Inleiding
De voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt een essentiële rol in de ontwikkeling van jonge kinderen, met als doel hen goed voor te bereiden op het basisonderwijs. In het kader van het VVE-beleid in de gemeente Valkenswaard wordt extra aandacht besteed aan kinderen met (risico op) achterstanden op het gebied van taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling. Deze aanpak is ontworpen om kinderen in de leeftijd van 2 tot 6 jaar te ondersteunen, zodat zij instromen in groep 1 van de basisschool met een sterke basis voor leerproces en sociaal functioneren.
Een specifiek aspect binnen deze visie is het gebruik van rekenactiviteiten in groep 1 als onderdeel van het VVE-arrangement. Hoewel de focus op taalontwikkeling dominant is, wordt ook aandacht besteed aan de reken- en ordeningsontwikkeling van kinderen. De doelstelling van VVE is om kinderen met een beperkte of geen achterstand in deze ontwikkelingsgebieden op te voeren, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen op school en in hun omgeving.
Dit artikel geeft een overzicht van het beleid van de gemeente Valkenswaard met betrekking tot VVE en rekenactiviteiten in groep 1. Het beschrijft de visie, het beleidskader, de doelstellingen, de implementatie en evaluatie van VVE-activiteiten. Daarnaast worden de rol van betrokken partijen, de financiering en de kwaliteitsborging besproken. Het artikel is gericht op een doelgroep van (toekomstige) ouders, onderwijspartners, kinderopvanginstellingen en andere professionals in de opvoedkundige sector.
Visie en doelstellingen van VVE in Valkenswaard
Essentie van VVE
De visie op VVE in Valkenswaard richt zich op het bevorderen van de taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling van jonge kinderen. Daarnaast wordt aandacht gegeven aan de reken- en motorische ontwikkeling, met als doel om de kinderen goed voor te bereiden op de overgang naar groep 1 van de basisschool. De visie is opgesteld in samenwerking met partners uit het VVE-overleg en is vertaald in concrete doelstellingen voor de periode 2020 en verder.
Een van de kernprincipes van VVE is de vroege ontwikkelingsstimulering. Uit onderzoek is gebleken dat vroegtijdige interventies bij kinderen met (risico op) achterstand aanzienlijk effect hebben op hun latere leerprestaties en sociaal functioneren. Bijvoorbeeld, kinderen die op jonge leeftijd weinig woorden kennen lopen op latere leeftijd groter risico op taalachterstand. Vroegtijdige taal- en rekenactiviteiten kunnen dit risico verminderen of voorkomen.
Doelgroep en doelstellingen
De doelgroep van VVE in Valkenswaard bestaat uit kinderen in de leeftijd van 2 tot 6 jaar die een indicatie voor VVE hebben ontvangen. Deze indicatie wordt afgegeven door de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) na het monitoreren van de ontwikkeling van jonge kinderen. Kinderen die op het gebied van taal, rekenen, motoriek of sociaal-emotionele ontwikkeling achter staan of risico lopen op een achterstand, vallen binnen deze doelgroep.
Een van de kerndoelstellingen van VVE in Valkenswaard is om vanaf 1 januari 2020 de randvoorwaarden te realiseren waardoor een doelgroeppeuter met een VVE-indicatie gedurende 16 uur per week, verspreid over ten minste 4 verschillende dagen, kan deel nemen aan een VVE-programma binnen een voorschoolse voorziening. Deze doelstelling is onderdeel van een bredere visie op ondersteuning van kinderen zodat zij met een sterke basis in groep 1 terechtkomen.
Rekenactiviteiten in groep 1
Hoewel het focuspunt van VVE op taalontwikkeling ligt, wordt ook aandacht besteed aan rekenactiviteiten in groep 1. Deze activiteiten zijn bedoeld om de reken- en ordeningsontwikkeling van kinderen verder te stimuleren, vooral voor kinderen die in de VVE-periode extra aandacht hebben gekregen. De overgang van de voorschoolse voorziening naar de basisschool moet zo vloeiend mogelijk verlopen, en rekenactiviteiten in groep 1 spelen daarbij een rol.
De doelstelling van rekenactiviteiten in groep 1 is om kinderen verder te ondersteunen in het begrijpen van basisrekenconcepten zoals tellen, ordenen, vergelijken en eenvoudige bewerkingen. De activiteiten worden gekoppeld aan het individuele ontwikkelingsniveau van het kind en worden uitgevoerd in samenwerking met ouders en professionals.
Beleidskader voor VVE in Valkenswaard
Samenwerking en partnerschap
Het beleid van de gemeente Valkenswaard op het gebied van VVE is opgebouwd in een partnerschapsmodel dat betrokkenheid van meerdere partijen eist. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor de voorschoolse educatie, terwijl het onderwijsverantwoordelijkheid ligt bij de basisscholen. In de uitvoering van VVE is samenwerking tussen kinderopvanginstellingen, basisscholen en de JGZ essentieel.
In 2016 is de werkgroep VVE opgestart, waarin partners van voorschoolse voorzieningen, JGZ-consultatiebureaus en ambtenaren van onderwijs vertegenwoordigd zijn. Deze werkgroep speelt een centrale rol in het uitwerken van beleidsvoornemens en het opstellen van uitvoeringsdocumenten. In het schooljaar 2019-2020 is gekeken naar de mogelijkheid om deze werkgroep als thema-werkgroep aan te sluiten bij het Lokaal Educatieve Agenda (LEA)-overleg, zodat ook basisscholen actief betrokken kunnen worden.
Invulling van VVE-beleid
Het beleidsplan VVE voor 2020 en verder is uitgewerkt op verschillende gebieden:
- Doelgroepdefinitie: De doelgroep bestaat uit kinderen in de leeftijd van 2 tot 6 jaar die een indicatie voor VVE hebben ontvangen. Deze indicatie is gebaseerd op monitoring door de JGZ.
- Bereik, toeleiding en indicatie: De gemeente Valkenswaard heeft afspraken gemaakt over de toeleiding van kinderen naar voorschoolse voorzieningen. Deze processen zijn vastgelegd in uitvoeringsdocumenten.
- Ouderbijdrage en financiering: Voor de financiering van VVE is een systematiek opgesteld, waarin de bijdrage van ouders en de subsidie van de gemeente een rol spelen. De gemeente bekostigt de basisopleiding van medewerkers in VVE-groepen.
- Kwaliteitsborging: Het beleid legt aandacht aan op kwaliteitsborging van VVE-activiteiten. De werkgroep VVE en de stuurgroep LEA volgen de voortgang en evaluatie van het beleid.
Implementatie van VVE-activiteiten
Werkproces en uitvoeringsdocument
De implementatie van het VVE-beleid in Valkenswaard verloopt via een uitvoeringsdocument dat concrete afspraken en actiepunten bevat. In deze werkgroep VVE is een actieve rol voor alle betrokken partijen, waaronder kinderopvanginstellingen, JGZ en basisscholen. Het uitvoeringsdocument omvat onder meer:
- Actieve deelname aan VVE-overleg (ongeveer 3x per jaar).
- Actieve medewerking aan observatiemomenten van de JGZ.
- Opleidingen voor medewerkers in kinderopvanginstellingen.
- Betrekking van ouders bij VVE-activiteiten.
De gemeente Valkenswaard heeft zich verplicht om in 2020 en 2021 de basisopleiding van medewerkers in VVE-groepen te bekostigen, zodat alle medewerkers in Valkenswaard dezelfde basis hebben. Dit draagt bij aan kwaliteitsborging en professionalisering van VVE-activiteiten.
Rekenactiviteiten in de praktijk
Hoewel de focus van VVE op taalontwikkeling ligt, worden rekenactiviteiten in groep 1 gezien als een logische uitbreiding van de VVE-activiteiten. Deze activiteiten zijn uitgevoerd in samenwerking met basisscholen en kinderopvanginstellingen, waarbij aandacht wordt besteed aan het individuele ontwikkelingsniveau van het kind.
Rekenactiviteiten in groep 1 omvatten onder andere:
- Tellendelen en ordenen.
- Eenvoudige vergelijkingen.
- Patronen herkennen.
- Simpele bewerkingen (optellen en aftrekken).
- Visualisatie van getallen en hoeveelheden.
De activiteiten worden gekoppeld aan het kindvolgsysteem en worden geïntegreerd in het dagelijks onderwijs in groep 1. De doelstelling is om kinderen verder te ondersteunen in hun rekenontwikkeling, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen in het basisonderwijs.
Evaluatie en bijsturing van VVE-activiteiten
Evaluatiemethoden
De evaluatie van VVE-activiteiten in Valkenswaard is onderdeel van het beleidsproces. De werkgroep VVE en de stuurgroep LEA volgen de voortgang van het beleid en bepalen of aanpassingen nodig zijn. De evaluatie bestaat uit verschillende elementen:
- Definitie van de doelgroep: Wordt de doelgroep correct gedefinieerd en bereikt?
- Toeleiding: Verloopt de toeleiding naar voorschoolse voorzieningen efficiënt?
- Kwaliteit van VVE-activiteiten: Worden de activiteiten uitgevoerd volgens kwaliteitsvoorwaarden?
- Doorgaande leerlijn: Is er een vloeiende overgang van VVE naar groep 1?
De evaluatie wordt uitgevoerd op basis van vaste toetsingsmomenten, zoals de prestatieafspraken in het stedelijk convenant ‘Effectief benutten van VVE 2014’. Deze afspraken zijn vergelijkbaar met de regelingen in Enschede, waarbij bijvoorbeeld het Cito/LOVS-toetsingssysteem wordt gebruikt voor het bepalen van vorderingen op het gebied van taal en rekenen.
Bijsturing
Als de evaluatie aantoont dat bepaalde elementen van het VVE-beleid niet voldoen aan de doelstellingen, wordt bijgestuurd. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de toeleiding naar voorschoolse voorzieningen niet voldoende is of wanneer de kwaliteit van de VVE-activiteiten ondermaats is.
Bijsturing kan ook gericht zijn op de doorgaande leerlijn. Het is van groot belang dat de vroegschoolse educatie in groep 1 aansluit op de voorschoolse educatie. De gemeente Valkenswaard bekeert daarom regelmatig de implementatie van rekenactiviteiten in groep 1 en zorgt voor een overgangsplan waarbij ouders, kinderopvanginstellingen en basisscholen nauw samenwerken.
Rol van betrokken partijen
Jeugdgezondheidszorg (JGZ)
De JGZ speelt een centrale rol in de VVE-werkproces. Zij is verantwoordelijk voor het monitoreren van de ontwikkeling van jonge kinderen en het geven van indicaties voor VVE. De JGZ verpleegkundige is verantwoordelijk voor de indicering en toeleiding van kinderen naar voorschoolse voorzieningen. In Valkenswaard wordt ongeveer 99% van alle jonge kinderen gemonitord in hun ontwikkeling, en is er contact met de ouders tijdens de consulten.
Specifieke casuïstiek betreffende VVE-doelgroepkinderen in de leeftijd 2-4 jaar wordt besproken in het CJG-overleg. De JGZ speelt daarmee een essentiële rol in vroegsignalering en toeleiding van VVE-activiteiten.
Kinderopvanginstellingen
Kinderopvanginstellingen zijn verantwoordelijk voor het uitvoeren van VVE-activiteiten in voorschoolse voorzieningen. Zij draaien actief mee in de werkgroep VVE en nemen deel aan het VVE-overleg. Daarnaast zorgen zij voor een goed opleidingsplan van hun personeel, wat essentieel is voor kwaliteitsborging. De gemeente Valkenswaard streeft ernaar om in 2020 en 2021 de basisopleiding van medewerkers in VVE-groepen te bekostigen.
Buiten de opleidingen zorgen kinderopvanginstellingen ook voor de registratie van de aanwezigheid en vorderingen van kinderen tijdens VVE-activiteiten. Voor rekenactiviteiten in groep 1 wordt samenwerking gezocht met basisscholen, zodat de overgang vloeiend verloopt.
Basisscholen
Hoewel basisscholen verantwoordelijk zijn voor de vroegschoolse educatie (groep 1 en 2), zijn zij in Valkenswaard niet direct betrokken bij het VVE-beleid. In het schooljaar 2019-2020 is gekeken naar de mogelijkheid om de werkgroep VVE te koppelen aan het LEA-overleg, zodat basisscholen actief kunnen meewerken aan het beleid. Deze samenwerking is van groot belang voor de doorgaande leerlijn en de integratie van VVE-activiteiten in groep 1.
Financiering en kwaliteitsborging
Financieringssystematiek
De financiering van VVE-activiteiten in Valkenswaard is vastgelegd in een systematiek die de rol van ouders, gemeente en partners beschrijft. De gemeente bekostigt de basisopleiding van medewerkers in VVE-groepen, wat bijdraagt aan kwaliteitsborging. Daarnaast zijn er afspraken over ouderbijdrage en subsidie van de gemeente.
De financieringssystematiek is ontworpen om zowel de kosten van de VVE-activiteiten als de kosten van de overgang naar groep 1 te dekken. De gemeente Valkenswaard streeft ernaar om de benodigde uren voor VVE-activiteiten in 2020 en verder te realiseren.
Kwaliteitsborging
Kwaliteitsborging is een essentieel onderdeel van het VVE-beleid in Valkenswaard. De werkgroep VVE en de stuurgroep LEA volgen regelmatig de voortgang van het beleid en evalueren de kwaliteit van VVE-activiteiten. De kwaliteitsvoorwaarden zijn vastgelegd in hoofdstuk 4.3 van het beleidsplan VVE 2020-2021.
De kwaliteitsborging omvat onder meer:
- Opleidingen voor medewerkers.
- Actieve medewerking aan observatiemomenten.
- Gebruik van kindvolgsystemen.
- Samenwerking met ouders en basisscholen.
Rekenactiviteiten in groep 1 vallen onder deze kwaliteitsborging en worden uitgevoerd volgens de kwaliteitsvoorwaarden. De gemeente Valkenswaard streeft ernaar om zowel taal- als rekenactiviteiten in groep 1 te integreren in het VVE-beleid.
Conclusie
Het VVE-beleid van de gemeente Valkenswaard richt zich op het bevorderen van de taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling van jonge kinderen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan rekenactiviteiten in groep 1, met als doel om kinderen verder te ondersteunen in hun rekenontwikkeling. De visie is opgesteld in samenwerking met partners uit het VVE-overleg en is vertaald in concrete doelstellingen voor de periode 2020 en verder.
De implementatie van VVE-activiteiten verloopt via een uitvoeringsdocument dat concrete afspraken en actiepunten bevat. De werkgroep VVE en de stuurgroep LEA spelen een centrale rol in de evaluatie en bijsturing van het beleid. De JGZ, kinderopvanginstellingen en basisscholen zijn actief betrokken bij het beleid, en samenwerken nauw in het kader van kwaliteitsborging en doorgaande leerlijn.
De financiering van VVE-activiteiten is vastgelegd in een systematiek die de rol van ouders, gemeente en partners beschrijft. De gemeente Valkenswaard streeft ernaar om de benodigde uren voor VVE-activiteiten in 2020 en verder te realiseren. Kwaliteitsborging is een essentieel onderdeel van het beleid, en rekenactiviteiten in groep 1 vallen onder deze kwaliteitsborging.
Het VVE-beleid van Valkenswaard is ontworpen om jonge kinderen met (risico op) achterstand te ondersteunen, zodat zij instromen in groep 1 van de basisschool met een sterke basis voor leerproces en sociaal functioneren. De visie en doelstellingen zijn concreet, en de implementatie en evaluatie van het beleid is georganiseerd en doelgericht.