Inleiding
Het internationaal rijbewijs (IRB) is een document dat steeds vaker in de discussie komt bij mensen die met een Nederlandse rijbewijs willen rijden in het buitenland. Het IRB is geen vervanging voor het eigen rijbewijs, maar dient als aanvulling om in sommige landen aan te tonen dat je inderdaad het recht hebt om te rijden. Het document is in Nederland uitsluitend verkrijgbaar bij de ANWB, en het is een rechtsgeldig document, ook al is er enige kritiek op de manier waarop het wordt uitgegeven.
Deze uitgebreide gids biedt een overzicht van het internationale rijbewijs. Wat is het precies, in welke landen is het vereist, hoe kun je het aanvragen, en wat zijn de juridische en praktische aspecten die je als reiziger of buitenlands verblijvende persoon moet weten? In deze tekst worden deze vragen beantwoord, steeds afgestoten op de beschikbare gegevens.
Wat is het internationaal rijbewijs?
Het internationaal rijbewijs is een document dat in de meeste landen wordt erkend en dat als aanvulling op je nationale rijbewijs dient. Het is bedoeld om te helpen bij het huren van een auto of het autorijden in het buitenland. Het is geen vervanging van het nationale rijbewijs, maar wel een supplement dat in bepaalde situaties nodig is.
Het document bevat informatie in meerdere talen — zoals Engels, Frans, Spaans, Russisch, Arabisch, Chinees en Indonesisch — over de rijbevoegdheid van de houder. In het document is onder meer te lezen welk type rijbewijs de persoon heeft, wanneer het is uitgegeven en wanneer het verloopt. Het bevat ook een foto, naam, geboortedatum, geboorteplaats en woonplaats van de houder.
Het internationale rijbewijs wordt in Nederland uitsluitend uitgegeven door de ANWB, en het is een rechtsgeldig document. Het is belangrijk op te merken dat het IRB niet op eigen hand kan worden ingevuld of gedrukt. Het dient te worden aangevraagd bij een ANWB-winkel, en het is daar direct beschikbaar.
Wanneer heb je een IRB nodig?
Het internationale rijbewijs is niet in elk land verplicht. Of het nodig is, hangt af van het land waar je naartoe reist. In sommige landen is het IRB een officieel vereist document, terwijl het in andere landen volledig overbodig is.
De verdragen uit 1949 en 1968 stelden de basis voor de huidige regelgeving rond het IRB. In het Verdrag van Genève uit 1949 en het Verdrag van Wenen uit 1968 zijn afspraken gemaakt tussen landen over het gebruik van het IRB. Deze verdragen bepalen in welke landen het IRB verplicht is of erkend wordt.
De Nederlandse Wikipedia-pagina over internationale rijbewijs bevat een overzicht van de landen die deelname aan de conventies uit 1949 en 1968. Deze pagina geeft ook aan welke landen het IRB evengoed accepteren, ook als ze geen partij zijn van deze verdragen.
In bepaalde situaties kan het IRB ook praktisch zijn. Denk bijvoorbeeld aan een ongeval of een controle door de politie. In dergelijke gevallen kan het document van groot belang zijn om aan te tonen dat je inderdaad legitiem rijdt.
Hoe kun je het internationale rijbewijs aanvragen?
Het internationale rijbewijs kan uitsluitend persoonlijk worden aangevraagd bij een ANWB-winkel. Het is niet mogelijk om het online of via post aan te vragen. Er zijn enkele voorwaarden om het IRB te kunnen krijgen:
- Je moet een Nederlandse inwoner zijn. Dit kan worden gecontroleerd in de winkel via een recent adresbewijs.
- Je moet een geldig Nederlandse rijbewijs of een rijbewijs uit een EU-land meebrengen.
- Je moet één of twee recente pasfoto’s meenemen, afhankelijk van het aantal landen waarin je reist.
Het IRB kost in Nederland 18,95 of 24,95 euro, afhankelijk van het model dat van toepassing is. Het document wordt direct in de winkel voor je gemaakt, en je krijgt het direct in handen.
Het is belangrijk op te merken dat het IRB niet verkocht wordt in de ANWB Outlet winkels in Winterswijk en Lelystad.
Aanvragen terwijl je in het buitenland bent
Als je een Nederlands inwoner bent maar langer in het buitenland verblijft en je huidige IRB verloopt, is het mogelijk om iemand in Nederland te machtigen om het IRB voor je aan te vragen. Dit is bijvoorbeeld handig als je je reis niet kunt afbreken om terug te reizen naar Nederland.
Wat is de geldigheidsduur van het IRB?
De geldigheidsduur van het internationaal rijbewijs is in Nederland momenteel één jaar. Dit is een oude regel die dateert uit het Verdrag van Genève uit 1949. In het Verdrag van Wenen uit 1968 is de geldigheidsduur vernieuwd naar drie jaar, maar Nederland houdt nog steeds de oude termijn aan.
Advocaat Bert Kabel van SMART Advocaten wijst op deze discrepantie en zegt dat burgers nodeloos op kosten worden gejaagd. Hij benadrukt dat het logisch zou zijn dat de overheid het document verstrekt, gezien het juridische karakter ervan. Hij wijst er ook op dat in artikel 117 van de Wegenverkeerswet staat dat de afgifte van het IRB aan derden kan worden uitbesteed, zoals bijvoorbeeld de ANWB.
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is momenteel bezig met een procedure om de geldigheidsduur van het IRB te verlengen naar drie jaar. Het is echter nog niet duidelijk wanneer deze wijziging in werking zal treden.
Het IRB en het Europese rijbewijs
Het IRB moet niet verward worden met het Europese rijbewijs. Het Europese rijbewijs is een uniform draagbaar document in bankkaartformaat, uitgegeven door de Rijksdienst voor Wegverkeer (RDW) in Nederland. Het is sinds 2013 beschikbaar en vervangt ruim 100 verschillende rijbewijzen binnen de Europese Economische Ruimte.
Het Europese rijbewijs is voorzien van een pasfoto en een microchip. Het is een officieel document dat in alle EU-landen wordt erkend. Het is bedoeld om de toegang tot het wegverkeer binnen de EU te vergemakkelijken.
Het IRB daarentegen is een apart document dat in sommige landen buiten de EU vereist is. Het is niet gemaakt door de RDW, maar door de ANWB.
Rechtszekerheid en kritiek op het IRB
Het internationaal rijbewijs is een rechtsgeldig document, maar er zijn ook kritische opmerkingen over de manier waarop het wordt uitgegeven. Volgens advocaat Bert Kabel is het opmerkelijk dat iedereen in de ANWB-winkel het IRB kan laten maken, terwijl het een document is dat in principe juridisch relevant is.
Ad Vonk van de ANWB benadrukt dat de ANWB slechts een uitvoerende rol speelt in opdracht van de overheid. De inhoud van de verdragen over het IRB ligt niet in de verantwoordelijkheid van de ANWB, maar in die van de overheid. In de praktijk is het IRB een document dat door iedereen kan worden ingevuld, wat kritisch bekeken kan worden.
Er zijn ook gevallen geweest waarin het IRB niet werd erkend. In een aantal meldingen aan Radar werden situaties beschreven waarin het IRB niet werd geaccepteerd door een politieagent of een autoverhuurder. In sommige gevallen leidde dit tot ongemak of zelfs juridische complicaties.
Praktische overwegingen bij het gebruik van het IRB
Hoewel het IRB in bepaalde landen verplicht is, is het in andere landen volledig optioneel. Het is daarom belangrijk om vooraf te checken of het IRB nodig is bij je reis. Dit kan worden gedaan via de Nederlandse Wikipedia-pagina of via de ANWB-website.
Het document is niet duur — 18,95 of 24,95 euro — maar het is ook geen verplichte aankoop in alle gevallen. Het is een investering die je moet maken op basis van je reisdoel en de landen die je bezoekt.
Het IRB kan ook meerdere keren worden aangevraagd. In het geval van reizen door meerdere landen kan het zijn dat je meerdere IRB’s nodig hebt. Dit hangt af van de eisen van elk afzonderlijk land.
De rol van de ANWB
In Nederland is de ANWB de enige uitgever van het internationale rijbewijs. De ANWB heeft geen eigen regelgevende bevoegdheid, maar voert de afgifte van het IRB uit op basis van de wet. In de wet zijn gemeenten en de ANWB aangewezen als uitgever van het IRB, maar in de praktijk verwijst het ministerie meestal alleen naar de ANWB in zijn communicatie.
Het IRB wordt in de winkel aangemaakt door een medewerker van de ANWB. De medewerker plaatst stempels op het document die het type rijbewijs aanduiden waarvoor de persoon bevoegd is. Op de voorzijde staat een stempel met de geldigheidsdatum van de ANWB-winkel die het document afgeeft.
Het IRB is in de praktijk een handig document, maar het is ook een document dat enige kritiek oploopt. De kwestie van geldigheidsduur, rechtsgeldigheid en uitgifteproces zijn onderwerpen die door verschillende deskundigen worden besproken.
Conclusie
Het internationale rijbewijs is een document dat in sommige landen verplicht is en in andere landen niet nodig is. Het is een aanvulling op je nationale rijbewijs en wordt in Nederland uitsluitend uitgegeven door de ANWB. Het is een rechtsgeldig document, maar de manier waarop het wordt uitgegeven en gebruikt, brengt ook kritiek met zich mee.
Voor reizigers die naar het buitenland willen rijden is het belangrijk om vooraf te checken of het IRB nodig is in het land of de landen die ze bezoeken. Het is een relatief goedkope investering, maar het is geen verplichte aankoop in alle gevallen.
De geldigheidsduur van het IRB in Nederland is momenteel één jaar, terwijl in andere landen vaak een langer verloop geldt. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is bezig met een wijziging van deze regel, maar wanneer deze in werking treedt is nog niet bekend.
Hoewel het IRB in bepaalde situaties van groot praktisch belang kan zijn, is het belangrijk om het document niet te verwarren met het Europese rijbewijs, dat in de EU wordt gebruikt en een volledig ander karakter heeft.