspreide VVE-methode die zich richt op kinderen van 2 tot 6 jaar. Deze methodiek is speciaal ontwikkeld om jonge kinderen te ondersteunen in hun sociaal-emotionele, cognitieve, motorische en creatieve ontwikkeling, door spel centraal te stellen in de dagelijkse activiteiten. De methode is ontworpen door Margot Wouterse-Schmitz en wordt gebruikt in diverse kinderopvangcentra, zoals KDV Hupsakee en Peuteropvang 't Zonneroosje. Het accent ligt op spelend leren en spelstimulering, waarbij zowel vrij als begeleid spel een essentiële rol speelt.
Het doel van deze artikel is om een grondige inzicht te geven in de methode Speelplezier, haar onderliggende principes, toepassing in de praktijk, en de trainingstrajecten die professionals kunnen doorlopen om de methode volledig in hun werk te integreren. Aan de hand van diverse praktijkvoorbeelden en officiële omschrijvingen wordt een duidelijk beeld geschetst van de methode en haar invloed op de kinderontwikkeling binnen de VVE-context.
Wat is Speelplezier?
Speelplezier is een VVE-methode die zich richt op de totale ontwikkeling van jonge kinderen via het spel. Het is ontworpen voor kinderen van 2 tot 6 jaar en sluit daarom goed aan bij de doelgroep van de VVE. De methode is gebaseerd op het inzicht dat spel de meest natuurlijke en effectieve manier is voor jonge kinderen om te leren en zich te ontwikkelen. Hierbij wordt zowel vrij als begeleid spel benut, waarbij de volwassene een actieve rol speelt in het aanbieden van spelactiviteiten en het begeleiden van kinderen in hun spel.
De methode is ontwikkeld door Margot Wouterse-Schmitz en is gericht op het stimuleren van de taalontwikkeling, sociale vaardigheden, motorische ontwikkeling en creativiteit. Speelplezier werkt met vastgestelde speel-leerroutines die dagelijks worden uitgevoerd. Deze routines zijn bedoeld om een balans te creëren tussen vrij spel en spel dat begeleid of geleid wordt door een professional.
De drie i's van Speelplezier
Een kernaspect van de Speelpleziermethodiek zijn de drie i's: inspireren, inleven en interveniëren. Deze principes vormen de basis voor de interactie tussen kinderen en volwassenen in de kinderopvangsetting.
Inspireren
Inspireren betekent dat de professional het kind een voorbeeld geeft van een spelactiviteit. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden door middel van rollenspel of tafelpoppenspel. Bij peuters wordt dit vaak gevolgd door een gezamenlijk pantomimespel, waarbij het kind het demonstratiespel na kan spelen. Deze vorm van inspiratie helpt kinderen om nieuwe spelideeën te ontdekken en deel te nemen aan activiteiten die voor hen interessant zijn.
Inleven
Inleven houdt in dat de professional zich inleeft in het spontane spel van het kind. Dit gebeurt door naar het spel van het kind te kijken en te luisteren, en door naast het kind hetzelfde te doen. Dit spiegelen helpt het kind om zich begrepen en ondersteund te voelen, wat essentieel is voor sociaal-emotionele ontwikkeling.
Interveniëren
Interveniëren is het actieve inmengen in het spel van het kind met het doel het spel te verrijken en de ontwikkeling te stimuleren. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden door een extra element toe te voegen aan het spel, zoals een nieuw object, een nieuwe regel, of een nieuwe rol. Het doel is om de kinderen uit te dagen en te ondersteunen bij het maken van ontwikkelstappen.
De vier speel-leerroutines van Speelplezier
De methode Speelplezier is opgebouwd uit vier speel-leerroutines die dagelijks terugkeren in de praktijk. Deze routines zorgen voor een gestructureerde aanpak van spelstimulering en spelend leren, waardoor de kinderen een consistente en voorspelbare omgeving ervaren. De routines zijn als volgt:
1. Demonstratiespel
Het demonstratiespel is een vorm van geleid spel waarbij een professional een spelactiviteit voor de groep voorspeelt. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden via rollenspel of tafelpoppenspel. Het demonstratiespel fungeert als een inspiratiebron voor de kinderen en biedt een leidraad voor hoe ze met elkaar kunnen spelen.
2. (Hand)pantomimespel
Bij het (hand)pantomimespel volgen de kinderen het demonstratiespel na met hun handen of lichaam. Dit helpt hen om de activiteit beter te begrijpen en deel te nemen aan het spel. Het handpantomimespel is vooral gericht op peuters, die vaak nog niet in staat zijn tot complexe rollenspelactiviteiten.
3. Vrij spel
Het vrije spel is een essentieel onderdeel van de Speelpleziermethodiek. Hierbij hebben de kinderen de vrijheid om te kiezen wat ze spelen, met welke materialen en met wie. Vrij spel is belangrijk voor de ontspanning van kinderen en het ontdekken van nieuwe uitdagingen. Het helpt kinderen om hun eigen initiatief te nemen en creatieve oplossingen te bedenken.
4. Begeleid spel
Het begeleid spel is een vorm van spel waarbij een professional actief meespeelt en begeleidt. Dit gebeurt meestal in de context van het inspireren en interveniëren. Het doel is om de kinderen uit te dagen, te ondersteunen en te stimuleren in hun spel. Begeleid spel helpt bij het opbouwen van sociale vaardigheden, taalontwikkeling en probleemoplossend denken.
Jaarlijks thema’s en oudersbetrokkenheid
Een ander belangrijk aspect van de Speelpleziermethodiek is de werking met jaarlijks thema’s. Deze thema’s sluiten aan bij de belevingswereld van kinderen en bieden een richting voor de spelactiviteiten. De thema’s worden jaarlijks bepaald en zijn bedoeld om de kinderen te stimuleren in specifieke ontwikkelingsgebieden. Bijvoorbeeld een thema over dieren kan gericht zijn op de taalontwikkeling, creativiteit en motorische vaardigheden.
Om ouders te betrekken bij de thema’s, wordt er een themabrief uitgebracht. Deze brief bevat ideeën voor spelactiviteiten die ouders thuis met hun kinderen kunnen uitvoeren. Daarnaast zijn er ook tekstfragmenten van liedjes en versjes bijgevoegd, die ouders kunnen gebruiken om mee te zingen of voor te lezen. Deze themabrieven helpen bij het versterken van de band tussen kind, ouder en kinderopvanginstelling.
De rol van observatie en begeleiding
Een belangrijke techniek binnen de Speelpleziermethodiek is observatie. De professionals in de kinderopvang houden het gedrag en de ontwikkeling van de kinderen nauwkeurig bij. Dit gebeurt via vaste invullijsten en dagelijkse observaties. Aan de hand van deze observaties bepalen de professionals of een kind extra begeleiding nodig heeft of juist meer uitdaging.
Als een kind bijvoorbeeld in een bepaald ontwikkelingsgebied wat verder is, kan er verrijking aangeboden worden. Bij een kind dat wat meer ondersteuning nodig heeft, kan er verdieping gegeven worden. Deze aanpak zorgt ervoor dat elk kind op maat wordt begeleid en gechallenged in zijn of haar ontwikkeling.
Training en certificering voor professionals
Professionals die de Speelpleziermethodiek willen leren of verder ontwikkelen, kunnen meedoen aan een traject van trainingen en coaching. Dit traject is bedoeld om hen voor te bereiden op het volledige implementeren van de methode in hun kinderopvangsetting. Het traject bestaat uit:
- 1 voorlichtingsbijeenkomst van 1,5 uur
- 8 inhoudelijke trainingen van 3 uur
- 8 x begeleiding op de werkvloer (7x coaching en 1x eindgesprek)
- 1 certificeringsbijeenkomst van 2 uur
Tijdens het traject leren de professionals hoe ze de gehele speel-leerroutine uitvoeren. Een deel van de lesstof wordt online aangeboden via www.speelplezier.tv, wat goed aansluit bij klassikale bijeenkomsten. Na elke bijeenkomst volgt individuele begeleiding op de werkvloer, waarbij de coach samen met de professional ervaart hoe spel stimuleert en begeleidt.
De coachingsvorm bij Speelplezier is uniek, omdat het accent ligt op het plezier en de eigen ervaring van de professional. Tijdens het traject houden professionals hun eigen ontwikkeling bij in een portfolio. Als ze aan alle certificeringseisen voldoen, ontvangen ze het Speelplezier VE-certificaat.
Speelplezier in de praktijk
In verschillende kinderopvangcentra is de methode al ingevoerd, zoals bij Peuteropvang 't Zonneroosje in Krimpen aan de IJssel. Hier is de methode goed afgestemd op de pedagogische uitgangspunten van de vrijeschool. De kinderen leren hier al spelend de wereld ontdekken, bijvoorbeeld door zelf broodjes te bakken of gerechten te bereiden. Daarnaast is er ook veel aandacht voor buitenspelen en een natuurlijke benadering van de kinderen.
Ouderbetrokkenheid is hier een belangrijk aspect. Ouders kunnen actief meedenken over het pedagogisch beleid, openingstijden en prijsbeleid. Ze zijn ook welkom in de oudercommissie, waar belangrijke beslissingen over de kinderopvang worden genomen. Dit zorgt voor een sterke samenwerking tussen ouder en instelling, wat essentieel is voor de ontwikkeling van de kinderen.
Toekomst en ontwikkeling van Speelplezier
Sinds 1 september 2023 is de training en implementatie van de Speelpleziermethodiek overgedragen aan BCO-Onderwijsadvies en Ondersteuning in Venlo. Dit betekent dat de methode verder wordt ontwikkeld en uitgerold binnen de VVE-sector. Voor contact met het team achter Speelplezier kan via e-mail worden gegaan naar [email protected].
De webwinkel van Speelplezier wordt nog beheerd door Jel van Rijn in opdracht van Speelpleziermethodiek. Hier kunnen onder andere themabrieven, trainingmateriaal en andere hulpmiddelen worden verkregen.
Conclusie
Speelplezier is een bewezen VVE-methode die zich succesvol heeft ingezet voor de totale ontwikkeling van jonge kinderen. Het centrale principe van de methode is dat spel niet alleen de meest natuurlijke manier is voor kinderen om te leren, maar ook een krachtige motor is voor sociaal-emotionele, cognitieve, motorische en creatieve groei. De methode is opgebouwd uit vier speel-leerroutines en drie i's – inspireren, inleven en interveniëren – die samen een gestructureerde aanpak bieden voor spelstimulering.
Bij de praktijkuitvoering van Speelplezier is het belangrijk om te werken met jaarlijks thema’s, observatie en begeleiding. Daarnaast is er een sterke nadruk op oudersbetrokkenheid, waardoor de methode ook een sociale dimensie verkrijgt. Voor professionals is er een uitgebreid traject beschikbaar om de methode te leren en te implementeren, wat zorgt voor een consistente toepassing binnen de kinderopvangsector.
De methode is niet alleen gericht op kinderen met ontwikkelingsachterstanden, maar ook voor kinderen die binnen de normale ontwikkeling vallen. Het doel van Speelplezier is om elke kind zinvolle uitdagingen aan te bieden en zo de basis te leggen voor een succesvolle schoolloopbaan.