Inleiding
In de context van voorschoolse educatie speelt het VVE-programma (Vroeggeinteresseerd Voorschoolse Educatie) een centrale rol bij de voorziening van kinderen tussen 18 en 48 maanden die extra ondersteuning nodig hebben vanwege een taal- of ontwikkelingsachterstand. Het VVE-programma is ontworpen om zowel de ontwikkeling als de opbrengsten van kinderen op lange termijn te bevorderen. Vrijwel alle informatie over het VVE-programma benadrukt de combinatie van ontwikkelingsgericht en opbrengstgericht werken, doch het is minder duidelijk of VVE in feite een opbrengstgerichte of ontwikkelingsgerichte aanpak vooropstelt.
Deze analyse biedt een gedetailleerde verkenning van de vraag: is VVE een ontwikkelingsgericht werken of een opbrengstgericht werken? Door de bronnen te bestuderen, die het beleid, de praktijk en de nascholing van VVE belichten, wordt duidelijk hoe het VVE-programma is ontworpen en hoe het in de praktijk wordt toegepast. De analyse zal zich richten op de kwaliteitsrichtlijnen, de inhoud van de trainingen voor pedagogisch coaches, en de inhoud van de borgingsmodules.
Wat is VVE?
Het VVE-programma richt zich op kinderen tussen 18 en 48 maanden die door een GGD-indicatie zijn geselecteerd vanwege een taal- of ontwikkelingsachterstand. Het doel is om deze kinderen extra ondersteuning te bieden in de voorschoolse fase, zodat ze beter voorbereid worden voor de overgang naar basisonderwijs. Het programma wordt uitgevoerd binnen een integraal kindcentrum, waarbij beroepskrachten voorschoolse educatie (VVE-krachten) verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het programma.
Voor het VVE-programma zijn er duidelijke kwaliteitsrichtlijnen opgesteld, zoals vermeld in de regeling inkoop kindplekken en kwaliteitsnormen voor integrale kindcentra. Deze richtlijnen bepalen hoe het programma moet worden uitgevoerd, inclusief het gebruik van een effectief programma, het werken met een doelgerichte planning en het opbrengstgericht aanbod. Daarnaast zijn er aansluitende normen op het gebied van groepsomvang, kwalificaties van beroepskrachten en het aantal dagdelen dat een kind per week ontvangt.
Ontwikkelingsgericht Werken in VVE
Een van de kernconcepten in VVE is het ontwikkelingsgericht werken. Dit betekent dat het programma zich richt op de individuele ontwikkelingslijnen van kinderen, waarbij het pedagogisch team aansluit bij de "naaste zone van ontwikkeling" van elk kind. Dit concept, geïntroduceerd door Lev Vygotsky, houdt in dat het leren gebeurt op het moment dat een kind in staat is om iets nieuws te leren, onder begeleiding van een volwassene of in interactie met peers.
In het VVE-programma wordt het ontwikkelingsgericht werken geïmplementeerd door het gebruik van methodieken zoals Uk & Puk, Piramide en Startblokken. Deze methodieken helpen de pedagogisch medewerkers om het leren van kinderen te stimuleren op basis van hun individuele ontwikkelingsniveau. Daarnaast wordt er een cyclisch werken beoogd, waarbij het leren van kinderen voortdurend wordt afgestemd op hun huidige competenties en ontwikkelingsbehoeften.
Pedagogisch coaches worden in de nascholing opgericht om te begeleiden bij het ontwikkelingsgericht werken. Ze analyseren bijvoorbeeld of de pedagogisch medewerkers het cyclisch werken voldoende inzetten, of ze plezier hebben in hun werk, en of ze competent genoeg zijn om het kind op zijn individuele niveau te ondersteunen. Daarnaast wordt er aandacht besteed aan het vormgeven van de sfeer in het team en op de groep.
De nascholing voor pedagogisch coaches benadrukt het belang van het ontwikkelingsgericht werken in VVE. De coaches leren hoe ze pedagogisch medewerkers ondersteunen in het toepassen van het VVE-programma, zoals Uk & Puk, en hoe ze deze in hun eigen praktijk kunnen begeleiden. Ook wordt er aandacht besteed aan de betrokkenheid van ouders en aan het vormgeven van een doorgaande leerlijn tussen voor- en vroegschoolse educatie.
Opbrengstgericht Werken in VVE
Hoewel het ontwikkelingsgericht werken centraal staat in VVE, wordt ook nadrukkelijk gewerkt opbrengstgericht. Dit betekent dat het programma is gericht op concrete, meetbare doelen die binnen een bepaalde tijdsperiode moeten worden behaald. Het opbrengstgericht werken in VVE wordt omschreven in de kwaliteitsrichtlijnen, waarin staat dat het aanbod moet opklimmen in moeilijkheidsgraad en dat er gedifferentieerd moet worden gewerkt naar leeftijd en ontwikkelingsniveau.
Een van de belangrijkste regels is dat het VVE-programma moet worden uitgevoerd op basis van een bewezen effectief programma. Dit betekent dat het niet voldoende is om willekeurig te kiezen voor een bepaalde methode; het moet duidelijk zijn dat het gekozen programma resultaten heeft laten zien bij vergelijkbare groepen kinderen. Daarnaast is er sprake van een doelgerichte planning, waarbij het werk van de beroepskrachten aansluit bij de doelen en ontwikkelingslijnen van het programma.
Het opbrengstgericht werken in VVE wordt verder benadrukt in de borgingsmodules die worden aangeboden aan pedagogisch medewerkers en coaches. Deze modules zijn ontworpen om de kennis en vaardigheden van professionals te versterken in het omgaan met de uitdagingen van het VVE-programma. Een van de modules is bijvoorbeeld gericht op opbrengstgericht werken, waarin wordt uitgelegd hoe pedagogisch medewerkers en coaches hun werkwijze kunnen aanpassen om concrete opbrengsten te genereren voor de kinderen.
Daarnaast is het VVE-programma opgebouwd rondom het concept van 10 coachingsuren per jaar per kind. Deze uren moeten zo worden gepland en uitgevoerd dat het kind concreet vooruitgang maakt op de aangekondigde doelen. Dit benadrukt het opbrengstgerichte karakter van het programma, waarbij het niet alleen gaat om het ondersteunen van de ontwikkeling van het kind, maar ook om het behalen van specifieke doelen.
Het Samenwerken van Ontwikkelingsgericht en Opbrengstgericht Werken
Hoewel het VVE-programma zowel opbrengstgericht als ontwikkelingsgericht is, is het de bedoeling dat deze twee aanpakken elkaar aanvullen in plaats van tegenstrijdig te zijn. Het ontwikkelingsgericht werken zorgt ervoor dat het werk van de pedagogisch medewerkers is afgestemd op de individuele behoeften van elk kind, terwijl het opbrengstgericht werken ervoor zorgt dat er concrete resultaten worden behaald binnen een bepaalde tijdsperiode.
In de praktijk betekent dit dat de pedagogisch medewerkers niet alleen aandacht besteden aan de individuele ontwikkeling van elk kind, maar ook concrete doelen stellen en meten of deze doelen zijn behaald. Bijvoorbeeld: een kind dat moeite heeft met taalontwikkeling kan in de VVE-groep een plan krijgen waarin wordt vastgelegd hoe vaak het kind taalactiviteiten krijgt, wat de doelen zijn van deze activiteiten, en hoe de vooruitgang wordt gemeten. Dit plan is zowel opbrengstgericht (er zijn doelen) als ontwikkelingsgericht (het plan is afgestemd op de ontwikkelingsbehoeften van het kind).
Het combineren van deze twee aanpakken is ook een kernaspect van de nascholing voor pedagogisch coaches. Deze coaches worden opgeleid om pedagogisch medewerkers te begeleiden in het toepassen van zowel ontwikkelingsgerichte als opbrengstgerichte methoden. Ze leren hoe ze een kwaliteitsscan uitvoeren, hoe ze een coachingsplan opstellen en hoe ze een eindreflectie schrijven. Hierbij is het de bedoeling dat ze beide aanpakken integreren in hun praktijk.
De Rol van de Pedagogisch Coach in VVE
De pedagogisch coach speelt een centrale rol in het VVE-programma. Zij is verantwoordelijk voor het begeleiden van de pedagogisch medewerkers in het verbeteren van de kwaliteit van de voorschoolse educatie. De coach moet niet alleen de pedagogisch medewerkers ondersteunen in het toepassen van het VVE-programma, maar ook ervoor zorgen dat er een doorgaande leerlijn is tussen voor- en vroegschoolse educatie.
In de nascholing voor pedagogisch coaches wordt benadrukt dat het de taak van de coach is om te beoordelen of de pedagogisch medewerkers het ontwikkelingsgericht en opbrengstgericht werken voldoende inzetten. De coach moet bijvoorbeeld bekijken of de pedagogisch medewerkers het cyclisch werken correct toepassen, of ze plezier hebben in hun werk, en of ze competent genoeg zijn om de kinderen op hun individuele niveau te ondersteunen.
Daarnaast is het de taak van de coach om de pedagogisch medewerkers te ondersteunen in het uitbreiden van hun kennis en vaardigheden. Dit kan bijvoorbeeld door hen te betrekken bij trainingen of borgingsmodules, waarin ze leren hoe ze effectiever kunnen werken met kinderen die extra ondersteuning nodig hebben.
De coach werkt ook nauw samen met ouders en zorgt ervoor dat ouders betrokken worden bij het stimuleren van de ontwikkeling van hun kind. Dit is een belangrijk aspect van het VVE-programma, aangezien ouders een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van hun kind en het programma aansluit op de overgang naar vroegschoolse educatie.
De Praktijk van het VVE-Programma
In de praktijk wordt het VVE-programma uitgevoerd binnen een integraal kindcentrum, waarbij kinderen tussen 18 en 48 maanden kunnen worden opgenomen. Het programma omvat per week vier dagdelen, waarin het kind wordt opgevangen en ondersteund in zijn of haar ontwikkeling. De groepsomvang is beperkt tot maximaal 15 kinderen, zodat er voldoende aandacht kan worden besteed aan elk kind.
De beroepskrachten die het VVE-programma uitvoeren, moeten gecertificeerd zijn in het gekozen programma. Indien het Kenniscentrum VVE wordt gebruikt, zijn alle beroepskrachten automatisch gecertificeerd. Dit zorgt ervoor dat het VVE-programma wordt uitgevoerd door professionals die goed op de hoogte zijn van de inhoud en doelen van het programma.
Daarnaast is er een kindvolgsysteem in het VVE-programma, waarbij het functioneren van kinderen wordt gevolgd en beoordeeld. Dit systeem helpt om te bepalen of het kind voldoende vooruitgang maakt en of aanpassingen in het programma nodig zijn. Het kindvolgsysteem is een essentieel onderdeel van het opbrengstgericht werken in VVE, aangezien het ervoor zorgt dat er concrete resultaten worden gemeten en dat het programma kan worden aangepast aan de behoeften van het kind.
De Nascholing en Borgingsmodules in VVE
Om ervoor te zorgen dat het VVE-programma effectief kan worden uitgevoerd, is er een uitgebreid nascholings- en borgingsprogramma voor pedagogisch medewerkers en coaches. Deze modules zijn ontworpen om professionals te ondersteunen in het uitvoeren van hun werk binnen het VVE-programma.
De nascholing voor pedagogisch coaches is bijvoorbeeld gericht op het ontwikkelingsgericht werken in VVE. De coaches leren hoe ze pedagogisch medewerkers ondersteunen in het toepassen van het VVE-programma en hoe ze hun eigen praktijk kunnen verbeteren. Daarnaast zijn er modules die specifiek gericht zijn op opbrengstgericht werken, zoals de module "Puk in Peuterstappen", waarin wordt uitgelegd hoe kinderen concrete opbrengsten kunnen behalen in de VVE-groep.
De borgingsmodules zijn interactieve sessies van ongeveer 2 uur, waarin professionals leren hoe ze effectiever kunnen werken met kinderen die extra ondersteuning nodig hebben. Na de sessie moeten de deelnemers een opdracht uitvoeren in hun eigen praktijk, waarna ze feedback ontvangen. Als de opdracht succesvol is uitgevoerd, ontvangen ze een certificaat.
De borgingsmodules zijn beschikbaar zowel digitaal als fysiek, hoewel de voorkeur wordt gegeven aan fysieke sessies. Dit is een reactie op de ervaring dat interactieve sessies vaak effectiever zijn dan online modules, omdat er ruimte is voor vragen en discussies.
Conclusie
Het VVE-programma is een complexe aanpak die zowel ontwikkelingsgericht als opbrengstgericht werken omvat. Hoewel het ontwikkelingsgericht werken centraal staat in het programma, is het opbrengstgericht werken eveneens een belangrijk aspect. Het doel van het VVE-programma is om kinderen met een taal- of ontwikkelingsachterstand extra ondersteuning te bieden, zodat ze beter voorbereid zijn voor de overgang naar vroegschoolse educatie en uiteindelijk het basisonderwijs.
In de praktijk wordt het VVE-programma uitgevoerd binnen een integraal kindcentrum, waarbij pedagogisch medewerkers en coaches samenwerken om de kwaliteit van de voorschoolse educatie te verbeteren. De pedagogisch coach speelt een centrale rol in dit proces, aangezien zij verantwoordelijk is voor het begeleiden van de medewerkers en het verbeteren van de kwaliteit van het programma.
Tijdens de nascholing en borgingsmodules leren professionals hoe ze zowel ontwikkelingsgericht als opbrengstgericht kunnen werken. Dit is essentieel, aangezien het VVE-programma is ontworpen om zowel de individuele ontwikkelingsbehoeften van kinderen te ondersteunen als concrete doelen te behalen. Het combineren van deze twee aanpakken is de sleutel tot een effectieve uitvoering van het VVE-programma.
In het kader van VVE is het dus niet de vraag of het programma opbrengstgericht of ontwikkelingsgericht is, maar hoe beide aanpakken kunnen worden gecombineerd om de beste resultaten te behalen voor de kinderen. Het is dit evenwicht dat het VVE-programma zo uniek maakt en zorgt voor een duurzame verbetering van de kwaliteit van de voorschoolse educatie.