In de Vereniging van Eigenaren (VvE) speelt het stemrecht van de leden een centrale rol bij de besluitvorming. Hoewel het stemrecht van de meeste leden vrij is, kan een VvE-lid kiezen om zich op een vergadering te onthouden van stemmen. Dit artikel richt zich op de juridische mogelijkheden en praktijk van het onthouden van stemmen in een VvE, met nadruk op de relevante regels uit het splitsingsreglement, het Burgerlijk Wetboek en recente jurisprudentie. De tekst is bedoeld voor (toekomstige) eigenaren, investeerders en professionals die betrokken zijn bij VvE’s en wensen te begrijpen hoe het stemrecht functioneert binnen een wooncorporatie.
Inleiding
Het stemrecht in een VvE is bepaald door de regels uit het splitsingsreglement en eventuele modelreglementen zoals MR 1973 of MR 1974. Een belangrijk aspect van het stemrecht is dat het niet verplicht is om altijd een keuze te maken. Een lid kan kiezen om zich te onthouden van stemmen, wat betekent dat het lid zijn stem niet uitoefent. In dat geval wordt de stem als blanco of ongeldig gerekend.
Het onthouden van stemmen kan voor zowel de individuele eigenaar als voor de VvE zelf belangrijke gevolgen hebben. Zo kan het quorum, de stemming en de geldigheid van besluiten worden beïnvloed. Bovendien speelt het juridische kader – zoals het Burgerlijk Wetboek en eventuele uitspraken van de rechter – een cruciale rol bij het begrijpen van de grenzen van het stemrecht en de mogelijkheden voor juridische bestrijding van stemmingen.
In dit artikel wordt eerst ingegaan op de juridische basis voor het onthouden van stemmen in een VvE. Vervolgens worden relevante praktijkvoorbeelden besproken, met aandacht voor juridische kwesties rondom het stemrecht en de geldigheid van besluiten. Tot slot wordt een overzicht gegeven van de praktische consequenties van het onthouden van stemmen, met aandacht voor het quorum, de stemming en eventuele juridische gevolgen.
Juridische mogelijkheid om zich te onthouden van stemmen
Het onthouden van stemmen in een VvE is volgens de relevante regelgeving volledig toegestaan. In de meeste splitsingsreglementen van VvE’s is bepaald dat leden zich mogen onthouden van stemmen. Dit betekent dat een lid niet verplicht is om een van de opties in een stemming te kiezen, maar dat het lid ervoor kan kiezen om geen keuze te maken.
Blanco stemmen en stemonthoudingen
In juridische en praktische zin worden blanco stemmen en stemonthoudingen vaak in hetzelfde licht bekeken. Een blanco stem betekent dat een lid een leeg stemformulier indient, terwijl een stemonthouding inhoudt dat het lid bewust ervoor kiest om geen keuze te maken. Beide vormen van onthouding worden in de regels van de VvE meestal als ongeldige stemmen of blanco stemmen gedefinieerd. Deze stemmen worden niet meetegengerekend bij het tellen van voor- en tegenstemmen, maar wel meetegengerekend bij het bepalen van het quorum.
Juridische basis: Burgerlijk Wetboek en splitsingsreglement
Het Burgerlijk Wetboek (BW) bevat bepalingen over het stemrecht in verenigingen. In artikel 5:127 BW wordt bepaald dat de stemverhouding in een VvE is vastgelegd in de splitsingsakte. Dit betekent dat het aantal stemmen dat een lid kan uitoefenen, niet automatisch gelijk is aan het breukdeel dat bepaalt hoeveel het lid moet meebetalen aan de gemeenschappelijke kosten. Het aantal stemmen is een afzonderlijk element, dat in de splitsingsakte is vastgelegd.
Artikel 2:1 BW stelt dat een lid van een vereniging vrij is om zijn rechten te gebruiken of niet te gebruiken, tenzij er in de statuten bepalingen zijn die dit beperken. In het geval van een VvE is het dus mogelijk om stemrecht te onthouden, tenzij het splitsingsreglement hier andere regels voor bepaalt.
Modelreglementen en uitzonderingen
In veel VvE’s is het modelreglement MR 1973 of MR 1974 van toepassing. In deze modelreglementen kan worden afgegaan of aangevuld. In sommige gevallen zijn er afwijkende bepalingen opgenomen in het splitsingsreglement. Bijvoorbeeld, sommige VvE’s bepalen dat het bestuur of een gemachtigde niet mag stemmen in bepaalde situaties, of dat er een minimumaanwezigheid is voor een geldige stemming.
Het is daarom belangrijk dat VvE-leden de bepalingen van hun eigen splitsingsreglement goed kennen. De splitsingsakte is leidend voor de werking van de VvE en bepaalt hoe het stemrecht wordt uitgeoefend.
Praktijkvoorbeeld: juridische discussie over het stemrecht
Een recente rechtszaak in Utrecht toont aan hoe het onthouden van stemmen en het omgaan met blanco stemmen juridisch kunnen worden beoordeeld. In deze zaak was er sprake van een stemming waarbij drie scenario’s voor verduurzaming werden voorgelegd. De uitslag van de stemming werd als volgt vastgelegd:
- Scenario 1: 37 stemmen
- Scenario 2: 20 stemmen
- Scenario 3: 17 stemmen
- Blanco: 6 stemmen
- Mee met de meerderheid: 3 stemmen
De VvE besloot dat de 3 stemmen die "mee met de meerderheid" waren, moesten worden opgeteld bij de stemmen voor scenario 1. Dit gaf dus een totaal van 40 stemmen voor scenario 1, terwijl er in totaal 83 stemmen aanwezig of vertegenwoordigd waren.
De VvE concludeerde dat dit voldoende was voor een geldig besluit. De rechter was echter het daar niet mee eens en verklaarde het besluit nietig. De rechter oordeelde dat een gewone meerderheid (meer dan de helft) niet was behaald, omdat 40 stemmen slechts iets meer dan de helft van 83 stemmen is (40 is 48% van 83).
De rechter legde uit dat het stemrecht niet mag worden uitgebreid of op andere manieren veranderd door bijvoorbeeld stemmen van "mee met de meerderheid" te tellen als voorstemmen. Dit is een belangrijk precedent, omdat het laat zien dat het omgaan met blanco stemmen en het stemrecht strikt moet gebeuren volgens de regels uit het splitsingsreglement en het Burgerlijk Wetboek.
Het quorum en het stemrecht
Het quorum in een VvE is het minimumaantal stemmen dat moet zijn aanwezig of vertegenwoordigd om een vergadering geldig te maken. Het quorum is vaak vastgelegd in het splitsingsreglement en kan variëren per VvE. In veel gevallen is het quorum berekend op basis van het totale aantal stemmen dat in de VvE aanwezig is.
Een belangrijk aspect is dat blanco stemmen en stemonthoudingen wel meetellen voor het quorum. Dit betekent dat het aantal onthouden stemmen kan bepalen of het quorum is behaald. Als bijvoorbeeld het quorum 60% van de totale stemmen is en er zijn 100 stemmen in de VvE, dan is een minimum van 60 stemmen nodig om een vergadering geldig te maken. Als er 50 voorstemmen, 10 tegenstemmen en 40 blanco stemmen zijn, dan is het quorum wel behaald (50 + 10 + 40 = 100), maar de stemming is niet geldig, omdat de voor- en tegenstemmen samen niet meer dan 50% van de totale stemmen uitmaken.
Het is daarom belangrijk dat VvE-leden zich bewust zijn van hoe het quorum in hun eigen VvE is bepaald en hoe blanco stemmen bijdragen aan het behalen van dit quorum.
Praktische gevolgen van het onthouden van stemmen
Het onthouden van stemmen heeft diverse praktische gevolgen zowel voor de individuele eigenaar als voor de VvE als geheel. Enkele belangrijke aspecten zijn:
1. Invloed op het quorum
Als een lid kiest voor een blanco stem, beïnvloedt dit het quorum. Omdat blanco stemmen wel meetellen voor het quorum, kan het aantal onthouden stemmen bepalen of de vergadering geldig is. Dit betekent dat een lid, door te kiezen voor een blanco stem, een indirecte rol kan spelen bij de geldigheid van een vergadering.
2. Geen invloed op de stemming
Hoewel blanco stemmen wel meetellen voor het quorum, hebben ze geen invloed op de stemming zelf. Voor- en tegenstemmen worden opgeteld en vergelijken met de vereiste meerderheid. Een blanco stem telt dus niet als voor- of tegenstem, maar kan wel bepalen of de vergadering geldig is.
3. Mogelijkheid tot juridische bestrijding
In sommige gevallen kan een lid kiezen om de geldigheid van een stemming juridisch te bestrijden. Dit kan het geval zijn als er twijfel is over de manier waarop het stemrecht is uitgeoefend of over de geldigheid van het splitsingsreglement. Zoals in het voorbeeld uit Utrecht is aangetoond, kan een rechter beoordelen of een stemming volgens de wettelijke regels is gehouden.
Een belangrijk juridisch principe is dat de voorzitter van de vergadering het oordeel over de uitslag van de stemming beslist. Dit oordeel kan niet in een latere procedure worden betwist, tenzij er sprake is van een duidelijke onrechtmatigheid. In het voorbeeld uit Utrecht is gebleken dat het optellen van stemmen die "mee met de meerderheid" zijn, mogelijk niet wettelijk is.
4. Invloed op het stemrecht van minderjarigen en gedeeld eigendom
Het onthouden van stemmen is ook van toepassing op minderjarige leden en appartementen die in gedeeld eigendom zijn. In het Burgerlijk Wetboek staat dat minderjarige leden in sommige gevallen hun stemrecht zelf kunnen uitoefenen, tenzij het splitsingsreglement dit beperkt. In dergelijke gevallen is het wettelijke vertegenwoordiger (bijvoorbeeld een ouder of curator) die het stemrecht mag uitoefenen.
Bij appartementen in gedeeld eigendom (bijvoorbeeld bij echtgenoten) mag slechts één eigenaar stemmen. Als de eigenaren niet tot overeenstemming kunnen komen, kan een derde persoon worden aangewezen om namens hen te stemmen.
Mogelijkheden voor juridische bestrijding van stemmingen
Hoewel het stemrecht vrij is, kunnen besluiten in een VvE worden bestreden als er sprake is van onrechtmatigheid. In het voorbeeld uit Utrecht is duidelijk dat een rechter een besluit kan annuleren als het niet volgens de wettelijke regels is genomen. Dit geldt bijvoorbeeld als het quorum niet is behaald of als de stemming is beïnvloed door onwettige praktijken zoals intimidatie of druk.
Een belangrijke juridische bepaling is artikel 5:127 BW, die bepaalt dat besluiten in een VvE volgens de regels uit het splitsingsreglement moeten worden genomen. Als deze regels zijn overtreden, kan een besluit juridisch worden bestreden.
Een ander belangrijk aspect is dat het oordeel van de voorzitter over de uitslag van de stemming beslissend is. Dit oordeel kan niet in een latere procedure worden betwist, tenzij er sprake is van een duidelijke onrechtmatigheid.
Veranderingen in het stemrecht: digitale vergaderingen
Een recente ontwikkeling in het stemrecht van VvE’s is de mogelijkheid tot digitale vergaderingen. In het kader van de noodwet van april 2020 was het mogelijk voor VvE’s om tot 1 februari 2023 digitale vergaderingen te houden. Sindsdien wordt gewerkt aan een wetswijziging die digitale vergaderingen blijvend mogelijk maakt.
Totdat deze wetswijziging is aangenomen, zijn digitale vergaderingen slechts toegestaan als het splitsingsreglement expliciet hierin voorziet. In veel gevallen is dit momenteel niet het geval, waardoor VvE’s in de praktijk vaak fysieke vergaderingen moeten organiseren.
Een alternatief voor VvE-leden die niet kunnen aanwezig zijn op een vergadering, is het uitreiken van een machtiging. In sommige splitsingsreglementen zijn er bepalingen over wie mag optreden als gemachtigde. Bijvoorbeeld, sommige reglementen bepalen dat het bestuur niet mag optreden als gemachtigde.
Conclusie
Het onthouden van stemmen in een VvE is een juridisch toegestaan en vaak praktisch relevante keuze voor VvE-leden. Het stemrecht is vrij, tenzij het splitsingsreglement hier andere regels voor bepaalt. Blanco stemmen tellen niet meetegengerekend bij de stemming, maar wel voor het quorum. Dit betekent dat het aantal onthouden stemmen kan bepalen of een vergadering geldig is.
In praktijk is het belangrijk dat VvE-leden de bepalingen van hun eigen splitsingsreglement goed kennen. Het stemrecht kan variëren per VvE, afhankelijk van de keuze voor modelreglementen en eventuele afwijkende bepalingen. Ook de juridische mogelijkheden voor het bestrijden van besluiten zijn belangrijk om te begrijpen, vooral in gevallen waarin er sprake is van twijfel over de geldigheid van een stemming.
Tot slot is het stemrecht in een VvE onderhevig aan regelgeving en jurisprudentie. Het is daarom verstandig dat VvE-leden zich bewust zijn van hun rechten en plichten, en eventueel juridisch advies zoeken bij belangrijke besluiten.