Inleiding
De vraag of voorschoolse educatie (VVE) verplicht is binnen de kinderopvang is van groeiende betekenis, vooral gezien de steeds grotere aandacht voor vroeg onderwijs en de rol die het speelt in de schoolaanpassing van kinderen. In dit artikel wordt een grondige analyse gemaakt van de huidige regeling, afgestemd op de informatie die beschikbaar is in de betreffende bronnen. De focus ligt op de juridische en praktische kant van de VVE-regeling, inclusief de verantwoordelijkheden van de opvangorganisaties, ouders en de overheid.
In de gemeente Valkenswaard is VVE sinds enkele jaren actief ingevoerd en wordt het aanbod almaar uitgebreid. Hierbij blijkt dat VVE niet verplicht is voor kinderopvangorganisaties, maar wanneer zij zich registreren als VVE-aanbieder, houden zij zich verantwoordelijk voor de toewijzing van VVE-kinderen. Aan de andere kant is deelname aan VVE voor ouders een vrije keuze, hoewel het aanbod van 16 uur per week wordt gestimuleerd.
Het artikel bespreekt de verantwoordelijkheden en mogelijkheden rondom VVE, met een nadruk op de rol van de gemeente, de opvangorganisaties, en de ouders. Daarnaast komen financiële aspecten, monitoring en kwaliteitsborging aan bod. Het doel is om een duidelijk beeld te geven van de huidige situatie en om eventuele onduidelijkheden of problemen in de praktijk te benoemen, op basis van de gegeven informatie.
Wat is VVE en wie zijn de doelgroepkinderen?
Voorschoolse educatie (VVE) is een voorbereiding op het basisonderwijs voor kinderen van 2,5 tot 4 jaar die extra hulp nodig hebben om zich goed aan te passen aan de schoolwereld. Deze kinderen worden vaak gesignaleerd via het consultatiebureau, dat een VVE-verklaring uitreikt. Deze verklaring geeft toegang tot extra uren opvang in een VVE-voorziening. De doelgroep bestaat uit kinderen met bijvoorbeeld taalachterstand, ontwikkelingsproblemen of andere vroegtijdige signalen van onderwijsbehoefte.
VVE is dus geen algemeen aanbod, maar gericht op een specifieke doelgroep. Het betreft een vorm van vooronderwijs dat op maat is gemaakt voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, met aandacht voor taalontwikkeling, sociaal-emootionele ontwikkeling en leren leren.
VVE en de rol van kinderopvangorganisaties
Een kinderopvangorganisatie is niet verplicht om VVE aan te bieden. Echter, wanneer een organisatie zich registreert als VVE-aanbieder, is zij verplicht om kinderen uit de doelgroep die zich aangemeld hebben, te plaatsen. In Valkenswaard zijn er momenteel vijf kinderopvangorganisaties die kinderopvang aanbieden voor kinderen van 0 tot 4 jaar. Van deze vijf zijn er twee – Kids World en Mira – die sinds 2018 geregistreerd zijn voor VVE. Stichting Peuterdorp biedt VVE ook aan en begint in 2020 met scholing. In 2021 zouden zij in staat moeten zijn om VVE volledig te bieden.
Twee andere organisaties, IkOok! en Bij de Boer, hebben aangegeven dat zij in 2020 geen VVE willen of kunnen bieden. Dit laat zien dat de verplichting om VVE aan te bieden slechts geldt voor organisaties die zich daartoe verantwoordelijk stellen. Voor de overige organisaties is het een vrije keuze of zij zich als VVE-aanbieder registreren.
Wanneer een kinderopvangorganisatie zich registreert voor VVE, geldt dat zij binnen twee maanden na aanmelding van een kind een volwaardige VVE-plek moeten kunnen aanbieden. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan moeten zij de gemeente en JGZ (Jongeren en Gezondheidszorg) onmiddellijk informeren over eventuele wachtlijsten. In dat geval wordt er een alternatief gesproken. De opvangorganisatie is ook verantwoordelijk voor het opstellen van actie- en handelingsplannen voor VVE-kinderen, in samenwerking met JGZ.
VVE en de rol van ouders
VVE-deelname is voor ouders geen verplichte keuze. Volgens de gegeven informatie mogen ouders zelf kiezen of zij hun kind laten deelnemen aan VVE. Deelname aan 16 uur per week wordt echter gestimuleerd en is het basisaanbod. Dit betekent dat ouders wel worden uitgenodigd om gebruik te maken van het aanbod, maar niet gedwongen. Voorlichting speelt hierbij een essentiële rol. Het consultatiebureau, dat 99% van de peuters behandelt, heeft een belangrijke functie in het informeren van ouders over het VVE-aanbod. Voorlichting vindt meestal plaats door middel van gesprekken, eventueel begeleid door folders of voorlichtingsavonden.
Wanneer ouders ondanks voorlichting kiezen om geen gebruik te maken van het VVE-aanbod, moet dit aan JGZ gemeld worden. Op basis van een risicotaxatie kan JGZ besluiten om contact op te nemen met het CJG (Centrum voor Jeugd en Gezin), om eventuele onderliggende problemen of risico’s te beoordelen. In de praktijk gebeurt dit echter zelden, aangezien de meeste ouders wel gebruik maken van het aanbod.
Ouders hebben bovendien de vrije keuze over de locatie waar hun kind VVE ontvangt. Zolang de gekozen opvangorganisatie VVE aanbiedt, kunnen ouders zelf kiezen. Dit is ook een belangrijk aspect van de VVE-regeling: het respect voor de keuzevrijheid van ouders.
Financiële aspecten van VVE
Het financiële kader van VVE verschilt afhankelijk van de situatie van de ouders. In het geval van ouders die recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT), loopt de financiering van de kindplek via de belastingdienst. Voor VVE-uren geldt dat ouders deze uren in de regel niet zelf betalen. Aan de andere kant, voor ouders die geen KOT-recht hebben, is de financiering van VVE via de gemeente. Deze ouders nemen 16 uur per week opvang af, waarvan 8 uur reguliere peuteropvang en 8 uur VVE. Voor de reguliere uren betalen ouders een ouderbijdrage die afhankelijk is van het inkomen. Voor de VVE-uren is er geen ouderbijdrage.
Kinderopvangorganisaties krijgen voor elk VVE-kind een vaste uurprijs, naast een vast bedrag per kind per jaar (naar rato), om extra kosten te dekken. Dit systeem zorgt voor financiële ondersteuning van VVE-aanbieders, die meestal kleinere organisaties zijn en daardoor minder rendabele modellen hanteren.
Monitoring en kwaliteitsborging
De kwaliteit van VVE wordt zorgvuldig gemonitorde. De ontwikkeling van VVE-kinderen wordt bijgehouden door de voorschoolse voorzieningen en vastgelegd in een systeem. JGZ kan hierbij ondersteuning bieden bij het opstellen van actie- en handelingsplannen. Monitoring op kindniveau vindt plaats tussen de indicatie en de daadwerkelijke toewijzing van een plek. Wanneer binnen 6 weken na de indicatie (met uitzondering van vakanties) geen aanmelding is gemeld, neemt ZuidZorg contact op met de ouders.
Ook op gemeentelijk niveau zijn er afspraken gemaakt over de resultaten van VVE. Deze afspraken, ook wel resultaatafspraken genoemd, zijn bedoeld om te meten of VVE effect heeft op de ontwikkeling van kinderen. Voorbeelden zijn de groei op basis van het Kindvolgsysteem, het aantal kinderen dat een niveau stijgt in groep 1-2 van de basisschool, of het aantal kinderen dat op een bepaald taalniveau zit aan het einde van groep 2. In 2019 zijn voorbereidingen gestart voor regionale resultaatafspraken, die in 2020 opgesteld en actief gemonteerd zullen worden.
Verantwoordelijkheden van de gemeente en JGZ
De gemeente heeft een centrale rol in de VVE-regeling. Zij zijn verantwoordelijk voor het coördineren van het aanbod en het opstellen van de resultaatafspraken. Daarnaast moeten zij onmiddellijk worden geïnformeerd over eventuele wachtlijsten bij VVE-aanbieders. Dit zorgt ervoor dat kinderen niet langer dan nodig op de wachtlijst blijven en dat alternatieven snel worden gezocht.
JGZ speelt een rol in de indicering van VVE-kinderen. Zij zijn verantwoordelijk voor het toewijzen van VVE-kinderen aan een van de VVE-aanbieders. Ouders hebben hierbij vrije keuze, maar JGZ helpt bij het informeren over de beschikbaarheid en kwaliteit van de verschillende opvanglocaties. Daarnaast werkt JGZ samen met de VVE-aanbieders bij het opstellen van actieplannen en het monitoren van de ontwikkeling van de kinderen.
De rol van de Onderwijsinspectie
De kwaliteit van VVE valt onder toezicht van de Onderwijsinspectie. In de wet OKE zijn bepalingen opgenomen over toezicht en handhaving van VVE. Deze bepalingen zijn uitgebreid en omvatten taken zoals het controleren van de kwaliteit van VVE-aanbieders, het beoordelen van de organisatie en het toezicht op het uitvoeren van de resultaatafspraken. De Onderwijsinspectie zorgt zo voor kwaliteitsborging en zorgt ervoor dat VVE voldoet aan de wettelijke eisen.
Conclusie
Voorschoolse educatie (VVE) is een belangrijk instrument in de voorbereiding op het basisonderwijs voor kinderen die extra hulp nodig hebben. Hoewel VVE niet verplicht is voor kinderopvangorganisaties, zijn zij verantwoordelijk voor de toewijzing van VVE-kinderen wanneer zij zich registreren als VVE-aanbieder. Ouders hebben vrije keuze over deelname aan VVE, maar deelname aan 16 uur per week wordt gestimuleerd. De financiering van VVE verschilt afhankelijk van de situatie van de ouders en wordt geregeld via de gemeente of de belastingdienst.
Monitoring en kwaliteitsborging zijn essentieel in de VVE-regeling. De gemeente, JGZ en de Onderwijsinspectie spelen hierbij een belangrijke rol in het coördineren, indiceren en controleren van het aanbod. In Valkenswaard is VVE sinds enkele jaren actief ingevoerd en wordt het aanbod almaar uitgebreid. Het doel is om alle VVE-kinderen op tijd een plek te bieden en zodanig te begeleiden dat zij zich goed aanpassen aan het basisonderwijs.