Inleiding
De inspectie op Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) in Nederland is een onderdeel van het bredere kader van toezicht op het onderwijs en de zorg voor jonge kinderen. VVE is bedoeld om kinderen met een risico op achterstand in taalontwikkeling of andere onderwijsgerelateerde problemen vroegtijdig te ondersteunen. Sinds 2010 is VVE wettelijk geregeld in de Wet Oke, waardoor zowel het Rijk als de gemeenten verantwoordelijk zijn voor het kwalitatief goede aanbod en de toeleiding van deze zorg. De Inspectie van het Onderwijs speelt een centrale rol in het monitoren en beoordelen van het VVE-aanbod. In het kader van deze inspectie worden aanbieders beoordeeld op diverse beleidsonderdelen, zoals toeleiding, ouderbetrokkenheid, kwaliteit van het programma, en resultatenafspraken.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de huidige staat van zaken op basis van inspectierapporten en andere relevante bronnen. De nadruk ligt op de beoordelingen van de inspectie, de gevonden verbeterpunten, en de maatregelen die genomen worden om de kwaliteit van VVE te verbeteren. Daarnaast wordt ingegaan op het rolspel van de gemeenten en het Rijk in de uitvoering van VVE.
De huidige stand van zaken
In de gemeente Dongen is VVE sinds 1 januari 2016 uitgevoerd door drie aanbieders: St KID, Petito's en de Toverdroom. Deze aanbieders werken op vijf locaties in Dongen, Dongen Vaart en 's Gravenmoer. De GGD voert regelmatige inspecties uit op basis van de Wet Kinderopvang en Kwaliteit Peuterspeelzalen (Wkkp), inclusief VVE. Tijdens deze inspecties wordt gekeken naar de naleving van wettelijke en subsidievoorwaarden. Op dit moment voldoen alle aanbieders aan de voorwaarden.
De Inspectie van het Onderwijs heeft in het schooljaar 2016-2017 een digitale vragenlijst ingevuld en een onderzoek uitgevoerd naar de wettelijke verplichtingen van VVE. Daarbij is ook bezoek geweest aan één van de VVE-locaties in 's Gravenmoer. In het inspectierapport zijn scores gegeven voor diverse beleidsonderdelen. De gemeente Dongen scoort op het volgende:
- Definitie doelgroep: 3
- Bereik: 3
- Toeleiding naar VVE: 3
- Ouderbetrokkenheid: 2
- Integraal programma VVE: 3
- Externe zorg: 3
- Interne kwaliteitszorg voor- en vroegscholen: 2
- Doorgaande lijn: 3
- Resultaten-afspraken: 1
- Coördinatie: 3
- Systematisch evaluatie en verbetering: 2
- GGD rapport: 3
- Subsidie kader: 3
De scores variëren tussen 1 (noodzaak tot verbetering) en 4 (voorbeeld voor anderen). In totaal scoort de gemeente Dongen 9 van de 13 beleidsonderdelen als voldoende (3) of beter. De inspectie wijst echter op een aantal ontwikkelingsvelden waar verbetering nodig is, namelijk:
- Interne kwaliteitszorg voor- en vroegscholen
- Resultatenafspraken
- Ouderbetrokkenheid
- Systematische evaluatie en verbetering
Deze verbeterpunten zijn van belang om de kwaliteit van VVE te verhogen. De gemeente Dongen is zich bewust van deze tekortkomingen en wil in de komende tijd actie ondernemen om deze te verbeteren.
Beoordelingen en verbeterpunten
De inspectie wijst op een aantal gemeenten die op het aspect van verbeterpunten zijn gerapporteerd. Deze gemeenten worden op korte termijn geacht verbeteringen aan te brengen. Het gaat hierbij om beleidsonderdelen die als noodzakelijk verbeterpunt zijn gemarkeerd. De inspectie ziet dit als een specifiek aandachtspunt in het toezicht.
Een van de voornaamste uitdagingen die de inspectie heeft geïdentificeerd, is de haalbaarheid van doelstellingen rondom VVE-resultaten. Deze haalbaarheid is mede afhankelijk van de uitgangssituatie. Bijvoorbeeld, als scholen onvoldoende informatie beschikbaar hebben over VVE-resultaten op schoolniveau, is het moeilijk om realistische doelen te stellen op gemeentelijk niveau. Een eerste stap kan dan zijn om scholen te stimuleren om bij het volgen van de ontwikkeling van kleuters onderscheid te maken tussen kinderen die wel of niet deel hebben genomen aan voorschoolse educatie. Zodra VVE-resultaten op schoolniveau beschikbaar zijn, kunnen gemeenten realistische doelen stellen.
De rapportages van de Inspectie van het Onderwijs zijn openbaar en geven inzicht in de uitgangssituatie van de VVE-locaties. Dit biedt gemeenten aanknopingspunten om jaarlijks afspraken te maken met peuterspeelzalen, kinderdagverblijven en schoolbesturen over het verbeteren van de kwaliteit van VVE. De gemeenten worden hierbij aangemoedigd om deze wettelijke opdracht, samen met de betrokken partijen, voortvarend op te pakken.
Toezicht en rapportage
Het toezicht op VVE is zo georganiseerd dat het informatie levert waarmee gemeenten gericht kunnen sturen op de kwaliteit van het aanbod. De Inspectie van het Onderwijs rapporteert de bevindingen van het toezicht aan de gemeenten. Per gemeente is een gemeentelijk rapport beschikbaar met:
- [a] de beoordeling van het gemeentelijke VVE-beleid
- [b] een totaalbeeld van de beoordeelde VVE-locaties in de betreffende gemeente
Daarnaast is voor elke beoordeelde locatie een rapport beschikbaar. Deze rapporten zijn bedoeld om gemeenten in staat te stellen om hun eigen VVE-beleid te verbeteren. De inspectie verwacht van gemeenten dat zij deze wettelijke opdracht, samen met de betrokken partijen, voortvarend oppakken.
In de zomer van 2014 heeft de inspectie een tussentijdse meting uitgevoerd van de uitvoering van de afspraken met de G37. In 2016 zijn de eindresultaten gepresenteerd. Op basis van deze resultaten kan worden beoordeeld in hoeverre de kwaliteit van VVE in deze steden is verbeterd. Mocht de inspectie tussentijd constateren dat er onvoldoende voortgang wordt geboekt, dan worden gemeenten hierop aangesproken en worden afspraken gemaakt voor verbetering.
De inspectie voert ook regelmatig verscherpt toezicht uit op het onderdeel toeleiding naar VVE. Dit is een geconstateerd knelpunt in de uitvoering van VVE. De inspectie heeft aangegeven dat de toeleiding naar VVE een van de prioriteiten is in de komende tijd.
Rol van het Rijk en de gemeenten
De kwaliteit van VVE is een publiek belang. Zowel het Rijk als de gemeenten zijn hier verantwoordelijk voor. De stelselverantwoordelijkheid ligt bij het Rijk, terwijl de gemeenten verantwoordelijk zijn voor het aanbod van VVE voor kinderen met een risico op achterstand in de Nederlandse taal. Deze verantwoordelijkheid is sinds 2010 geregeld in de Wet Oke.
Een van de doelen van de Wet Oke is het verbeteren van het VVE-aanbod en de toeleiding. Sinds 2011 ontvangen de gemeenten jaarlijks € 260 miljoen voor VVE, schakelklassen en zomerscholen via een specifieke uitkering. Deze toelage is bedoeld om de kwaliteit van het aanbod te verbeteren en de toeleiding naar VVE te verbeteren.
De gemeenten hebben sinds de invoering van de Wet Oke meer sturingsinstrumenten in handen gekregen. Deze instrumenten zijn bedoeld om gemeenten te ondersteunen bij het verbeteren van het VVE-aanbod. Het Rijk neemt bovendien maatregelen op het niveau van het stelsel om de gemeenten in staat te stellen hun verantwoordelijkheden op het terrein van VVE te waarmaken. Dit omvat maatregelen zoals het verbeteren van het taalniveau van pedagogisch medewerkers en het ontwikkelen van een sluitende aanpak voor de toeleiding naar VVE van doelgroepkinderen in alle gemeenten.
Aanpak verbeterpunten in Dongen
In de gemeente Dongen zijn een aantal verbeterpunten geïdentificeerd die in de komende tijd aan de orde zullen komen. Deze verbeterpunten zijn gericht op het verbeteren van de kwaliteit van VVE in de gemeente. De gemeente Dongen heeft op dit moment 9 van de 13 VVE-beleidsonderdelen op orde, maar er zijn nog verbeterpunten in de volgende vier beleidsonderdelen:
- Interne kwaliteitszorg voor- en vroegscholen
- Resultatenafspraken
- Ouderbetrokkenheid
- Systematische evaluatie en verbetering
De gemeente Dongen heeft aangegeven dat zij wil werken aan het verbeteren van deze vier onderdelen. Dit is van belang om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van VVE in de gemeente verder verbetert. De gemeente benadrukt dat de overgang van activiteiten van de oude aanbieder, Stichting Peuterspeelzalen Dongen, naar drie nieuwe aanbieders heeft geleid tot overgangseffecten. Hierdoor zijn er enkele afspraken die opnieuw gemaakt moeten worden.
De gemeente Dongen heeft aangegeven dat zij wil werken aan het vastleggen van eisen die in de gemeente gesteld worden aan de kwaliteit van de dienstverlening. De bestaande subsidieafspraken vormen hierbij de basis. Hiermee wordt de kwaliteit van VVE in de gemeente verder verankerd en verbeterd.
Toekomstige maatregelen
De inspectie en de gemeenten zijn zich bewust van de uitdagingen die het VVE-aanbod tegenwoordig tegenkomt. Daarom zijn er een aantal maatregelen genomen en plannen voor de toekomst gemaakt om de kwaliteit van VVE verder te verbeteren.
Een van de maatregelen is het verbeteren van het taalniveau van pedagogisch medewerkers. Een goede taalcapaciteit van deze medewerkers is van belang voor het effectieve uitvoeren van VVE. Daarnaast is er een sluitende aanpak nodig voor de toeleiding naar VVE van doelgroepkinderen in alle gemeenten. Deze aanpak moet zorgen voor een betere toeleiding naar VVE en zo de kwaliteit van het aanbod verhogen.
De inspectie verwacht dat gemeenten deze maatregelen op het niveau van het stelsel voortvarend op zullen pakken. Dit is van belang om ervoor te zorgen dat gemeenten hun verantwoordelijkheden op het terrein van VVE kunnen waarmaken.
Bovendien is het van belang dat gemeenten jaarlijks rapporteren over het VVE-aanbod, het bereik, de doorgaande lijn en de resultatenafspraken in hun gemeente. Deze rapportages zijn bedoeld om inzicht te geven in de uitvoering van VVE en om gemeenten in staat te stellen om hun beleid te verbeteren. De inspectie rapporteert over de stand van zaken in het Onderwijsverslag.
Conclusie
De inspectie op VVE in Nederland speelt een centrale rol in het monitoren en beoordelen van het aanbod van voor- en vroegschoolse educatie. De huidige staat van zaken toont aan dat er op dit moment inzicht is in de kwaliteit van VVE, maar ook duidelijk is dat er ruimte is voor verbetering. De inspectie heeft aangegeven dat er nog verbeterpunten zijn in het onderdeel toeleiding, ouderbetrokkenheid, interne kwaliteitszorg, en systematische evaluatie en verbetering. Deze verbeterpunten zijn van belang om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van VVE verder verbetert.
De gemeenten en het Rijk spelen een belangrijke rol in het uitvoeren van VVE. De stelselverantwoordelijkheid ligt bij het Rijk, terwijl de gemeenten verantwoordelijk zijn voor het aanbod en de toeleiding naar VVE. De invoering van de Wet Oke heeft geleid tot meer sturingsinstrumenten voor gemeenten en een toename van de financiële ondersteuning voor VVE.
De gemeente Dongen is zich bewust van de verbeterpunten en wil in de komende tijd actie ondernemen om de kwaliteit van VVE te verhogen. Dit is van belang om ervoor te zorgen dat kinderen met een risico op achterstand in de taalontwikkeling de juiste ondersteuning krijgen. De inspectie en gemeenten werken samen om ervoor te zorgen dat VVE effectief wordt uitgevoerd en dat de kwaliteit van het aanbod verder verbetert.