Inleiding
VVE Startblokken is een geïntegreerd, spelgericht programma dat speciaal is ontwikkeld voor jonge kinderen van 0 tot 8 jaar. Het programma richt zich op het begeleiden en stimuleren van de brede ontwikkeling van baby’s, peuters en kleuters door middel van doelgerichte spelactiviteiten. Het ligt volledig in lijn met de VVE-richtlijnen (Verzorgingsgerichte Opvoeding), waarbij het centrale doel is om kinderen op een zorgzame en stimulerende manier te ondersteunen in hun ontwikkeling.
Startblokken is uitgebreid ontwikkeld door De Activiteit, het landelijk centrum voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs, en is erkend door het Nederlands Jeugdinstituut. Het programma is een uitbreiding van Basisontwikkeling, een vroegschoolse methode die al sinds 1990 in gebruik is. In 2001 werd Startblokken opgenomen als onderdeel voor pm’ers in de voorse- en kleuteropvang, en in 2007 werd het uitgebreid om ook geschikt te zijn voor kinderen tot twee jaar.
De kern van het programma ligt in het aanbieden van thema-gebaseerde activiteiten die aansluiten bij de belevingswereld van kinderen. Deze activiteiten zijn doelgericht ontworpen om de taalontwikkeling, sociaal-competente handelingen, cognitieve en motorische ontwikkeling, en persoonlijke zelfstandigheid van kinderen te stimuleren. Pedagogisch medewerkers (pm’ers) spelen een essentiële rol in deze aanpak, aangezien zij de activiteiten ontwerpen, uitvoeren en begeleiden.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de kernprincipes van VVE Startblokken, het werkplan en de activiteiten die centraal staan, evenals het traject en de scholingsaanpak voor pedagogisch medewerkers die het programma willen doorlopen. De nadruk ligt op de rol van het spel, de betekenis van thema’s, en de inhoudelijke en praktische benadering van de methode. Het artikel is bedoeld voor (toekomstige) pedagogisch medewerkers, coördinatoren en andere professionals in de kinderopvangsector die meer willen weten over de toepassing van VVE Startblokken in de praktijk.
Kernprincipes van VVE Startblokken
VVE Startblokken is een pedagogisch werkplan dat zich richt op de brede ontwikkeling van jonge kinderen. Het programma is ontworpen om de ontwikkeling van baby’s, peuters en kleuters te stimuleren via betekenisvolle spelactiviteiten. Het belangrijkste uitgangspunt van Startblokken is dat spel de natuurlijke manier is waarop jonge kinderen leren en ontwikkelen. Door deze aanpak te volgen, wordt het leerproces van kinderen gestructureerd en doelgericht gemaakt, zonder dat het leren gevoel van "onderwijzen" ontstaat.
Een van de kernconcepten binnen Startblokken is het begrip betekenisvolle activiteiten. Dit houdt in dat de activiteiten die worden aangeboden, niet alleen educatief zijn, maar ook aansluiten bij de belangeloosheid en nieuwsgierigheid van kinderen. De activiteiten zijn zorgvuldig gekozen zodat ze de aandacht van de kinderen trekken en hen uitnodigen om actief deel te nemen. Dit stimuleert niet alleen de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling, maar ook de motorische vaardigheden.
Een ander belangrijk principe is de rol van de volwassene in het spelproces. In Startblokken wordt de volwassene beschouwd als een bemiddelaar, die de activiteiten niet alleen ontwikkelt, maar ook begeleidt en uitbreidt. Deze bemiddelende rol houdt in dat de pm’er actief luistert naar de interesses en behoeften van de kinderen, en op basis daarvan gerichte begeleiding aanbiedt. Dit houdt ook in dat de pm’er zich bewust maakt van de zone van de naaste ontwikkeling, een concept uit de ontwikkelingspsychologie dat aangeeft welke vaardigheden en kennis een kind op het moment van de begeleiding al heeft, en welke vaardigheden nog kunnen worden ontwikkeld.
Daarnaast ligt er veel aandacht bij Startblokken op het ontwikkelen van een rijke speelleeromgeving. Dit houdt in dat de fysieke en emotionele omgeving waarin de kinderen zich bevinden, zorgvuldig is ingericht en afgestemd op hun ontwikkelingsniveau. De speelleeromgeving is rijk aan materialen, interactiemogelijkheden en thematische elementen die het leerproces versterken.
Themen en activiteiten in Startblokken
Thema’s spelen een centrale rol in de uitvoering van Startblokken. Ze geven een inhoudelijke richting aan de activiteiten die gedurende een bepaalde periode worden aangeboden. Themen zijn geselecteerd op basis van de belevingswereld van de kinderen en hun interesse. Ze kunnen bijvoorbeeld gericht zijn op dagelijkse activiteiten zoals "Naar bed gaan" of "Verjaardag", of op bredere thema’s die aansluiten bij de leefwereld van de kinderen, zoals "Buiten spelen", "Mieren", of "Vissen".
De thema’s worden gedurende een langere periode doorgevoerd, zodat kinderen de activiteiten die erbij horen, kunnen ontdekken, herkennen en steeds verder uitbreiden. Door deze structuur te hanteren, ontwikkelt de kinderopvang een doorgaand leertraject dat niet alleen inhoudelijk gestructureerd is, maar ook emotioneel aansluitend is voor de kinderen.
De activiteiten die binnen een thema worden aangeboden, zijn doelgericht ontworpen om de ontwikkeling van de kinderen te stimuleren. Voorbeelden van activiteiten zijn: - Verhalen luisteren en vertellen - Bewegingsactiviteiten die aansluiten bij het thema - Creatieve activiteiten zoals schilderen, kleuren en vouwen - Rolspel en dramatisering - Muziek en zang - Materialen verkennen en bouwen
Deze activiteiten zijn niet alleen educatief, maar ook speels en aansluiten bij de dagelijkse ervaringen van de kinderen. Ze bieden kansen voor interactie tussen kinderen en tussen kinderen en de pm’er, waardoor de sociaal-emotionele en communicatieve ontwikkeling verder wordt gestimuleerd.
Bij het ontwerpen van activiteiten ligt de nadruk op de 3B’s: betekenisvolle activiteiten, bemiddelende rol van de volwassenen en brede ontwikkeling. Deze aanpak zorgt ervoor dat de activiteiten niet alleen gericht zijn op kennisverwerking, maar ook op het uitbreiden van vaardigheden die relevant zijn voor de brede ontwikkeling van jonge kinderen.
Rol van de pedagogisch medewerker
De pedagogisch medewerker (pm’er) speelt een centrale rol in de toepassing van VVE Startblokken. De pm’er is verantwoordelijk voor het ontwerpen, uitvoeren en begeleiden van de activiteiten. Daarbij is het belangrijk dat de pm’er zich bewust maakt van de interesses en behoeften van de kinderen, en op basis daarvan gerichte begeleiding aanbiedt.
Een essentieel aspect van de rol van de pm’er is het aan sluiten bij de kinderen. Dit houdt in dat de pm’er actief luistert naar wat de kinderen doen en zeggen, en dat hij of zij zich bewust maakt van hun actieve betrokkenheid. Op basis van deze observaties ontwerpt de pm’er activiteiten die aansluiten bij de leefwereld van de kinderen. Dit maakt de activiteiten niet alleen aantrekkelijk voor de kinderen, maar ook betekenisvol voor hun ontwikkeling.
Daarnaast is de pm’er verantwoordelijk voor het creëren van een rijke speelleeromgeving. Dit houdt in dat de omgeving waarin de kinderen zich bevinden, zorgvuldig is ingericht en afgestemd op hun ontwikkelingsniveau. De speelleeromgeving is rijk aan materialen, interactiemogelijkheden en thematische elementen die het leerproces versterken. De pm’er moet ervoor zorgen dat de omgeving niet alleen fysiek veilig is, maar ook emotioneel en sociaal stimulerend.
Bij het uitvoeren van de activiteiten ligt de nadruk op interactie, observeren en evalueren. De pm’er moet actief betrokken zijn bij het spel en andere kernactiviteiten, en op basis daarvan gerichte begeleiding aanbieden. Hierbij is de interactie tussen kinderen onderling en tussen kinderen en de pm’er essentieel. De pm’er moet ervoor zorgen dat de interactie zinvol is en dat de kinderen zich op een zorgzame en stimulerende manier kunnen ontwikkelen.
Startblokkentraining en certificering
Om VVE Startblokken effectief toe te passen, is het noodzakelijk dat pedagogisch medewerkers doorlopen worden in een tweejarig certificerings-traject. Dit traject is ontworpen om pm’ers te begeleiden in het leren en toepassen van de methode, en om hen in staat te stellen om het programma zelfstandig te voeren.
Het traject bestaat uit zestien inhoudelijke bijeenkomsten, waarin theorie en praktijk worden gecombineerd. Deze bijeenkomsten worden verdeeld over twee jaar, en geven pm’ers de mogelijkheid om geleidelijk aan de kernprincipes van Startblokken te leren en toe te passen. Daarnaast zijn er zestien groepsbezoeken met nagesprekken per deelnemer, waarin de begeleidingsvaardigheden van de pm’er worden versterkt in de praktijk. Tijdens deze bezoeken wordt een (video-) observatie gedaan van de activiteiten die de pm’er uitvoert, en wordt er vervolgens een feedbackgesprek gevoerd.
Bij het traject is ook aandacht voor de opbouw van een portfolio. De portfolio is een document dat de eigen ontwikkeling van de pm’er bijhoudt. Het bevat onder andere observaties, activiteitenplannen, en reflecties op de eigen begeleiding. De portfolio dient als een bewijs van de inzet en het leerproces van de pm’er, en is een essentieel onderdeel van de certificering.
De volledige Startblokkentraining bestaat uit 64 contacturen, verdeeld over studiebijeenkomsten (48 uren) en groepsconsultaties (16 uren). Daarnaast is er een extra investering in tijd voor pedagogisch medewerkers, namelijk 3 uren per week voor het uitvoeren van praktijkopdrachten, en 15 uren voor het opbouwen van het portfolio en het lezen van literatuur en artikelen.
Na afronding van het traject ontvangt de pm’er een bewijs van deelname. Samen met een als voldoende beoordeeld Startblokkenportfolio kan hij of zij een certificaat aanvragen bij De Activiteit. Dit certificaat is een wettelijk vereiste voor het uitoefenen van de methode in de kinderopvangsector.
Koptraining voor ervaren professionals
Voor pedagogisch medewerkers en coaches die reeds ervaring hebben met VVE-methode of een ander VVE-certificaat in bezit hebben, is er de mogelijkheid om de koptraining VVE Startblokken te volgen. Deze training is bedoeld voor professionals die verder willen met Startblokken en kennis willen opdoen over de specifieke kenmerken van de methode.
De koptraining biedt een diepgaande behandeling van de kernconcepten van Startblokken, zoals: - Sociaal-culturele praktijken als bouwstenen voor het curriculum - Spel als format voor alle activiteiten - Een samenhangend activiteitenaanbod door het verbinden van verschillende kernactiviteiten aan elkaar - De professional als bemiddelaar tussen de betekenissen van kinderen en de educatieve doelen - Handelingsgericht observeren als basis voor een aanbod voor alle kinderen
Vooraf aan de koptraining wordt per deelnemer een stand van zaken opgemaakt voor de certificering, op basis van eigen leerdoelen. Tijdens de koptraining is er aandacht voor het verder ontwikkelen van de pedagogische vaardigheden van de deelnemer, en voor het toepassen van de methode in een breder professioneel kader.
De koptraining bestaat uit 6 tot 7 bijeenkomsten, en is een uitbreiding op de basistraining. Het is bedoeld voor pm’ers die reeds ervaring hebben met Startblokken, maar verder willen met het programma en hun professionele ontwikkeling.
Doorgaande ontwikkelingslijn en overdracht
Een belangrijk aspect van VVE Startblokken is de zorg voor een doorgaande ontwikkelingslijn. Dit houdt in dat de ontwikkeling van kinderen niet ophoudt wanneer ze overstappen naar een hogere groep of naar school. Het programma zorgt ervoor dat de leerervaringen van de kinderen worden doorgevoerd, en dat er een passend vervolgaanbod is op basis van de observaties en activiteiten die zijn uitgevoerd.
De doorgaande ontwikkelingslijn is ook van belang bij het aanbod van overdrachtsmodellen. Deze modellen zijn ontwikkeld om ervoor te zorgen dat kinderen, wanneer ze overstappen naar een hogere groep of naar school, een passend en continu aanbod krijgen. De overdrachtsmodellen zijn opgebouwd op basis van observaties en activiteiten die zijn uitgevoerd in de kinderopvang, en geven een duidelijk beeld van de ontwikkelingsniveau en de leerervaringen van de kinderen.
De pm’er heeft een essentiële rol in het opbouwen en doorvoeren van deze overdrachtsmodellen. Hij of zij is verantwoordelijk voor het registreren van de ontwikkeling van de kinderen, en voor het opstellen van een passend vervolgaanbod. Dit vervolgaanbod moet aansluiten bij de behoeften en interesses van de kinderen, en moet zorgvuldig worden afgesproken met de ouders en andere professionals die betrokken zijn bij de ontwikkeling van de kinderen.
Conclusie
VVE Startblokken is een geïntegreerd, spelgericht programma dat zich richt op de brede ontwikkeling van jonge kinderen. Het programma is ontworpen om de ontwikkeling van baby’s, peuters en kleuters te stimuleren via betekenisvolle spelactiviteiten. Het ligt volledig in lijn met de VVE-richtlijnen, en is een uitbreiding van Basisontwikkeling, een vroegschoolse methode die al sinds 1990 in gebruik is.
Thema’s spelen een centrale rol in de uitvoering van Startblokken. Ze geven een inhoudelijke richting aan de activiteiten die gedurende een bepaalde periode worden aangeboden. De activiteiten zijn doelgericht ontworpen om de ontwikkeling van de kinderen te stimuleren. Voorbeelden van activiteiten zijn verhalen luisteren en vertellen, bewegingsactiviteiten, creatieve activiteiten, rolspel, muziek en zang, en materialen verkennen en bouwen.
De pedagogisch medewerker (pm’er) speelt een centrale rol in de toepassing van VVE Startblokken. De pm’er is verantwoordelijk voor het ontwerpen, uitvoeren en begeleiden van de activiteiten. Daarbij is het belangrijk dat de pm’er zich bewust maakt van de interesses en behoeften van de kinderen, en op basis daarvan gerichte begeleiding aanbiedt. De pm’er is ook verantwoordelijk voor het creëren van een rijke speelleeromgeving, en voor het uitvoeren van activiteiten die aansluiten bij de leefwereld van de kinderen.
Om VVE Startblokken effectief toe te passen, is het noodzakelijk dat pedagogisch medewerkers doorlopen worden in een tweejarig certificerings-traject. Dit traject is ontworpen om pm’ers te begeleiden in het leren en toepassen van de methode, en om hen in staat te stellen om het programma zelfstandig te voeren. De training bestaat uit zestien inhoudelijke bijeenkomsten, zestien groepsbezoeken, en een portfolio-opbouw. Na afronding van het traject ontvangt de pm’er een bewijs van deelname, en een certificaat kan worden aangevraagd bij De Activiteit.
Voor ervaren professionals is er de mogelijkheid om de koptraining VVE Startblokken te volgen. Deze training is bedoeld voor pm’ers die verder willen met Startblokken en kennis willen opdoen over de specifieke kenmerken van de methode. De koptraining biedt een diepgaande behandeling van de kernconcepten van Startblokken, en is een uitbreiding op de basistraining.
Een belangrijk aspect van VVE Startblokken is de zorg voor een doorgaande ontwikkelingslijn. De methode zorgt ervoor dat de ontwikkeling van kinderen niet ophoudt wanneer ze overstappen naar een hogere groep of naar school. De overdrachtsmodellen zijn ontwikkeld om ervoor te zorgen dat kinderen een passend en continu aanbod krijgen. De pm’er heeft een essentiële rol in het opbouwen en doorvoeren van deze overdrachtsmodellen.
In samenvatting is VVE Startblokken een waardevolle methode voor de kinderopvangsector. Het programma biedt een geïntegreerde en spelgerichte aanpak die aansluit bij de behoeften en interesses van jonge kinderen. Het zorgt voor een doorgaande ontwikkelingslijn, en biedt pm’ers de mogelijkheid om gerichte begeleiding aan te bieden die aansluit bij de leefwereld van de kinderen.