Inleiding
De voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt een essentiële rol in de ontwikkeling van jonge kinderen. Het begrip opbrengstgericht werken is hierin van groter belang geworden. Opbrengstgericht werken houdt in dat instellingen bewust, systematisch en cyclisch aandacht besteden aan het verbeteren van de resultaten van kinderen. Dit betreft niet alleen leerresultaten, maar ook sociaal-emotionele ontwikkeling en tevredenheid van ouders en vervolgonderwijs. Deze aanpak richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van zorg en educatie via doelgericht en gedifferentieerd werken, waarbij observatie en evaluatie centraal staan.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de kernaspecten van opbrengstgericht werken in de VVE. Het artikel is opgebouwd rondom de kernprincipes, praktijkvoorbeelden, subsidies en evaluatieinstrumenten. Het doel is om een duidelijk en feitelijk overzicht te geven van wat opbrengstgericht werken inhoudt, hoe het in de VVE wordt toegepast, en wat de maatschappelijke en pedagogische doelen zijn.
Wat is opbrengstgericht werken?
Opbrengstgericht werken houdt in dat de focus ligt op resultaten in plaats van alleen op de activiteiten of uren die worden gespendeerd. Dit betekent dat er een bewuste aanpak wordt gevolgd om doelen te stellen, deze te meten, en eventueel te verstellen op basis van de resultaten. De aanpak is systematisch, cyclisch en doelgericht. Het is een aanpak die niet alleen gericht is op het verbeteren van leerprestaties, maar ook op de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.
In de context van VVE betekent opbrengstgericht werken onder andere het volgende:
- Gedifferentieerd werken: Aanpassen van de onderwijsaanbieding aan het individuele niveau van elk kind.
- Beredeneerd aanbod: Pedagogisch medewerkers plannen en uitvoeren activiteiten op basis van observatie en wenselijk ontwikkeling.
- Observatie en registratie: Structurele observatie van kinderen leidt tot een inzicht in hun ontwikkeling, waardoor maatwerk en verbeteringen mogelijk worden.
- Evaluatie en verbetering: Op basis van observaties en evaluaties wordt de werkwijze aangepast om resultaten te verbeteren.
Opbrengstgericht werken is dus meer dan het stellen van doelen; het gaat om een continue cyclus van plannen, uitvoeren, meten en verbeteren.
Opbrengstgericht werken in de VVE: een praktische toepassing
In de praktijk van VVE betekent opbrengstgericht werken dat instellingen zich bewust richten op de individuele ontwikkeling van kinderen. Dit gebeurt via een kindvolgsysteem of observatiesysteem. Pedagogisch medewerkers volgen de ontwikkeling van kinderen en bieden doelgerichte stimulans om de volgende stap in de ontwikkeling te zetten. Dit vraagt om aandacht voor zowel de activiteiten van de kinderen als de werkwijze van de medewerkers.
Een belangrijk aspect van opbrengstgericht werken is gedifferentieerd werken. In plaats van groepsactiviteiten in de voorrang te plaatsen, wordt er meer aandacht besteed aan het aansluiten bij verschillende niveaus binnen de groep. Dit betekent dat elke kind individueel wordt begeleid, afhankelijk van zijn of haar ontwikkelingsniveau.
Een voorbeeld hiervan is het VVE-programma, waarin pedagogisch medewerkers een beredeneerd aanbod maken op basis van observatie. Dit programma ondersteunt de doelgerichte ontwikkeling van kinderen en richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van zorg en educatie. Het programma is gericht op de verbetering van de ontwikkelingsgerichte zorg en betreft zowel kinderen met een VVE-indicatie als kinderen zonder deze indicatie.
Voor- en nadelen van opbrengstgericht werken
Hoewel opbrengstgericht werken een sterke aanpak biedt, zijn er ook beperkingen. De aanpak vraagt om aantoonbare ambities op meerdere niveaus: kindniveau, groepsniveau, locatieniveau en organisatieniveau. Het vraagt ook om evaluatie van resultaten en het bijsturen van werkwijzen. Dit betekent dat er een sterke focus is op metingen en evaluaties, wat kan leiden tot een administratieve belasting voor medewerkers.
Aan de andere kant is het een krachtige methode die leidt tot betere resultaten, zowel op cognitief als op sociaal-emotioneel vlak. De aanpak helpt bij het identificeren van problemen vroegtijdig en biedt ruimte voor maatwerk, waardoor de kwaliteit van zorg en educatie wordt verhoogd.
Subsidies en het programma "VVE doet ertoe!"
In de context van de gemeente Almere is het programma "VVE doet ertoe!" ontwikkeld als een verbeteraanpak voor basisscholen en voorschoolse voorzieningen. Het programma is bedoeld om de kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie te verbeteren via opbrengstgericht werken. Het programma kent twee onderdelen: de Verbeteraanpak en de leermodules.
Binnen de Verbeteraanpak maken scholen en voorscholen op basis van een grondige analyse hun eigen ontwikkelplan. Dit plan richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van zorg en educatie. De leermodules zijn bedoeld om de professionele kwaliteiten van pedagogisch medewerkers, leerkrachten en directie te vergroten. Het doel is om opbrengstgericht werken in de teams te versterken.
De gemeente stelt middelen ter beschikking voor het uitvoeren van het ontwikkelplan van een VVE-combinatie. Dit is een intensieve samenwerking tussen een basisschool en een peuterspeelzaal en/of een kinderdagverblijf. Voor het uitvoeren van het ontwikkelplan krijgt een VVE-combinatie een subsidie van maximaal €10.000,-.
De subsidie is onderdeel van een bredere strategie van de gemeente om de kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie te verbeteren. De aanpak is opgenomen in het uitvoeringsplan dat is opgesteld op basis van bestuursafspraken. Het doel van de subsidie is om instellingen te stimuleren tot het uitvoeren van opbrengstgericht werken en zo de kwaliteit van zorg en educatie te verbeteren.
Evaluatieinstrumenten en kwaliteitsborging
Om de kwaliteit van opbrengstgericht werken te waarborgen, worden verschillende evaluatieinstrumenten gebruikt. De kijkwijzer VVE en het waarderingskader voorschoolse educatie van de Inspectie van het Onderwijs zijn belangrijke middelen om de kwaliteitszorg te toetsen. Deze instrumenten bieden handvatten voor zelfevaluatie en geven richtlijnen voor de verbetering van de werkwijze.
Een belangrijk aspect van evaluatie is structurele observatie. Hierbij wordt een systeem gebruikt om de ontwikkeling van kinderen te volgen. Deze observaties geven een beeld van de opbrengsten van de inzet van het VVE-programma. Bovendien bieden ze input om de eigen werkwijze te verbeteren. De vertaling van de observatiegegevens van kindniveau naar groepsniveau is een goede indicator van de inzet van het VVE-programma.
Teambespreking van de observatiegegevens is van essentieel belang. Zowel op kindniveau als op groepsniveau worden de resultaten besproken, waardoor verbeteringen mogelijk worden. De kwaliteitskaarten zijn ontwikkelde instrumenten die hulp bieden bij het verhogen van opbrengsten. Hierbij is bewustwording een vereiste, net zoals het ontwikkelen van leerkrachtvaardigheden.
De rol van ouders en de samenwerking met de omgeving
Opbrengstgericht werken in de VVE houdt ook samenwerking met ouders in. Voor kinderen met een VVE-indicatie wordt een programma voor ouders aangeboden. Dit programma is op VVE gericht en richt zich op de verbetering van de kwaliteit van zorg en educatie. Het doel is om ouders te betrekken bij de ontwikkeling van hun kind en te ondersteunen in het actief meedenken over de zorg die hun kind ontvangt.
De samenwerking met ouders is essentieel, omdat de VVE niet alleen gericht is op de instelling zelf, maar ook op het versterken van de rol van ouders. Ouders worden geïnformeerd over de ontwikkeling van hun kind en krijgen de mogelijkheid om mee te werken aan het plannen van activiteiten. Hierdoor wordt het VVE-programma versterkt en wordt de kwaliteit van zorg en educatie verbeterd.
De toekomst van opbrengstgericht werken in de VVE
De toekomst van opbrengstgericht werken in de VVE ligt in het verder ontwikkelen van instrumenten en methoden. De gemeente Almere is actief betrokken bij het onderzoeken van mogelijke manieren om een mate van uniformering aan te brengen in de instrumenten waarmee instellingen hun eigen kwaliteit evalueren. In de loop van 2019 is er in samenspraak met het veld richting gegeven aan het verder ontwikkelen van de aanpak.
De Werkinstructie Toezichtkader VVE-locaties (IvhO, maart 2014) is een belangrijk brondocument voor instellingen die hun eigen zorg- en educatiepraktijk willen verbeteren. Hoewel het toezichtkader sinds 1 januari 2018 niet meer van kracht is, blijft het een waardevolle bron voor instellingen die zich willen richten op opbrengstgericht werken.
De website www.GOAB.eu Kansen voor kinderen biedt bovendien veel informatie en materiaal voor instellingen die zich willen richten op het verbeteren van de kwaliteit van zorg en educatie. Het doel is om instellingen te ondersteunen bij het uitvoeren van opbrengstgericht werken en zo de kwaliteit van zorg en educatie te verbeteren.
Conclusie
Opbrengstgericht werken is een essentieel onderdeel van de voor- en vroegschoolse educatie. Het betreft een aanpak waarbij de focus ligt op het verbeteren van de resultaten van kinderen, zowel op cognitief als op sociaal-emotioneel vlak. De aanpak is systematisch, cyclisch en doelgericht, en richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van zorg en educatie.
In de praktijk betekent opbrengstgericht werken het uitvoeren van een kindvolgsysteem of observatiesysteem, waarbij pedagogisch medewerkers een beredeneerd aanbod maken op basis van observatie. Gedifferentieerd werken en beredeneerd aanbod zijn centrale aspecten van de aanpak.
Via subsidies en programma’s zoals "VVE doet ertoe!" worden instellingen gestimuleerd tot het uitvoeren van opbrengstgericht werken. De aanpak leidt tot verbeteringen in de kwaliteit van zorg en educatie, en helpt bij het identificeren van problemen vroegtijdig.
Evaluatieinstrumenten zoals de kijkwijzer VVE en het waarderingskader voorschoolse educatie zijn essentieel voor de kwaliteitsborging. Structurele observatie en registratie geven een beeld van de opbrengsten van de inzet van het VVE-programma en bieden input voor verbeteringen.
De toekomst van opbrengstgericht werken in de VVE ligt in het verder ontwikkelen van instrumenten en methoden. De gemeente Almere is actief betrokken bij dit proces en onderzoekt mogelijke manieren om een mate van uniformering aan te brengen in de instrumenten waarmee instellingen hun eigen kwaliteit evalueren.
In samenvatting is opbrengstgericht werken een krachtige aanpak die bijdraagt aan het verbeteren van de kwaliteit van zorg en educatie in de voor- en vroegschoolse educatie. Het vraagt om aantoonbare ambities, evaluatie van resultaten en verbetering van werkwijzen. Door het uitvoeren van opbrengstgericht werken wordt de kwaliteit van zorg en educatie versterkt en leiden we tot betere resultaten voor kinderen.