De term "VVE", afkorting voor vroeg- en voorschoolse educatie, is de afgelopen jaren steeds vaker voorbijkomen in discussies over kinderopvang en voorbereiding op het basisonderwijs. VVE-activiteiten zijn bedoeld om jonge kinderen in de peuterfase extra te stimuleren, zodat zij beter voorbereid zijn op de schoolstart. In de praktijk zijn dit activiteiten zoals het lezen van boeken, het doen van kringgesprekken, dansactiviteiten of het stimuleren van taalontwikkeling via thematische inzetten. In theorie klinkt dit als een veelbelovende aanpak. In de praktijk blijkt het echter minder eenvoudig. In dit artikel wordt ingegaan op de rol van VVE in de kinderopvang, de verwachtingen die ermee zijn verbonden, en de conclusies uit recent onderzoek. We laten zien waarom VVE, zoals die in Nederland wordt uitgevoerd, mogelijk niet leidt tot de verwachte effecten, en wat dit betekent voor ouders, opvanggevers en beleidsvormers.
Wat is VVE?
VVE staat voor vroeg- en voorschoolse educatie. Het is een voorbereidingsprogramma voor jonge kinderen, doorgaans tussen de 2 en 4 jaar, dat bedoeld is om hen voor te bereiden op de start van het basisonderwijs. VVE-activiteiten zijn georiënteerd op het stimuleren van taalontwikkeling, sociale vaardigheden en leervaardigheden. In de praktijk betekent dit dat kinderen in VVE-locaties extra aandacht krijgen voor het ontwikkelen van vaardigheden die later op school belangrijk zijn. Zoals vermeld in een reactie op een oudersite, zijn VVE-activiteiten vaak gebaseerd op thema's en spelen een rol in activiteiten zoals het lezen van boeken, kringgesprekken of dansen.
Een belangrijk aspect van VVE is de aanwezigheid van een goed opgeleid en georiënteerd pedagogisch medewerker. Deze medewerker stelt de activiteiten op, volgt de kinderen in hun ontwikkeling en werkt samen met ouders om een consistente aanpak te realiseren. VVE wordt vaak georganiseerd door kinderdagverblijven of peuterspeelzalen die een zogenaamde VVE-certificering hebben. Deze certificering betekent dat het instelling voldoet aan bepaalde kwaliteitsnormen in het aanbod van educatieve activiteiten voor jonge kinderen.
Verwachtingen en doelen van VVE
VVE is ontworpen om kinderen beter voor te bereiden op het basisonderwijs. De verwachtingen zijn dat kinderen die deelname aan VVE-activiteiten beter taalvaardig, sociaal bevoegd en lernwillig zijn op de dag van hun schoolstart. Ouders die VVE als een waardevolle aanvulling op de reguliere kinderopvang beschouwen, zien het als een manier om hun kind een "voorsprong" te geven. Zij hopen dat hun kind, dankzij het extra stimulerende en educatieve aanbod, makkelijker zal wennen aan de schoolomgeving en beter zal kunnen meewerken in een klas met meerdere kinderen.
Daarnaast wordt VVE vaak gezien als een manier om kinderen met ontwikkelingsachterstanden extra te ondersteunen. In reacties op fora zien ouders VVE als een mogelijkheid om bijvoorbeeld kinderen met vertraging in de taalontwikkeling te helpen. Het is dan ook een logische stap dat begeleiding door een geëxperteerde opvanggever centraal staat in het VVE-concept.
Onderzoek naar de effectiviteit van VVE
Ondanks de hoge verwachtingen die VVE met zich meebrengt, blijkt uit meerdere onderzoeken dat er geen duidelijke effecten zijn op de ontwikkeling van kinderen. Een onderzoek uitgevoerd door het Kohnstamm Instituut, zoals beschreven in een artikel op Didactief Online, toonde aan dat kinderen die deel hebben genomen aan VVE-activiteiten zich niet beter ontwikkelen dan kinderen die geen VVE hebben meegemaakt. Er zijn geen verschillen in prestaties, sociale vaardigheden of taalontwikkeling. Dit geldt ook voor kinderen met dezelfde achtergrond: als twee kinderen met dezelfde beginsituatie worden vergeleken, en één in een VVE-omgeving terechtkomt en de ander niet, dan blijken ze daarna toch vergelijkbaar te zijn.
Een ander onderzoek, uitgevoerd door Ruben Fukkink, hoogleraar kinderopvang aan de Universiteit van Amsterdam, bevatte 21 studies naar de effecten van VVE. Ook hier was het resultaat hetzelfde: geen meetbare effecten. Niet op taalvaardigheid, niet op rekenen, en zelfs niet op sociale vaardigheden. Het onderzoek concludeerde dat educatieve programma’s op peuterspeelzalen en in kinderdagverblijven geen meetbare invloed hebben op de ontwikkeling van kinderen.
Deze studies zijn niet alleen klein, maar ook landelijk. Een van de auteurs van een artikel op onderzoekonderwijs.nl merkt op dat de resultaten van VVE-onderzoek meestal nul of zeer dicht bij nul liggen. De effectgroottes zijn zo gering dat het moeilijk is om er conclusies uit te trekken. Dit suggereert dat de huidige implementatie van VVE in Nederland geen significante invloed heeft op de ontwikkeling van kinderen.
De kritiek op VVE in Nederland
Een van de belangrijkste kritiekpunten op VVE in Nederland is dat het te weinig verschilt van reguliere kinderopvangactiviteiten. In de meeste VVE-locaties worden activiteiten georganiseerd die vergelijkbaar zijn met wat in reguliere kinderdagverblijven of peuterspeelzalen al plaatsvindt. Dit betekent dat kinderen in VVE-locaties niet per se meer stimulering krijgen dan kinderen in reguliere opvang. Daardoor is het moeilijk om te meten of er überhaupt een extra effect is.
Daarnaast is er ook kritiek op de kwaliteit van het VVE-aanbod. In de Verenigde Staten, waar voorschoolse educatie op een veel hoger niveau wordt uitgevoerd, worden wel meetbare effecten gemeten. Deze effecten zijn vooral zichtbaar bij kinderen uit minder gunstige sociale achtergronden. In Nederland lijkt dit niet het geval te zijn, omdat de kwaliteit van het VVE-aanbod niet hoog genoeg is om significante effecten te genereren.
Een mogelijke verklaring voor de afwezigheid van effecten in Nederland is dat de kwaliteit van VVE niet voldoet aan de eisen die nodig zijn om werkelijke ontwikkelingsvoordelen te bieden. In Amerika zijn er bijvoorbeeld programma’s waarin kinderen de hele week worden opgenomen, met een intensief educatief programma en professioneel opgeleid persoonlijk. In Nederland is dit vaak niet het geval. Daardoor is het moeilijk om te meten of VVE in Nederland überhaupt een bijdrage levert aan de voorbereiding op het basisonderwijs.
De rol van VVE in de praktijk
Hoewel onderzoek wijst op een afwezigheid van meetbare effecten, blijft VVE een veelgebruikt concept in de kinderopvang. VVE wordt vaak gezien als een waardevolle aanvulling op reguliere opvangactiviteiten, en ouders die hun kinderen in een VVE-locatie plaatsen doen dit vaak met de verwachting dat hun kind beter voorbereid is op de schoolstart.
In de praktijk betekent VVE dat kinderen meedoen aan extra activiteiten, zoals het lezen van boeken, het doen van kringgesprekken, of het spelen met thema’s die gericht zijn op taalontwikkeling en leervaardigheden. Deze activiteiten worden vaak uitgevoerd door een geëxperteerde opvanggever die extra aandacht besteedt aan de ontwikkeling van de kinderen. Ouders krijgen regelmatig feedback over de voortgang van hun kind en worden meegenomen in de educatieve inzetten. Dit zorgt voor een consistente aanpak die zowel in de opvang als thuis kan worden voortgezet.
Een belangrijk aspect van VVE is dat het een "spelerwijs" karakter heeft. Kinderen leren niet door te "moeten", maar door te spelen en te experimenteren. Dit maakt het voor veel ouders aantrekkelijk, omdat het niet lijkt op formele onderwijsactiviteiten. VVE is dus geen verkapte vorm van onderwijs, maar een speelse manier om kinderen extra te stimuleren.
De kwestie van geld en middelen
Een van de voornaamste kritiekpunten op VVE in Nederland is dat het een relatief ondoeltreffende investering is. Omdat er geen meetbare effecten zijn, wordt vaak gesteld dat het geld dat wordt besteed aan VVE beter elders kan worden geïnvesteerd. In het onderzoek dat door Ruben Fukkink is uitgevoerd, blijkt bijvoorbeeld dat er geen meetbare voordelen zijn van VVE in Nederland. Dit betekent dat het geld dat wordt besteed aan VVE-activiteiten niet leidt tot concrete verbeteringen in de ontwikkeling van kinderen.
In het buitenland, zoals in de Verenigde Staten, is VVE daarentegen vaak een veelbelovende investering. Daar zijn er programma’s waarin kinderen een intensieve educatieve inzet krijgen, vaak gedurende de hele week. In die context is het mogelijk om meetbare effecten te meten. In Nederland is dit vaak niet het geval, omdat de kwaliteit van het VVE-aanbod te laag is om significante effecten te genereren.
Een mogelijke oplossing voor deze situatie is dat VVE in Nederland moet worden herzien. In plaats van het aanbod te blijven uitbreiden, zou het beter zijn om de kwaliteit van het aanbod te verhogen. Dit betekent dat VVE-locaties zouden moeten investeren in beter opgeleid personeel, intensievere activiteiten en een consistente aanpak die gericht is op de langdurige ontwikkeling van kinderen.
De toekomst van VVE in Nederland
De toekomst van VVE in Nederland hangt af van meerdere factoren. Eerst en vooral is er de vraag of er bereidheid is om het huidige VVE-aanbod te herzien. Onderzoek wijst namelijk uit dat de huidige implementatie van VVE in Nederland niet leidt tot meetbare effecten. Dit betekent dat er geen duidelijke voordelen zijn van VVE in Nederland, tenzij er drastische veranderingen plaatsvinden.
Een andere factor is de vraag of er bereidheid is om VVE te investeren in een intensieve, kwalitatief betere aanpak. In de Verenigde Staten is dit bijvoorbeeld het geval. Daar worden voorschoolse programma’s gezien als een van de meest verstandige investeringen die kunnen worden gedaan voor de ontwikkeling van jonge kinderen. In Nederland is dit nog niet het geval. Daarvoor is het nodig dat beleidsvormers, opvanggevers en ouders bereid zijn om VVE te zien als meer dan alleen een extra activiteit in de kinderopvang.
Een derde factor is de vraag of er bereidheid is om VVE te integreren in de reguliere kinderopvang. In de huidige situatie is VVE vaak een aparte activiteit die naast reguliere opvang plaatsvindt. Dit betekent dat het vaak niet goed aansluit bij de reguliere opvangactiviteiten. In plaats daarvan zou het beter zijn om VVE te integreren in de reguliere kinderopvang, zodat alle kinderen dezelfde educatieve aandacht krijgen.
Conclusie
VVE is ontworpen om jonge kinderen extra te stimuleren en te voorzien van een betere voorbereiding op het basisonderwijs. In de praktijk blijkt echter dat de huidige implementatie van VVE in Nederland geen meetbare effecten levert. Onderzoek wijst uit dat kinderen die deelname aan VVE-activiteiten zich niet beter ontwikkelen dan kinderen die geen VVE hebben meegemaakt. Dit geldt ook voor kinderen met dezelfde achtergrond.
De kritiek op VVE in Nederland is dat het te weinig verschilt van reguliere kinderopvangactiviteiten. In de Verenigde Staten, waar VVE op een hoger kwaliteitsniveau wordt uitgevoerd, worden wel meetbare effecten gemeten. In Nederland is dit vaak niet het geval, omdat de kwaliteit van het VVE-aanbod niet hoog genoeg is om significante effecten te genereren.
De toekomst van VVE in Nederland hangt af van meerdere factoren. Eerst en vooral is er de vraag of er bereidheid is om het huidige VVE-aanbod te herzien. Daarnaast is er de vraag of er bereidheid is om VVE te investeren in een intensieve, kwalitatief betere aanpak. Tenslotte is er de vraag of er bereidheid is om VVE te integreren in de reguliere kinderopvang. Al deze kwesties zijn van belang voor de toekomstige ontwikkeling van VVE in Nederland.