Inleiding
Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) vormt een kernaspect van de Nederlandse kinderopvang- en onderwijsvisie, met het doel jonge kinderen op taalkundig en sociaal vlak voor te bereiden op het basisonderwijs. In de gemeente Valkenswaard is dit beleid formeel vastgelegd in het VVE-beleidsplan 2020-2021, waarin zowel landelijke wetgeving als lokale uitwerkingen een rol spelen. Het programma richt zich op kinderen van 2 tot 6 jaar die risico lopen op taalontwikkelingsachterstand of reeds een dergelijke achterstand vertonen. Hierbij is het doel om via een gestructureerd en erkend programma, zoals het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) programma, de ontwikkeling van deze kinderen te stimuleren in domeinen als taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling.
Deze tekst biedt een overzicht van het VVE programma in de praktijk, met aandacht voor beleidsuitwerking, wettelijke kaders, doelgroepdefinities, kwaliteitsborging en evaluatie. Het artikel is opgesteld op basis van de informatie uit de regelingen, beleidsdocumenten en voorwaarden die betrekking hebben op de uitvoering van VVE in Valkenswaard en omgeving.
Wetgeving en kaders
De wet OKE en haar rol in VVE
Het kader voor VVE in Nederland wordt mede gevormd door de wet OKE (Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie). Deze wet, ingevoerd in 2010, is een verzamelnaam voor drie wetswijzigingen die het kwaliteitsbeleid in peuterspeelzalen en kinderopvang faciliteiten sterken. De wet OKE heeft als doel de taalontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren en de kwaliteit van de voorschoolse voorzieningen te verbeteren.
In de gemeente Valkenswaard wordt de wet OKE verder uitgewerkt in het VVE-beleidsplan 2020-2021. Deze uitwerking bevat een duidelijke focus op taalontwikkeling, maar ook op rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling. De gemeente is verantwoordelijk voor de voorschoolse periode, terwijl het onderwijsverantwoordelijke partij is voor de vroegschoolse periode (groep 1 en 2 van de basisschool).
Verantwoordelijkheden van gemeente en scholen
De gemeente Valkenswaard heeft de taak om een dekkend aanbod van voor- en vroegschoolse voorzieningen op te zetten. Dit gebeurt in samenwerking met basisscholen en kinderopvangorganisaties. De gemeente streeft naar een gezamenlijke visie op VVE, waarbij de samenwerking tussen partners essentieel is voor de kwaliteit van de uitvoering.
De wet OKE legt ook wettelijke eisen op aan VVE-aanbieders. Deze omvatten een erkend programma, een opgesteld pedagogisch beleidsplan, een jaarlijks opleidingsplan en een actieve participatie in overleg over het aanbod en uitvoering van VVE. Daarnaast moet een registratiesysteem worden gehandhaafd, waarin doelgroepcriteria en de ontwikkeling van kinderen worden bijgehouden.
Uitwerking van het VVE programma
Tijdsduur en structuur
In Valkenswaard is het VVE programma uitgewerkt tot een duur van 10 tot 12 uur per week, verspreid over 40 weken per jaar. Deze tijdsbesteding is ingebed in een voorschoolse educatie die voor doelgroepkinderen 16 uur per week aanbiedt, verspreid over vier dagdelen van elk 4 uur. De kinderopvangorganisatie zorgt voor een voortgezette aanbieding gedurende 40 weken per jaar, wat aansluit bij het schooljaar.
Doelgroepdefinities
De doelgroep van het VVE programma in Valkenswaard is bepaald door de gemeente in overleg met partners zoals het consultatiebureau, GGD en basisscholen. Kinderen van 2 tot 6 jaar vallen onder de doelgroep als ze vallen binnen één van de volgende categorieën:
- Kinderen met een laag opleidingsniveau van beide ouders (conform de gewichtenregeling);
- Kinderen met een risicofactor, zoals gezondheidsproblemen of psychosociale problematiek, vastgesteld door het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG);
- Kinderen met een duidelijke taal- of spraakachterstand, bevestigd door het consultatiebureau of GGD.
Het programma is niet bedoeld voor elke kind met een achterstand, maar alleen voor kinderen waarbij deelname aan een VVE programma werkelijk leidt tot verbetering. De inschatting of een kind in aanmerking komt, wordt gedaan door professionals uit de kinderopvang of consultatiebureau.
Uitvoering van het VVE programma
Het VVE programma in Valkenswaard wordt uitgevoerd aan de hand van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) erkende programma. Dit programma richt zich op de ontwikkelingsdomeinen taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling. De ontwikkeling van elk kind wordt structureel gevolgd, zodat eventuele achterstanden snel in beeld komen en een handelingsplan kan worden opgesteld.
Daarnaast wordt in de voorschoolse educatie bij voorkeur gewerkt met het kindvolgsysteem KIJK! of een vergelijkbaar systeem. Dit systeem helpt bij het volgen van de ontwikkeling van kinderen over een langere periode en maakt het mogelijk om maatwerk aan te bieden.
Samenwerking en doorgaande lijn
Een belangrijk aspect van het VVE programma is de doorgaande lijn tussen de voorschoolse en vroegschoolse educatie. Deze doorgaande lijn zorgt ervoor dat de kwaliteit van de overgang van kinderopvang naar basisonderwijs wordt gewaarborgd. De voorschoolse educatie wordt aangeboden in groepen met zowel doelgroepkinderen als niet-doelgroepkinderen, zodat er een bredere effectenketen ontstaat en kinderen ook van elkaar leren.
De kinderopvangorganisatie werkt actief mee aan de realisatie van deze doorgaande lijn. Dit gebeurt bijvoorbeeld via koude en warme overdracht naar groep 1. De koude overdracht bestaat uit een samenvatting van het VVE-programma en eventuele aandachtspunten, terwijl de warme overdracht een drie-in-een gesprek tussen ouders, voorschool en leerkracht groep 1 inhoudt. Deze overdrachtsafspraken zijn onderdeel van de uniforme afspraken van de gemeente Valkenswaard.
Kwaliteitsborging en toezicht
Pedagogisch beleidsplan en opleiding
Om de kwaliteit van het VVE programma te waarborgen, moet de subsidieontvanger over een pedagogisch beleidsplan beschikken. Dit plan bevat onder meer doelen, werkwijzen en kwaliteitsmaatregelen. Daarnaast wordt jaarlijks een opleidingsplan opgesteld om de kennis en vaardigheden van beroepskrachten op peil te houden. Hierbij worden cursussen, workshops en mentorenprogramma’s betrokken.
Registratiesysteem
Een belangrijk kwaliteitsaspect is het registratiesysteem, waarin doelgroepcriteria en de deelname aan het VVE programma worden bijgehouden. In dit systeem worden de namen van kinderen vermeld, hun leeftijd op het moment van start, het aantal maanden dat ze het programma volgen, en eventuele risicofactoren. Dit systeem is bedoeld om zowel voor de gemeente als voor externe partijen, zoals GGD, een transparant beeld te geven van de uitvoering van het VVE programma.
Actieve deelname aan overleg
De subsidieontvanger is verplicht actief deel te nemen aan overleg rond voor- en vroegschoolse activiteiten. Dit overleg richt zich op het verbeteren van de samenhang in het VVE-aanbod en het optimaliseren van de uitvoering. Hierbij wordt zowel op lokaal als op gemeentebreed niveau gewerkt.
Evaluatie en verbetering
Jaarlijks overleg en verbetering
Het VVE programma in Valkenswaard wordt jaarlijks geëvalueerd. Hierbij wordt gekeken naar het bereik van het programma, de kwaliteit van de uitvoering en de mate waarin de doelgroep wordt bereikt. Op basis van deze evaluatie worden eventuele aanscherpingen en verbeteringen doorgevoerd.
Een belangrijk evaluatiecriterium is het percentage doelgroepkinderen dat het VVE programma volgt. Dit percentage dient binnen een bepaalde termijn te stijgen, om aan te tonen dat het programma effectief is en het beleidsdoel wordt bereikt.
Resultaatafspraken
In het VVE beleidsplan zijn duidelijke resultaatafspraken opgenomen. Deze afspraken omvatten de verwachting dat het VVE programma leidt tot verbeteringen in de taalontwikkeling, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling van de deelnemende kinderen. Daarnaast wordt gestreefd naar een duidelijke doorgaande lijn tussen voorschool en vroegschool.
Aanmelding en toegang tot VVE
Aanmelding bij kinderopvang
Voor kinderen die in aanmerking komen voor VVE is het belangrijk om zich aan te melden bij een kinderopvang of peuteropvang met VVE-kenmerk. De gemeente Valkenswaard bepaalt of een kind in aanmerking komt voor VVE, vaak op basis van een inschatting door het consultatiebureau.
Voor ouders is het belangrijk om rekening te houden met de toekomstige schoolplek van hun kind. Vaak zit er een peuteropvang intern of in de buurt van de basisschool, wat de overstap naar het basisonderwijs vergemakkelijkt. De keuze voor zo’n locatie kan het VVE programma voor het kind effectiever maken.
Ondersteuning voor ouders
Ouders worden gestimuleerd om actief betrokken te raken bij het VVE programma. Dit gebeurt via activiteiten zoals Opstap(je) of VVE thuis, waarin ouders leren hoe ze hun kind kunnen ondersteunen in de ontwikkeling van taal en andere domeinen. De subsidieontvanger is verantwoordelijk voor het organiseren en stimuleren van deze activiteiten.
Conclusie
Het VVE programma in Valkenswaard is een doelgericht beleidsinstrument om jonge kinderen met taal- of ontwikkelingsachterstand voor te bereiden op het basisonderwijs. Het programma is opgebouwd rondom een erkend VVE-programma, zoals van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI), en richt zich op de ontwikkelingsdomeinen taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling. De uitvoering van het programma wordt gecontroleerd via een duidelijk registratiesysteem, een pedagogisch beleidsplan en jaarlijks overleg met betrokken partijen.
De gemeente Valkenswaard is verantwoordelijk voor de voorschoolse educatie, terwijl de basisscholen verantwoordelijk zijn voor de vroegschoolse educatie. Door de doorgaande lijn en samenwerking tussen partners is er een sterke focus op het verbeteren van de kwaliteit van de overgang van kinderopvang naar basisonderwijs.
Het VVE programma is niet bedoeld voor alle kinderen, maar voor kinderen die werkelijk profiteren van een gestructureerd en doelgericht programma. De inschatting of een kind in aanmerking komt, wordt gedaan door professionals uit de kinderopvang of consultatiebureau. Ouders worden gestimuleerd om actief betrokken te zijn bij het VVE programma, bijvoorbeeld via activiteiten zoals Opstap(je) of VVE thuis.
In het kader van kwaliteitsborging wordt jaarlijks geëvalueerd of het programma doelstellingen bereikt. Op basis van deze evaluatie worden eventuele aanscherpingen en verbeteringen doorgevoerd, zodat het VVE programma effectiever wordt.