Inleiding
De vraag naar kinderopvang in Nederland groeit gestaag, en met deze vraag komt ook een steeds grotere aandacht voor de kwaliteit en de toegankelijkheid van deze voorzieningen. Sinds 2018 speelt de voorschoolse educatie (VVE) een centrale rol in het onderwijsbeleid, met als doel jonge kinderen beter voor te bereiden op het begin van de basisschool. De VVE richt zich op kinderen van 2,5 tot 4 jaar en beoogt sociale, emotionele, motorische en cognitieve ontwikkeling te stimuleren. Deze educatieve benadering wordt uitgevoerd in samenwerking met kinderopvangorganisaties, scholen en gezondheidszorg.
Tijdens de implementatie van VVE in Valkenswaard zijn verschillende opvangorganisaties geregistreerd als VVE-aanbieders, terwijl anderen, zoals IkOok! en Bij de Boer, aangegeven hebben (nog) geen VVE aan te bieden. Ook blijkt uit de gegevens dat ouders in beginsel een vrijwillige keuze hebben bij de deelname aan VVE, aangevuld met een aanbod van 16 uur per week. Bovendien is er een duidelijke financiële structuur waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen ouders met of zonder recht op kinderopvangtoeslag (KOT), wat impact heeft op de financiering van zowel de kinderopvang als VVE.
In deze artikel wordt een overzicht gegeven van de huidige toestand van VVE en kinderopvang in Valkenswaard, met aandacht voor de organisatie, financiering, pedagogische benadering en de rol van de verschillende betrokken partijen. Het artikel richt zich op zowel ouders en werknemers in de kinderopvangsector als beleidsmakers en professionals die betrokken zijn bij het ontwikkelen en onderhouden van kinderopvangaanbod.
Ontwikkeling van VVE in Valkenswaard
In Valkenswaard zijn er momenteel vijf kinderopvangorganisaties die een aanbod doen voor kinderen tussen 0 en 4 jaar. Sinds 2018 zijn er twee van deze organisaties geregistreerd voor VVE, namelijk Kids World en Mira. Stichting Peuterdorp biedt sinds 2018 een aanbod voor kinderen van 2 tot 4 jaar en is ook VVE-geregistreerd. In 2020 startten de locaties van Horizon met de scholing voor VVE, met de verwachting dat zij in 2021 ook VVE zouden kunnen aanbieden. Dit betekent dat er tegenwoordig een dekkend aanbod binnen de gemeente is gerealiseerd.
Twee organisaties, IkOok! en Bij de Boer, hebben aangegeven dat ze in 2020 nog geen VVE wilden of konden aanbieden. Dit toont aan dat er binnen de gemeente wel sprake is van een algemeen aanbod, maar dat niet alle organisaties de benodigde voorwaarden of middelen hebben om VVE te implementeren. De toetstring van een kinderopvang aan de kwaliteitseisen voor VVE gebeurt door de GGD, en eenmaal goedgekeurd, is er een JGZ-verpleegkundige verantwoordelijk voor de toeleiding van kinderen uit de doelgroep.
Ouders hebben een vrije keuze waar ze VVE afnemen, maar deelname aan VVE wordt gestimuleerd. De voorlichting en informatieverstrekking aan ouders is een belangrijke taak, waarbij de consultatiebureau een centrale rol speelt, aangezien het 99% van de peuters ziet. Indien ouders ondanks voorlichting geen gebruik maken van VVE, moet de reden hiervoor bekend zijn bij JGZ. Op basis van een risicotaxatie kan JGZ besluiten om contact op te nemen met het CJG.
Werkafspraken en kwaliteitseisen
De werkafspraken zijn uitgewerkt in een document dat alle partijen op de hoogte houdt van hun rollen en verantwoordelijkheden. Daarnaast zijn er duidelijke kwaliteitseisen opgesteld die een kwalitatief volwaardig aanbod van VVE moeten garanderen. Zo wordt VVE in basis aangeboden voor 16 uur per week per doelgroeppeuter, verspreid over vier dagdelen van 4 uur. Het aanbod moet gedurende 40 weken per jaar beschikbaar zijn.
Er wordt gewerkt met een NJI-erkend VVE-programma dat zich richt op de ontwikkelingsdomeinen taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling. De ontwikkeling van elk kind wordt structureel gevolgd zodat eventuele achterstanden snel in beeld komen. Voor deze doeleinden wordt vaak het kindvolgsysteem KIJK! of een vergelijkbaar systeem gebruikt.
Daarnaast wordt er bij voorkeur gewerkt in een groep waarin ook niet-doelgroepkinderen aanwezig zijn. Dit heeft als doel om de effecten van VVE te versterken, aangezien peuters ook van elkaar kunnen leren. Het is bovendien bedoeld om de segregatie te voorkomen en een inclusieve leeromgeving te creëren.
Financieringsmodel voor VVE en kinderopvang
Het financieringsmodel voor VVE en kinderopvang is complex en houdt rekening met verschillende factoren, waaronder de financiering via de belastingdienst of via de gemeente, afhankelijk van of ouders recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT) of niet. De financiering van VVE is opgenomen in het kader van de Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK), die in 2018 gedeeltelijk in werking is getreden. Deze wet beoogt de kwaliteit van kinderopvang te verhogen, waaronder veranderingen in de leidster-kind ratio, aangescherpte taaleisen voor medewerkers en de invoering van een mentor voor elk kind in de kinderopvang.
Financiering per oudercategorie
Ouders kunnen in vier categorieën worden ingedeeld, afhankelijk van of ze recht hebben op KOT en of hun kind behoort tot de doelgroep VVE. Dit heeft directe invloed op hoe de financiering van zowel de kinderopvang als VVE wordt geregeld.
Ouders van doelgroeppeuters VVE met recht op KOT
De financiering van de kindplek op de peuteropvang loopt via de belastingdienst. De financiering van VVE wordt aanvullend geregeld via de gemeente. Ouders zijn verantwoordelijk voor de financiering van VVE-uren buiten de gesubsidieerde uren. Ouders betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage voor de reguliere peuteropvanguren.Ouders van doelgroeppeuters VVE zonder recht op KOT
Deze ouders zijn volledig aangewezen op de gemeente voor financiering van zowel de kindplek op de peuteropvang als voor de VVE. Ouders betalen een ouderbijdrage voor reguliere peuteropvanguren, terwijl VVE-uren volledig worden gesubsidieerd.Ouders van reguliere peuters met recht op KOT
Financiering van de kindplek loopt via de belastingdienst. VVE is niet van toepassing, of wordt alleen aangeboden indien nodig voor het kind, en dan is er geen subsidie voor VVE.Ouders van reguliere peuters zonder recht op KOT
Financiering van de kindplek loopt via de gemeente. Ook hier is VVE niet van toepassing of wordt het aangeboden op basis van individuele behoefte, zonder subsidie.
Subsidie voor VVE-doelgroeppeuters
Voor ouders zonder recht op KOT wordt de financiering van VVE apart geregeld. Ouders nemen 16 uur per week opvang af, waarvan 8 uur reguliere peuteropvang en 8 uur VVE. Voor de reguliere opvanguren betalen ouders een ouderbijdrage, terwijl de VVE-uren volledig worden gesubsidieerd. Dit model zorgt ervoor dat ook ouders zonder KOT toegang krijgen tot VVE.
Opleiding en werken in de VVE
Om in de VVE tewerk te kunnen, zijn er specifieke opleidingseisen. De VVE richt zich op ontwikkelingsgericht werken, waarbij kinderen via spelen en interactie leren omgaan met taal, motoriek, sociale vaardigheden en emotionele ontwikkeling. Daarom is het noodzakelijk dat medewerkers in de VVE over voldoende kennis en vaardigheden beschikken.
De wet IKK heeft geleid tot aangescherpte eisen aan medewerkers in de kinderopvang, waaronder taaleisen en het verplichte hebben van een mentor voor elk kind. Dit betekent dat zowel voorschoolse educatie (VE) als vroege voorschoolse educatie (VVE) medewerkers nodig hebben die goed opgeleid zijn.
Verschil tussen VVE en VE
Het verschil tussen VVE en VE ligt hoofdzakelijk in de leeftijd van de kinderen en de duur van het programma. VE richt zich op kinderen in groep 1 en 2 van de basisschool en biedt een aanvullende educatie op de voortgezette ontwikkeling. VVE is gericht op kinderen van 2,5 tot 4 jaar en wordt uitgevoerd in de kinderopvang.
VE-locaties zijn kinderopvangcentra die met specifieke ontwikkelingsprogramma’s werken, zoals Piramide, Sporen, Kaleidoscoop en Uk & Puk. Daarnaast is het verplicht dat een VE-beleidsmedewerker en een VE-coach aanwezig zijn op een VE-locatie.
Pedagogische benadering
De pedagogische benadering in VVE en VE is ontwikkelingsgericht, waarbij het leren van vaardigheden via speelactiviteiten centraal staat. Dit betekent dat medewerkers niet alleen verantwoordelijk zijn voor de dagelijkse opvang van kinderen, maar ook voor het ontwikkelen van een leeromgeving die de kinderen stimuleert en uitdaagt. De focus ligt op het opbouwen van sociale vaardigheden, taalontwikkeling, motorische vaardigheden en emotieregulering.
Samenwerking tussen VVE, kinderopvang en basisonderwijs
Een belangrijk aspect van VVE is de samenwerking met het basisonderwijs, met name groep 1. Door een koude en warme overdracht van het kind van VVE naar groep 1 wordt gegarandeerd dat de leerkrachten van groep 1 op de hoogte zijn van de ontwikkeling van het kind en eventuele aandachtspunten. De koude overdracht gebeurt door middel van het behandelingsplan, terwijl de warme overdracht meestal plaatsvindt via een drie-in-een gesprek tussen ouders, VVE-locatie en leerkracht groep 1. Dit proces is vastgelegd in de uniforme overdrachtsafspraken van de gemeente Valkenswaard.
De samenwerking is niet alleen gericht op het overbrengen van informatie, maar ook op het ontwikkelen van een gemeenschappelijk pedagogisch kader. De VVE en het basisonderwijs werken samen aan een aanvullende leeromgeving die zorgt voor een gladde overgang naar de basisschool. Hierbij is het belangrijk dat de leerdoelen van VVE en groep 1 elkaar ondersteunen.
Rol van de PO-Raad en de toekomst van VVE
De PO-Raad speelt een actieve rol in het bevorderen van toegankelijke en kwalitatief hoogstaande kinderopvang en VVE. De PO-Raad pleit voor een samengaan van de kinderopvangsector en het basisonderwijs, met als doel een gelijke start voor alle kinderen. Daarnaast werkt de PO-Raad aan het versterken van samenwerking tussen verschillende partijen, waaronder kinderopvangorganisaties, scholen en de overheid.
Een van de voorstellen van de PO-Raad is om kinderopvang bijna gratis te maken voor werkende ouders, met het oog op kansengelijkheid en toegankelijkheid. Ook pleiten zij voor het loslaten van de arbeidseis, zodat ook kinderen van niet-werkende ouders toegang krijgen tot VVE. Daarnaast zijn zij voorstander van het instellen van een maximum uurtarief zonder aanvullende bijdrage van ouders, om segregatie en kwaliteitsverschillen te voorkomen.
In de toekomst ziet de PO-Raad zich als een centrale speler in het ontwikkelen van een inclusieve kinderopvangsector, waarin zowel VVE als reguliere kinderopvang een rol speelt in de ontwikkeling van jonge kinderen. Ze zullen samenwerken met de overheid, scholen en kinderopvangorganisaties om een kwalitatief hoogstaand aanbod te realiseren dat toegankelijk is voor alle kinderen.
Uitdagingen en kansen
De implementatie van VVE in Valkenswaard heeft geleid tot een aantal uitdagingen, maar ook tot veel kansen. Een van de uitdagingen is het gebrek aan capaciteit bij sommige kinderopvangorganisaties die (nog) geen VVE willen of kunnen aanbieden. Dit kan leiden tot wachttijden voor kinderen die in de doelgroep VVE vallen. Bovendien is het belangrijk dat medewerkers goed opgeleid zijn en dat de benodigde middelen beschikbaar zijn om VVE effectief te kunnen implementeren.
Een andere uitdaging is de financiële drempel voor ouders die geen recht hebben op KOT. Hoewel deze ouders volledig aangewezen zijn op de gemeente voor financiering van VVE, kan de administratieve last voor ouders nog steeds een obstakel vormen. Daarom is het belangrijk dat de processtroom van toeleiding en financiering zo eenvoudig mogelijk wordt gehouden, zodat ouders snel en ongecompliceerd toegang krijgen tot VVE.
Toch zijn er ook veel kansen. Zo kan VVE leiden tot een vroege identificatie van ontwikkelingsachterstanden, zodat hulp en ondersteuning op tijd kunnen worden ingezet. Daarnaast kan VVE een rol spelen in het verhogen van de kwaliteit van kinderopvang, doordat het kinderen niet alleen voorbereid op de basisschool, maar ook een breed aanbod van leerervaringen biedt. Dit kan leiden tot een meerwaarde voor alle kinderen, ook diegene die niet behoren tot de doelgroep VVE.
Conclusie
De implementatie van VVE in Valkenswaard heeft geleid tot een dekkend aanbod van voorschoolse educatie voor kinderen van 2,5 tot 4 jaar. De samenwerking tussen kinderopvangorganisaties, de JGZ, scholen en de gemeente is van groot belang voor het succes van VVE. De financiering van VVE is opgenomen in een duidelijk model dat rekening houdt met de situatie van ouders, afhankelijk van of zij recht hebben op KOT of niet.
De pedagogische benadering van VVE is ontwikkelingsgericht en richt zich op het stimuleren van taal, motoriek, sociale vaardigheden en emotieregulering. Medewerkers in de VVE moeten goed opgeleid zijn, en samenwerking met het basisonderwijs is essentieel voor een gladde overgang naar groep 1. De PO-Raad speelt een actieve rol in het bevorderen van toegankelijke en kwalitatief hoogstaande kinderopvang en VVE.
Hoewel er uitdagingen zijn, zoals het gebrek aan capaciteit bij sommige organisaties en de administratieve drempels voor ouders, zijn er ook veel kansen. VVE kan leiden tot een vroege identificatie van ontwikkelingsachterstanden en bijdragen aan een verbeterde kwaliteit van kinderopvang. Met de juiste investeringen en samenwerking kan VVE een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van jonge kinderen en hun voorbereiding op de basisschool.